Abhisamayālaṅkāra
namo mañjuśriye
kumārabhūtāya
āryamaitreyanāthaviracitam
abhisamayālaṅkāro nāma
prajñāpāramitopadeśaśāstram
sarvākārajñātādhikāraḥ
prathamaḥ
maṅgālācaraṇam
yā sarvajñatayā
nayatyupaśamaṁ śāntaiṣiṇaḥ śrāvakān
yā mārgajñatayā
jagaddhitakṛtāṁ lokārthasampādikā|
sarvākāramidaṁ vadanti
munayo viśvaṁ yayā saṁgatā-
stasyai
śrāvakabodhisattvagaṇino buddhasya mātre namaḥ||1||
grānthārambhaprayojanam
sarvākārajñatāmārgaḥ śāsitrā
yo'tra deśitaḥ|
dhīmanto
vīkṣiṣiraṁstamanālīḍhaṁ parairiti||2||
smṛtau cādhāya sūtrārthaṁ
dharmacaryāṁ daśātmikām|
sukhena
pratipatsīrannityārambhaprayojanam||3||
prajñāpāramitāyāḥ
kāyikavyavasthāpanam
prajñāpāramitāṣṭābhiḥ
padārthaiḥ samudīritā|
sarvākārajñatā mārgajñatā
sarvajñatā tataḥ||4||
sarvākārābhisambodho
mūrdhaprāpto'nupūrvikaḥ|
ekakṣaṇābhisambodho
dharmakāyaśca te'ṣṭadhā||5||
cittotpādo'vavādaśca
nirvedhāṅgaṁ caturvidham|
ādhāraḥ pratipatteśca
dharmadhātusvabhāvakaḥ||6||
ālambanaṁ samuddeśaḥ
sannāhaprasthitikriye|
sambhārāśca saniryāṇāḥ
sarvākārajñatā muneḥ||7||
dhyāmīkaraṇatādīni
śiṣyakhaḍgapathau ca yau|
mahānuśaṁso dṛṅmārga
ehikāmutrikairguṇaiḥ||8||
kāritramadhimuktiśca
stutastobhitaśaṁsitāḥ|
pariṇāme'numode ca
manaskārāvanuttamau||9||
nirhāraḥ
śuddhiratyantamityayaṁ bhāvanāpathaḥ|
vijñānāṁ bodhisattvānāmiti
mārgajñatoditā||10||
prajñayā na bhave sthānaṁ
kṛpayā na śame sthitiḥ|
anupāyena dūratvam
upāyenāvidūratā||11||
vipakṣapratipakṣau ca
prayogaḥ samatāsya ca|
dṛṅmārgaḥ śrāvakādīnāmiti
sarvajñateṣyate||12||
ākārāḥ saprayogāśca guṇā
doṣāḥ salakṣaṇāḥ|
mokṣanirvedhabhāgīye
śaikṣo'vaivartiko gaṇaḥ||13||
samatā bhavaśāntyośca
kṣetraśuddhiranuttarā|
sarvākārābhisambodha eṣa
sopāyakauśalaḥ||14||
liṅgaṁ tasya vivṛddhiśca
nirūḍhiścittasaṁsthitiḥ|
caturdhā ca vikalpasya
pratipakṣaścaturvidhaḥ||15||
pratyekaṁ darśanākhye ca
bhāvanākhye ca vartmani|
ānantaryasamādhiśca saha
vipratipattibhiḥ||16||
mūrdhābhisamayastredhā
daśadhā cānupūrvikaḥ|
ekakṣaṇābhisambodho
lakṣaṇena caturvidhaḥ||17||
svābhāvikaḥ sasāmbhogo
nairmāṇiko'parastathā|
dharmakāyaḥ
sakāritraścaturdhā samudīritaḥ||18||
sarvākārajñatā
1-cittotpādaḥ
cittotpādaḥ parārthāya
samyaksambodhikāmatā|
samāsavyāsataḥ sā ca
yathāsūtraṁ sa cocyate||19||
bhūhemacandrajvalanairnidhiratnākarārṇavaiḥ|
vajrācalauṣadhīmitraiścintāmaṇyarkagītibhiḥ||20||
nṛpagañjamahāmārgayānaprasravaṇodakaiḥ|
ānandoktinadīmevairdvāviṁśatividhaḥ sa ca||21||
2-avavādaḥ
pratipattau ca satyeṣu
buddharatnādiṣu triṣu|
asaktāvapariśrānto
pratipatsamparigrahe||22||
cakṣuḥṣu pañcasu jñeyaḥ
ṣaṭsvabhijñāguṇeṣu ca|
dṛṅmārge bhāvanākhye
cetyavavādo daśātmakaḥ||23||
mṛdutīkṣṇendriyau
śraddhādṛṣṭiprāptau kulaṅkalau|
ekavīcyantarotpadya
kārākārākaniṣṭhagāḥ||24||
plutāstrayo
bhavasyāgraparamo rūparāgahā|
