Karuṇāpuṇḍarīka-sūtram
dharma-cakra-pravartano
nāma prathamaḥ parivartaḥ
om namaḥ
śrīsarvabuddhabodhisattvebhyaḥ||
buddhaṁ praṇamya sarvajñaṁ
dharmaṁ saṅghaṁ guṇākaraṁ|
karuṇāpuṇḍarīkākhyaṁ pravakṣye
bodhisūtrakaṁ||
evaṁ mayā śrutam| ekasmin
samaye bhagavān rājagṛhe viharati sma gṛdhrakūṭe parvate mahatā
bhikṣusaṅghena sārdhaṁ dvādaśabhirbhikṣuśataiḥ sarvairarhadbhiḥ
kṣīṇāsravairniḥkleśairvaśībhūtaiḥ suvimuktacittaiḥ
suvimuktaprajñairājāneyairmahānāgaiḥ kṛtakṛtyaiḥ
kṛtakaraṇīyairapahṛtabhārairanuprāptasvakārthaiḥ
parikṣīṇabhavasaṁyojanaiḥ samyagājñāsuvimuktacittaiḥ
sarvacetovaśiparamapāramitāprāptairabhijñānābhijñātairmahāśrāvakaiḥ|
tadyathā, āyuṣmatā cājñātakauṇḍinyena āyuṣmatā cāsvajitā
āyuṣmatā ca bāṣpeṇa āyuṣmatā ca mahāsthāmnā āyuṣmatā ca
bhadrikeṇa āyuṣmatā ca mahākāśyapena āyuṣmatā coruvilvākāśyapena
āyuṣmatā ca gayākāśyepena āyuṣmatā ca śāriputreṇa āyuṣmatā ca
mahāmaudgalyāyanena āyuṣmatā ca mahākātyāyanena āyuṣmatā
cāniruddhena āyuṣmatā ca revatena āyuṣmatā ca kaṁphillena
āyuṣmatā ca gavāṁpatinā āyuṣmatā ca pilindavatsena āyuṣmatā ca
bakulena āyuṣmatā ca mahākauṣṭhilena āyuṣmatā ca bharadvājena
āyuṣmatā ca mahānandena āyuṣmatā copanandena āyuṣmatā ca
sundaranandena āyuṣmatā ca pūrṇena āyuṣmatā ca subhūtinā
āyuṣmatā ca rāhulena| evaṁ pramukhaiścānekairmahāśrākairāyuṣmatā
cānandena śaikṣeṇa, anyābhyāṁ bhikṣusahasrābhyāṁ
śaikṣāśaikṣābhyāṁ| mahāprajāpatīpramukhaiśca
ṣaḍbhikṣuṇīsahasraiḥ, yaśodharayā ca bhikṣuṇyā rāhulamātrā
saparivārayā| aśītibhiśca bodhisattvasahasraiḥ
sarvairavaivartikairekajātipratibaddhairyadutānuttarāyāṁ
samyaksaṁboddhau
dhāraṇīpratilabdhairmahāpratibhānapratiṣṭhitairavaivartyadharmacakrapravartakairbahubuddhaśatasahasraparyupāsitair
bahubuddhaśatasahasrāvaropitakuśalamūlairbahubuddhaśatasahasrasaṁstutairmaitrīparibhāvitakāyacittaistathāgatajñānāva-tāraṇakuśalairmahāprajñaiḥ
prajñāpāramitāgatiṁgatairbahulokadhātuśatasahasraviśrutairbahuprāṇakoṭīniyutaśatasahasrasaṁpālakaiḥ|
tadyathā, mañjuśriyā ca kumārabhūtena bodhisattvena mahāsattvena
avalokiteśvareṇa ca mahāsthāmaprāptena ca sarvārthanāmnā ca
nityodyuktena ca anikṣiptadhureṇa ca ratnapāṇinā ca
bhaiṣajyarājena ca bhaiṣajyasamudgatena ca vyūharājena ca
pradānaśūreṇa ca ratnacandreṇa ca pūrṇacandreṇa ca mahāvikramiṇā
ca anantavikramiṇā ca trailokyavikramiṇā ca mahāpratibhānena ca
satatasamitābhiyuktena ca dharaṇiṁdhareṇa ca akṣayamatinā ca
mahāmatinā ca śāntamatinā ca nakṣatrarājena ca ratnavairocanena
ca maitreyeṇa ca bodhisattvena mahāsattvena siṁhena ca
bodhisattvena mahāsattvena| bhadrapālapūrvaṁgamaiśca ṣoḍaśabhiḥ
satpuruṣaiḥ sārdhaṁ| tadyathā, bhadrapālena ca ratnākareṇa ca
