Namaḥ sarvabuddhabodhisattvebhyaḥ|
Lalitavistaraḥ|
|| om namo
daśadiganantāparyantalokadhātupratiṣṭhitasarvabuddhabodhisattvāryaśrāvakapratyekabuddhebhyo'tītānāgatapratyutpannebhyaḥ||
1 Nidānaparivartaḥ prathamaḥ|
evaṁ mayā śrutam| ekasminsamaye
bhagavān śrāvastyāṁ viharati sma jetavane'nāthapiṇḍadasyārāme mahatā
bhikṣusaṁghena sārdhaṁ dvādaśabhirbhikṣusahasraiḥ| tadyathā-āyuṣmatā
ca jñānakauṇḍinyena| āyuṣmatā cāśvajitā| āyuṣmatā ca bāṣpeṇa|
āyuṣmatā ca mahānāmnā| āyuṣmatā ca bhadrikeṇa| āyuṣmatā ca
yaśodevena| āyuṣmatā ca vimalena| āyuṣmatā ca subāhunā| āyuṣmatā ca
pūrṇena| āyuṣmatā ca gavāṁpatinā| āyuṣmatā corubilvākāśyapena|
āyuṣmatā ca nadīkāśyapena| āyuṣmatā ca gayākāśyapena| āyuṣmatā ca
śāriputreṇa| āyuṣmatā ca mahāmaudgalyāyanena| āyuṣmatā ca
mahākāśyapena| āyuṣmatā ca mahākātyāyanena| āyuṣmatā ca kaphilena|
āyuṣmatā ca kauṇḍinyena| āyuṣmatā ca cunandena| āyuṣmatā ca
pūrṇamaitrāyaṇīputreṇa| āyuṣmatā cāniruddhena| āyuṣmatā ca nandikena|
āyuṣmatā ca kasphilena| āyuṣmatā ca subhūtinā| āyuṣmatā ca revatena|
āyuṣmatā ca khadiravanikena| āyuṣmatā cāmogharājena| āyuṣmatā ca
mahāpāraṇikena| āyuṣmatā ca bakkulena| āyuṣmatā ca nandena| āyuṣmatā
ca rāhulena| āyuṣmatā ca svāgatena| āyuṣmatā cānandena|
evaṁpramukhairdvādaśabhirbhikṣusahasraiḥ sārdhaṁ dvātriṁśatā ca
bodhisattvasahasraiḥ sarvairekajātipratibaddhaiḥ
sarvabodhisattvapāramitānirjātaiḥ
sarvabodhisattvābhijñatāvikrīḍitaiḥ
sarvabodhisattvadhāraṇīpratibhānapratilabdhaiḥ
sarvabodhisattvadhāraṇīpratilabdhaiḥ
sarvabodhisattvapraṇidhānasuparipūrṇaiḥ
sarvabodhisattvapratisamyaggatiṁgataiḥ
sarvabodhisattvasamādhivaśitāprāptaiḥ
sarvabodhisattvavaśitāpratilabdhaiḥ sarvabodhisattvakṣāntyavakīrṇaiḥ
sarvabodhisattvabhūmiparipūrṇaiḥ| tadyathā- maitreyeṇa ca
bodhisattvena mahāsattvena| dharaṇīśvararājena ca bodhisattvena
mahāsattvena| siṁhaketunā ca bodhisattvena mahāsattvena|
siddhārthamatinā ca bodhisattvena mahāsattvena|
praśāntacāritramatinā ca bodhisattvena mahāsattvena|
pratisaṁvitprāptena ca bodhisattvena mahāsattvena| nityodyuktena ca
bodhisattvena mahāsattvena| mahākaruṇācandriṇā ca bodhisattvena
mahāsattvena| evaṁpramukhairdvātriṁśatā ca bodhisattvasahasraiḥ||
tena khalu punaḥ samayena bhagavān
śrāvastīṁ mahānagarīmupaniśritya viharati sma satkṛto gurukṛto
mānitaḥ pūjitaśca tisṛṇāṁ pariṣadāṁ rājñāṁ rājakumārāṇāṁ
rājamantriṇāṁ rājamahāmātrāṇāṁ rājapādamūlikānāṁ
kṣatriyabrāhmaṇagṛhapatyamātyapārṣadyānāṁ
paurajānapadānāmanyatīrthikaśramaṇabrāhmaṇacarakaparivrājakānām|
lābhī ca bhagavān prabhūtānāṁ khādanīyaṁ
bhojanīyamāsvādanīyākalpikānāṁ
cīvarapiṇḍapātraśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇām|
lābhāgryayaśogryaprāptaśca bhagavān sarvatra cānupaliptaḥ padma iva
jalena| udāraśca bhagavataḥ kīrtiśabdaśloko loke'bhyudgato'rhan
samyaksaṁbuddho vidyācaraṇasaṁpannaḥ sugato lokavit paraḥ
puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṁ ca manuṣyāṇāṁ ca buddho bhagavān
pañcacakṣuḥsamanvāgataḥ | sa imaṁ ca lokaṁ paraṁ ca lokaṁ sadevakaṁ
samārakaṁ sabrahmakaṁ saśramaṇabrāhmaṇīn prajān sadevamānuṣān svayaṁ
vijñāya sākṣātkṛtya upasaṁpadya viharati sma| saddharmaṁ deśayati
sma ādau kalyāṇaṁ madhye kalyāṇaṁ paryavasāne kalyāṇaṁ svarthaṁ
suvyañjanaṁ kevalaṁ paripūrṇaṁ pariśuddhaṁ paryavadātaṁ vrahmacaryaṁ
saṁprakāśayati sma||
tena khalu punaḥ samayena bhagavān
rātryāṁ madhyame yāme buddhālaṁkāravyūhaṁ nāma samādhiṁ
samāpanno'bhūt| samanantarasamāpannasya ca bhagavata imaṁ
buddhālaṁkāravyūhaṁ nāma samādhimatha tatkṣaṇameva bhagavata
upariṣṭānmūrdhnaḥ saṁdhāvuṣṇīṣavivarāntarāt
pūrvabuddhānusmṛtyasaṅgājñānālokālaṁkāraṁ nāma raśmiścacāra| sā
sarvā śuddhāvāsān devabhavanānyavabhāsya
maheśvaradevaputrapramukhānaprameyān devaputrān saṁcodayāmāsa|
tataśca tathāgataraśmijālānniścārya imāḥ saṁcodanāgāthā niścaranti
sma—
jñānaprabhaṁ hatatamasaṁ
prabhākaraṁ
śubhraprabhaṁ
śubhavimalāgratejasam|
praśāntakāyaṁ śubhaśāntamānasaṁ
muniṁ samāśliṣyata śākyasiṁham||1||
jñānodadhiṁ śuddhamahānubhāvaṁ
dharmeśvaraṁ sarvavidaṁ munīśam|
devātidevaṁ naradevapūjyaṁ
dharme svayaṁbhuṁ vaśinaṁ
śrayadhvam||2||
yo durdamaṁ cittamavartayadvaśe
yo mārapāśairavamuktamānasaḥ|
yasyāpyavandhyāviha darśanaśravā-
styayāntataḥ śāntavimokṣapāragaḥ||3||
ālokyabhūtaṁ tamatulyadharmaṁ
tamonudaṁ sannayaveditāram|
śāntakriyaṁ buddhamameyabuddhiṁ
bhaktyā samastā upasaṁkramadhvam||4||
sa vaidyarājo'mṛtabheṣajapradaḥ
sa vādiśūraḥ kugaṇipratāpakaḥ|
sa dharmabandhuḥ paramārthakovidaḥ
sa nāyako'nuttaramārgadeśakaḥ||5||
iti||
samanantaraspṛṣṭāśca khalu punaste
śuddhāvāsakāyikā devaputrāḥ tasyā buddhānusmṛtyasaṅgājñānālokāyā
raśmyā ābhiścaivaṁrūpābhirgāthābhiḥ saṁcoditāḥ samantataḥ praśāntāḥ
samādhervyutthāya tān
buddhānubhāvenāprameyāsaṁkhyeyāgaṇanāsamatikrāntakalpātikrāntān
buddhān bhagavanto'nusmaranti sma| teṣāṁ ca buddhānāṁ bhagavatāṁ
yāni buddhakṣetraguṇavyūhātparṣanmaṇḍalāni yāśca dharmadeśanāstā
āsan, tān sarvānanusmaranti sma||
atha khalu tasyāṁ rātrau
praśāntāyāmīśvaraśca nāma śuddhāvāsakāyiko devaputro maheśvaro nāma
nandaśca sunandaśca candanaśca mahitaśca praśāntaśca
praśāntavinīteśvaraścaite cānye ca saṁbahulāḥ śuddhāvāsakāyikā