dṛṣṭadharmaśamaḥ kāyasākṣī
khaḍgaśca viṁśatiḥ||25||
3-nirvedhāṅgam
ālambanata ākārāddhetutvāt
samparigrahāt|
caturvikalpasaṁyogaṁ
yathāsvaṁ bhajatāṁ satām||26||
śrāvakebhyaḥ sakhaḍgebhyo
bodhisattvasya tāyinaḥ|
mṛdumadhyādhimātrāṇāmūṣmādīnāṁ viśiṣṭatā||27||
ālambanamanityādi
satyādhāraṁ tadākṛtiḥ|
niṣedho'bhiniveśāderheturyānatrayāptaye||28||
rūpādyāyavyayau viṣṭhāsthiti
prajñaptyavācyate|
rūpāvādavasthitisteṣāṁ
tadbhāvenāsvabhāvatā||29||
tayormithaḥ svabhāvatvaṁ
tadanityādyasaṁsthitiḥ|
tāsāṁ tadbhāvaśūnyatvaṁ
mithaḥ svābhāvyametayoḥ||30||
anudgraho yo dharmāṇāṁ
tannimittāsamīkṣaṇam|
parīkṣaṇaṁ ca prajñāyāḥ
sarvasyānupalambhataḥ||31||
rūpāderasvabhāvatvaṁ
tadabhāvasvabhāvatā|
tadajātiraniryāṇaṁ
śuddhistadanimittatā||32||
tannimittānadhiṣṭhānānadhimuktirasaṁjñatā|
samādhistasya kāritraṁ
vyākṛtirmananākṣayaḥ||33||
mithastrikasya svābhāvyaṁ
samādheravikalpanā|
iti nirvedhabhāgīyaṁ
mṛdumadhyādhimātrataḥ||34||
dvaividhyaṁ grāhyakalpasya
vastutatpratipakṣataḥ|
moharāśyādibhedena pratyekaṁ
navadhā tu saḥ||35||
dravyaprajñaptyadhiṣṭhāno
dvividho grāhako mataḥ|
svatantrātmādirūpeṇa
skandhādyāśrayatastathā||36||
cittānavalīnatvādinaiḥsvābhāvyādideśakaḥ|
tadvipakṣaparityāgaḥ
sarvathā samparigrahaḥ||37||
4-pratipatterādhāraḥ
ṣoḍhādhigamadharmasya
pratipakṣaprahāṇayoḥ|
tayoḥ paryupayogasya
prajñāyāḥ kṛpayā saha||38||
śiṣyāsādhāraṇatvasya
parārthānukramasya ca|
jñānasyāyatnavṛtteśca
pratiṣṭhā gotramucyate||39||
dharmadhātorasambhedād
gotrabhedo na yujyate|
ādheyadharmabhedāttu
tadbhedaḥ parigīyate||40||
5-ālambanam
ālambanaṁ sarvadharmāste
punaḥ kuśalādayaḥ|
laukikādhigamākhyāśca ye ca
lokottarā matāḥ||41||
sāsravānāsravā dharmāḥ
saṁskṛtāsaṁskṛtāśca ye|
śiṣyasādhāraṇā dharmā ye
cāsādhāraṇā muneḥ||42||
6-samuddeśaḥ
sarvasattvāgratācittaprahāṇādhigamatraye|
tribhirmahattvairuddeśo
vijñeyo'yaṁ svayambhuvām||43||
7-sannāhapratipattiḥ
dānādau ṣaḍvidhe teṣāṁ
pratyekaṁ saṁgraheṇa yā|
sannāhapratipattiḥ sā
ṣaḍbhiḥ ṣaṭkairyathoditā||44||
8-prasthānapratipattiḥ
dhyānārūpyeṣu dānādau mārge
maitryādikeṣu ca|
gatopalambhayoge ca
trimaṇḍalaviśuddhiṣu||45||
uddeśe ṣaṭsvabhijñāsu
sarvākārajñatānaye|
prasthānapratipajjñeyā
mahāyānādhirohiṇī||46||
9-sambhārapratipattiḥ
dayā dānādikaṁ ṣaṭkaṁ
śamathaḥ savidarśanaḥ|
yuganaddhaśca yo mārga upāye
yacca kauśalam||47||
jñānaṁ puṇyaṁ ca mārgaśca
dhāraṇī bhūmayo daśa|
pratipakṣaśca vijñeyaḥ
sambhārapratipatkramaḥ||48||
1.
pramuditā bhūmiḥ
labhyate prathamā
bhūmirdaśadhā parikarmaṇā
āśayo hitavastutvaṁ sattveṣu
samacittatā||49||
tyāgaḥ sevā ca mitrāṇāṁ
saddharmālambanaiṣaṇā|
sadā naiṣkramyacittatvaṁ
buddhakāyagatā spṛhā||50||
dharmasya deśanā satyaṁ
daśamaṁ vākyamiṣyate|
jñeyaṁ ca parikarmaiṣāṁ
svabhāvānupalambhataḥ||51||
2.