susārthavāhena ca naradattena ca guhaguptena ca varuṇadattena ca
indradattena ca uttaramatinā ca viśeṣamatinā ca vardhamānamatinā
ca amoghadarśinā ca susaṁprasthitena ca suvikrāntavikramiṇā ca
anupamamatinā ca sūryagarbheṇa ca dharaṇiṁdhareṇa ca| evaṁ
pramukhairaśītibhirbodhisattvasahasraiḥ sārdhaṁ| śakreṇa ca
devānāmindreṇa viṁśatidevaputrasahasraparivāreṇa| tadyathā,
candreṇa ca devaputreṇa sūryeṇa ca samantagandhena ca
ratnaprabheṇa ca avabhāsaprabheṇa ca| evaṁ
pramukhaiścānyairdevaputraiḥ| caturbhiśca mahārājaiḥ sārdhaṁ
saparivāraiḥ| brahmaṇā ca sahāpatinā sārdhaṁ
dvādaśabrahmakāyikāsahasreṇa śikhinā ca brahmaṇā jyotiḥprabheṇa
ca brahmanā| evaṁ pramukhairdvādaśabhiśca
brahmakāyikadevaputrasahasraiḥ| aṣṭābhiśca nāgarājaiḥ sārdhaṁ
bahunāgakoṭīśatasahasraparivāraiḥ| caturbhiśca kinnararājaiḥ
sārdhaṁ bahukinnarakoṭīśatasahasraparivāraiḥ| caturbhiśca
gandharvakāyikairdevaputraiḥ sārdhaṁ
bahugandharvaśatasahasraparivāraiḥ| caturbhiścāsurendraiḥ
sārdhaṁ bahvasurakoṭīśatasahasraparivāraiḥ| caturbhiśca
garuḍendraiḥ sārdhaṁ bahugaruḍakoṭīniyutaśatasahasraparivāraiḥ|
rājñā cājātaśatruṇā māgadhena vaidehīputreṇa sārdhaṁ
bahumanuṣyarājasāmātyapaurajānapadaparivāraiḥ||
tena khalu punaḥ samayena
bhagavāṁścatasṛbhiḥ parṣadbhiḥ parivṛtaḥ puraskṛtaḥ satkṛto
gurukṛto mānitaḥ pūjito'rcito'pacāyitaḥ, tadā
bodhisattvaviṣayasaṁdarśanapraṇidhānavyūhasamādhiviṣayadhāraṇīmukhavyūhaṁ
samādhānamukhanirdeśaṁ caryāvaiśāradyaṁ nāma dharmaparyāyaṁ
sūtrāntaṁ mahāvaipulyaṁ bodhisattvānugataṁ sarvabuddhaparigrahaṁ
bhāṣitumārabdhavān, tadā nānāvarṇaraśmayo niścaritā
yatprabhābhirayaṁ trisāhasramahāsāhasro
lokadhāturmahatāvabhāsena sphuṭo'bhūt| tena cāvabhāsena
lokāntarikā aghā aghasphuṭā andhakāratamisrāḥ, yatremau
candrasūryau eva maharddhikau mahānubhāvau maheśākhyau
nābhipatato na virocatastatra ye sattvā upapannāste
svakasvakamapi bāhuprasāritaṁ na paśyanti sma, tatrāpi
tenāvabhāsena parisphuṭāḥ samānā anyonyaṁ paśyanti smānyonyaṁ
saṁjānante sma| sarvāṇi buddhakṣetrāṇi ca parisphuṭāni
saṁdṛśyante sma yāvad avīcirmahānirayo yāvadbrahmalokaṁ
parisphuṭaṁ dṛśyate sma| ye ca teṣu sarveṣu kṣetreṣu ṣaṭsu
gatiṣu sattvāste sarve saṁdṛśyante sma| ye ca teṣu
buddhakṣetreṣu buddhā bhagavantastiṣṭhanto dhriyanto yāpayanto
yaṁ dharmaṁ bhāṣante sma sa ca sarvo nikhilena śrūyate sma| ye
ca teṣu buddhakṣetreṣu bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikā yogino
yogācārāḥ prāptaphalāścāprāptaphalāśca te'pi sarve saṁdṛśyante
sma| ye ca teṣu buddhakṣetreṣu bodhisattvā mahāsattvā
anekavividhāśravaṇārambaṇādhimuktihetukāraṇopāyakauśalyairbodhicaryācāriṇaste'pi
sarve saṁdṛśyante sma| ye ca teṣu buddhakṣetreṣu buddhā
bhagavantaḥ parinirvṛtāste'pi sarve saṁdṛśyante sma| ye ca teṣu
parinirvṛtānāṁ buddhānāṁ bhagavatāṁ ratnamayadhātustūpāste'pi
sarve saṁdṛśyante sma| antarīkṣācca puṣpavarṣam abhiprāvarṣat,
manojñaśabdā amāradundubhyaḥ prasasvanuḥ ; sarvaścāyaṁ
trisāhasramahāsāhasro lokadhātuḥ ṣaḍvikāram aṣṭādaśamahānimittam
akampat prākampat saṁprākampat, avedhat prāvedhat saṁprāvedhat,
acalat prācalat saṁprācalat, akṣubhyat prākṣubhyat
saṁprākṣubhyat, araṇat prāraṇat saṁprāraṇat, agarjat prāgarjat
saṁprāgarjat| tasmin kṣaṇe sarvato lokeṣu harṣaṇīyāstoṣaṇīyāḥ
prasādanīyā avalokanīyāḥ prahlādanīyā manojñāḥ śabdāḥ śrūyante
sma| na ca kasyacit sattvasya viheṭhā vā trāso vā bhayaṁ vā
stambhitatvaṁ vā| na cānyadevalokānāṁ prabhāḥ prajñāyante|
sarvanarakatiryagyoniyamalokopapannāḥ sattvā vigataduḥkhāḥ
sarvasukhasamarpitāścābhuvān| na ca kasyacit sattvasya rāgo vā
dveṣo vā moho vā mātsaryo vā īrṣyā vā māno vā mrakṣo vā mado vā
krodho vā vyāpādo vā paridāho vā bādhate| sarvasattvāśca
parasparamitracittā hitacittā mātṛpitṛsaṁjñino'bhūvan||
atha ratnavairocano nāma
bodhisattvo mahāsattvastaṁ mahānimittaprātihāryaṁ dṛṣṭvā
sahasotthāyaikāṁśamuttarāsaṅgaṁ kṛtvā dakṣiṇajānumaṇḍalaṁ
pṛthivyāṁ pratiṣṭhāpya yena bhagavāṁstenāñjaliṁ praṇamya
bhagavantametadavocat| “paramāścaryādbhutaprāpto'haṁ bhagavan,
kuta ime raśmaya āgatāḥ ?, kasyaiṣa prabhāvaḥ ?, ko nvatra
bhagavan hetuḥ ?, kaḥ pratyayo bhaviṣyati ?”
atha khalu bhagavān
ratnavairocanaṁ bodhisattvaṁ mahāsattvametadavocat - “śṛṇu
kulaputra sādhu ca suṣṭhu ca manasikuru bhāṣiṣye'haṁ te”| “sādhu
sādhu bhagavan” niti ratnavairocano bhagavataḥ pratyaśroṣīt|
bhagavān ratnavairocanaṁ bodhisattvaṁ mahāsattvametadavocat|
“asti kulaputra
pūrvadakṣiṇasyāṁ diśi, ito
buddhakṣetrakoṭīśatasahasragaṅgānadīvālukāsamān buddhakṣetrān
atikramya padmā nāma lokadhāturnānāguṇavibhūṣitā
nānāpuṣpasamīritā nānāgandhaiśca sphuṭā ratnavṛkṣairalaṅkṛtā
ratnaparvatairākīrṇā; nīlavaiḍūryamayī tatra
bhūmirbodhisattvairākīrṇā dharmaśabdena sphuṭā; sā ca
punarvaiḍūryamayī bhūmirmṛdukācalindikasukhasaṁsparśa, nikṣipte
ca caraṇe caturaṅgulamavanamati, utkṣipte ca caraṇe
caturaṅgulamunnamati, nānāpadmaiścākīrṇā| tatra ca
saptaratnamayā vṛkṣāḥ saptayojanānyuccatvena; teṣu ca vṛkṣeṣu
divyakāṣāyavastrāṇi pralambante, divyāni ca vādyāni manojñāni
saṁpravādyante; teṣu ca vṛkṣeṣu nānāśakuntā
indriyabalabodhyaṅgamanojñāṁ śabdāṁ pravyāharanti; teṣāṁ
vṛkṣāṇāṁ patrāṇi parasparaṁ spṛśya divyātikrāntaṁ
pañcāṅgikatūryaśabdaṁ niścārayanti; ekaikasya ca vṛkṣasya
divyātikrāntenodāreṇa gandhena yojanasahasraṁ sphurati; teṣu ca
vṛkṣeṣu divyānyalaṅkārāṇyabhipralambante sma| teṣu ca