vimalā bhūmiḥ
śīlaṁ kṛtajñatā kṣāntiḥ
prāmodyaṁ mahatī kṛpā|
gauravaṁ guruśuśrūṣā vīryaṁ
dānādike'ṣṭamam||52||
3.
prabhākarī bhūmiḥ
atṛptatā śrute dānaṁ
dharmasya ca nirāmiṣam|
buddhakṣetrasya saṁśuddhiḥ
saṁsārāparikheditā||53||
hrīrapatrāpyamityetat
pañcadhā mananātmakam|
4.
arciṣmatī bhūmiḥ
vanāśā'lpecchatā
tuṣṭirdhūtasaṁlekhasevanam||54||
śikṣāyā aparityāgaḥ kāmānāṁ
vijugupsanam|
nirvitsarvāstisantyāgo'navalīnānapekṣate||55||
5.
sudurjayā bhūmiḥ
saṁstavaṁ kulamātsaryaṁ
sthānaṁ saṅgaṇikāvaham|
ātmotkarṣaparāvajñe
karmamārgān daśāśubhān||56||
mānaṁ stambhaṁ viparyāsaṁ
vimatiṁ kleśamarṣaṇam|
vivarjayan samāpnoti
daśaitān pañcamī bhuvam||57||
6.
abhimukhī bhūmiḥ
dānaśīlakṣamāvīryadhyānaprajñāprapūraṇāt|
śiṣyakhaḍgaspṛhātrāsacetasāṁ
parivarjakaḥ||58||
yācito'navalīnaśca
sarvatyāge'pyadurmanāḥ|
kṛśo'pi nārthināṁ kṣeptā
ṣaṣṭhīṁ bhūmiṁ samaśnute||59||
7.
dūraṅgamā bhūmiḥ
ātmasattvagraho
jīvapudgalocchedaśāśvataḥ|
nimittahetvoḥ skandheṣu
dhātuṣvāyataneṣu ca||60||
traidhātuke pratiṣṭhānaṁ
saktirālīnacittatā|
ratnatritayaśīleṣu
taddṛṣṭayabhiniveśitā||61||
śūnyatāyāṁ vivādaśca
tadvirodhaśca viṁśatiḥ|
kalaṅkā yasya vicchinnāḥ
saptamīmetyasau bhuvam||62||
trivimokṣamukhajñānaṁ
trimaṇḍalaviśuddhatā|
karuṇāmananā
dharmasamataikanayajñatā||63||
anutpādakṣamājñānaṁ
dharmāṇāmekadheraṇā|
kalpanāyāḥ samudghātaḥ
saṁjñādṛkkleśavarjanam||64||
śamathasya ca nidhyaptiḥ
kauśalaṁ ca vidarśane|
cittasya dāntatā jñānaṁ
sarvatrapratighāti ca||65||
sakterabhūmiryatrecchaṁ
kṣetrāntaragatiḥ samam|
sarvatra svātmabhāvasya
darśanaṁ ceti viṁśatiḥ||66||
8.
acalā bhūmiḥ
sarvasattvamanojñānamabhijñākrīḍanaṁ śubhā|
buddhakṣetrasya
niṣpattirbuddhasevāparīkṣaṇe||67||
akṣajñānaṁ
jinakṣetraśuddhirmāyopamā sthitiḥ|
saṁcintya ca bhavādānamidaṁ
karmāṣṭadhoditam||68||
9.
sādhumato bhūmiḥ
praṇidhānānyanantāni
devādīnāṁ rūtajñatā|
nadīva pratibhānānāṁ
garbhāvakrāntiruttamā||69||
kulajātyośca gotraśca
parivārasya janmanaḥ|
naiṣkramyabodhivṛkṣāṇāṁ
guṇapūre svasampadaḥ||70||
10.
dharmamedhā bhūmiḥ
navabhūmīratikramya
buddhabhūmau pratiṣṭhate|
yena jñānena sā jñeyā daśamī
bodhisattvabhūḥ||71||
[pratipakṣasambhāraḥ]
pratipakṣo'ṣṭadhā jñeyo
darśanābhyāsamārgayoḥ|
grāhyagrāhakavikalpānāmaṣṭānāmupaśāntaye ||72||
20-niryāṇapratipattiḥ
uddeśe samatāyāṁ ca
sattvārthe yatnavarjane|
atyantāya ca niryāṇaṁ
niryāṇaṁ prāptilakṣaṇam||73||
sarvākārajñatāyāṁ ca
niryāṇaṁ mārgagocaram|
niryāṇapratipajjñeyā
seyamaṣṭavidhātmikā||74||
ityabhisamayālaṅkāre nāma
prajñāpāramitopadeśaśāstre prathamādhikāraḥ|