vṛkṣāntareṣu saptaratnamayāḥ kūṭāgārāḥ,
pañcayojanaśatamuccatvena sapādaśatayojanaṁ vistāreṇa| teṣu ca
kūṭāgāreṣu samantāccaturdiśaṁ toraṇāḥ| tebhyaśca toraṇāgrebhyo
bahirdhā kūṭāgārebhyaḥ puṣkariṇyaḥ, aśītiyojanāni dīrghatvena
pañcāśadyojanāni vistāreṇa| tābhyaśca puṣkariṇībhyaḥ
samantāccaturdiśaṁ sopānāḥ saptaratnamayāḥ| sāmantakāśca
puṣkariṇyaḥ saptaratnamayaiḥ padmaiḥ pūrṇāḥ, ekaikaṁ ca padmaṁ
yojanaṁ vistāreṇa| tebhyaśca puṣpakeśarebhyo bodhisattvā
mahāsattvāḥ prajāyanti; te rātryāḥ prathame yāme teṣu
padmakeśareṣupapadyante, tāṁ ca rātriṁ paryaṅkenātināmayanti,
vimuktiprītisukhaṁ ca pratisaṁvedayanti| tatra ca rātryāḥ
pratyūṣakālasamaye śītalā vāyavaḥ sugandhikā mṛdukāḥ
sukhasaṁsparśacalitāḥ pravāyante, te ca saṁkucitāni puṣpāṇi
rohayanti| te ca bodhisattvāḥ samādhito vyutthāya
vimuktiprītisukhaṁ pratiprasrabhya padmakeśareṣvavatīryā, teṣu
ca kūṭāgāreṣu praviśya saptaratnamayeṣvāsaneṣu paryaṅkeṇa
niṣaṇṇā dharmaṁ śṛṇvanti sma| teṣu ca vṛkṣakūṭāgārāntariteṣu ca
caturdiśaṁ jāmbunadamayāḥ parvatā, viṁśatiyojanānyuccatvena
trīṇi yojanāni vistāreṇa; teṣu ca parvateṣu anekaśatasahasrāṇi
sūryakāntacandrakāntendranīlajyotīrasāśca maṇayo'ntarāntare
dṛśyanti sma| padmottarasya buddhasyābhā teṣu parvatemaṇiṣu
nipatyā tayā ca buddhābhayā ca maṇiprabhayā sarvā sā padmā
lokadhāturnityodāreṇāvabhāsena sphuṭā| na ca tatra
candrasūryayoḥ prabhā prajñāyate, nānyatra yadā padmāḥ
saṁkucanti pakṣiṇaścālpaśabdā bhavanti tadā rātrīti saṁjñā
bhavati, viparyayāddivasaṁ| teṣāṁ ca parvatānāmupari
nīlavaiḍūryamayāḥ kūṭāgārāḥ ṣaṣṭiyojanānyuccatvena
viṁśatiyojanāni vistāreṇa, tebhyaśca kūṭāgārebhyaścaturdiśaṁ
saptaratnamayāstoraṇāstebhyaḥ kūṭāgārebhyaśca saptaratnamayāḥ
paryaṅkā yatraikajātipratibaddhā bodhisattvā dharmaṁ śṛṇvanti|
padmāyāṁ kulaputra lokadhātau indro nāma bodhivṛkṣastrīṇi
yojanasahasrāṇyudvedhena pañcayojanaśatāni vistāreṇa,
yojanasahasraṁ śākhāpatrapalāśaṁ susaṁsthitaṁ| tasya ca
bodhivṛkṣasya mūle padmo raupyamayo nālaḥ
pañcayojanaśatānyudvedhena, tasya koṭīśatasahasrasuvarṇamayāni
patrāṇi pañcadaśayojanānyudvedhena| sarveṣu ca
keśareṣvaśmagarbhamayāni kiñjalkāni, saptaratnamayāḥ keśarā
daśayojanānyudvedhena saptayojanāni vistāreṇa| tatrādyarātrau
padmottareṇa tathāgatenārhatā samyaksaṁbuddhenānuttarā
samyaksaṁbodhirabhisaṁbuddhā, tasya buddhāsanapadmasya
samantataḥ padmā yatra bodhisattvā niṣaṇṇāḥ padmottarasya
tathāgatasyārhataḥ samyaksaṁbuddhasya prātihāryāṇi paśyanti sma”|
evamukte, ratnavairocano
bodhisattvo bhagavantametadavocat - “kiyadrūpāṇi bhagavān
padmottarastathāgato mahāprātihāryāṇi kṛtavān ?”| evamukte,
bhagavān ratnavairocanaṁ bodhisattvametadavocat - “adyarātryāḥ
paścime yāme padmottareṇa tathāgatenārhatā
samyaksaṁbuddhenānuttarā samyaksaṁbodhirabhisaṁbuddhā, rātryāḥ
pratyuśakālasamaye tadrupamṛddhyabhisaṁskāramabhisaṁskṛtavān,
yāvad brahmalokamātmānamabhinirmāya uṣṇīṣamūrdhnaḥ
ṣaṣṭiraśmikoṭīnayutaśatasahasrāṇi pramucyate, raśmibhirūrdhvāyā
diśo buddhakṣetraparamāṇurajaḥsamān lokadhātūn avabhāsayati| ye
punastasmin samaye ūrdhvāyāṁ diśi sthitā bodhisattvā adhodiśam
avalokayanti, teṣāṁ na sumeruravabhāsamāgacchati, na
cakravāḍamahācakravāḍā na kālaparvatāḥ| ye ca bodhisattvāstebhyo
lokadhātubhyo vyākṛtā ye samādhipratilabdhā ye
dhāraṇīpratilabdhā ye kṣāntipratilabdhā ye ca bhūmyatikrāntā ye
caikajātipratibaddhā bodhisattvā mahāsattvāste'pi tenāvabhāsena
sphuṭā, añjaliṁ pragṛhya padmottarasya tathāgatasyātmabhāvaṁ
vyavalokayitvā dvātriṁśadbhirmahāpuruṣalakṣaṇaiḥ
samalaṅkṛtagātraṁ aśītibhiścānuvyañjanairdṛṣṭvā ca tāṁ
bodhisattvaparṣadaṁ padmāṁ ca lokadhātuṁ
buddhakṣetraguṇavyūhāṁśca dṛṣṭvā paramaprītisaumanasyajātāste ca
bodhisattvā mahāsattvā buddhakṣetraparamāṇurajaḥsamebhyo
lokadhātubhyo gaṇanāsamatikrāntā bodhisattvāstāṁstāṁ
lokadhātūnapahāya ṛddhibalena padmāṁ lokadhātumanuprāptāḥ
padmottarasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṁbuddhasya pūjanāya
vandanāya paryupāsanāya| sa ca kulaputra padmottarastathāgato
jihvendriyaṁ mukhānnirnāmayitvā sarvāvatīmimāṁ cāturdvīpikāṁ
lokadhātuṁ niṣaṇṇāḥ sthitāścaṅkramanto jihvendriyeṇa
paricchāditavān| ye cātra bodhisattvāḥ samāpannāste samādhibhyo
vyutthāya sarvāvatī sā parṣat padmottarasya tathāgatasya
pūjākarmaṇe udyuktā| atha kulaputra padmottarastathāgato
jihvendriyamṛddhyabhisaṁskāreṇa pratiprasrambhayitvā,
punaraparaṁ padmottarastathāgataḥ sarvāvantātkāyāt
sarvaromakūpebhya ekaikasmād romakūpavivarāt
ṣaṣṭiraśmikoṭīnayutaśatasahasrāṇi niścārayitvā daśasu
dikṣvekaikasyāṁ diśi buddhakṣetraparamāṇurajaḥsamāṁ lokadhātūn
udāreṇāvabhāsena sphuritvā, bodhisattvā mahāsattvāstebhyo
lokadhātubhyo vyākṛtā ye samādhipratilabdhā iti te'pi
bodhisattvā mahāsattvāḥ svakasvakabuddhakṣetrābhayā ṛddhibalena
padmāṁ lokadhātuṁ saṁprāptāḥ padmottarasya tathāgatasyārhataḥ
samyaksaṁbuddhasya darśanāya vandanāya pūjanāya paryupāsanāya|
atha khalu kulaputra
padmottarastathāgato'rhan samyaksaṁbuddho ṛddhyabhisaṁskāraṁ
pratiprasrabhya sarvāvatyāṁ bodhisattvaparṣadi avaivartikacakraṁ
nāma dhārmikaṁ dharmacakraṁ pravartitavān bahujanahitāya
bahujanasukhāya lokānukampāyai, arthāya hitāya sukhāya devānāṁ
ca manuṣyāṇāṁ ca mahāyānasya paripūraṇārthaṁ”||
iti śrīkaruṇāpuṇḍarīke
mahāyānasūtre dharmacakrapravartano nāma prathamaḥ parivartaḥ ||
1 ||