devaputrā atikrāntātikrāntairvarṇaiḥ sarvāvantaṁ jetavanaṁ
divyenāvabhāsenāvabhāsya yena bhagavāṁstenopasaṁkrāman, upasaṁkramya
bhagavataḥ pādau śirasābhivandya ekānte tasthuḥ| ekānte sthitāśca te
śuddhāvāsakāyikā devaputrā bhagavantametadavocan-asti bhagavan
lalitavistaro nāma dharmaparyāyaḥ sūtrānto mahāvaipulyanicayo
bodhisattvakuśalamūlasamudbhāvanaḥ
tuṣitavarabhavanavikiraṇasaṁcintyāvakramaṇavikrīḍanagarbhasthānaviśeṣasaṁdarśano'bhijātajanmabhūmiprabhāvasaṁdarśanaḥ
sarvabālacaryāguṇaviśeṣasamatikramasarvalaukikaśilpasthānakarmasthānalipisaṁkhyāmudrā-gaṇanāsidhanukalāpayuddhasālambhasarvasattvaprativiśiṣṭasaṁdarśanāntaḥpuraviṣayopabhogasaṁdarśanaḥ
sarvabodhisattvacariniṣpandaniṣpattiphalādhigamaparikīrtano
bodhisattvavikrīḍitaḥ sarvamāramaṇḍalavidhvaṁsanaḥ
tathāgatabalavaiśāradyāṣṭādaśāveṇikasamuccayo'pramāṇabuddhadharmanirdeśaḥ
pūrvakairapi tathāgatairbhāṣitapūrvaḥ| tadyathā-bhagavatā
padmottareṇa ca dharmaketunā ca dīpaṁkareṇa ca guṇaketunā ca
mahākareṇa ca ṛṣidevena ca śrītejasā ca satyaketunā ca
vajrasaṁhatena ca sarvābhibhuvā ca hemavarṇena ca atyuccagāminā ca
pravāhasāgareṇa ca puṣpaketunā ca vararūpeṇa ca sulocanena ca
ṛṣiguptena ca jinavaktreṇa ca unnatena ca puṣpitena ca ūrṇatejasā ca
puṣkareṇa ca suraśminā ca maṅgalena ca sudarśanena ca
mahāsiṁhatejasā ca sthitabuddhidattena ca vasantagandhinā ca
satyadharmavipulakīrtinā ca tiṣyeṇa ca puṣyeṇa ca lokasundareṇa ca
vistīrṇabhedena ca ratnakīrtinā ca ugratejasā ca brahmatejasā ca
sughoṣeṇa ca supuṣṣeṇa ca sumanojñaghoṣeṇa ca suceṣṭarūpeṇa ca
prahasitanetreṇa ca guṇarāśinā ca meghasvareṇa ca sundaravarṇena ca
āyustejasā ca salīlagajagāminā ca lokābhilāṣitena ca jitaśatruṇā ca
saṁpūjitena ca vipaśyinā ca śikhinā ca viśvabhuvā ca kakucchandena
ca kanakamuninā ca kāśyapena ca tathāgatenārhatā samyaksaṁbuddhena
bhāṣitapūrvaḥ, taṁ bhagavānapyetarhi saṁprakāśayet bahujanahitāya
bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya sukhāya
devānāṁ ca manuṣyāṇāṁ ca| asya ca mahāyānodbhāvanārthaṁ
sarvaparapravādināṁ ca nigrahārthaṁ sarvabodhisattvānāṁ
codbhāvanārthaṁ sarvamārāṇāṁ cābhibhavanārthaṁ
sarvabodhisattvayānikānāṁ ca pudgalānāṁ vīryārambhasaṁjananārthaṁ
saddharmasya cānuparigrahārthaṁ triratnavaṁśasyānuparigrahārthaṁ
triratnavaṁśasyānupacchedanārthaṁ buddhakāryasya ca
parisaṁdarśanārthamiti| adhivāsayati sma bhagavāṁsteṣāṁ devaputrāṇāṁ
tūṣṇībhāvena sadevakasya lokasyānukampāmupādāya||
atha khalu devaputrā
bhagavatastūṣṇībhāvenādhivāsanāṁ viditvā tuṣṭā udagrā āttamanasaḥ
pramuditāḥ prītisaumanasyajātā bhagavataḥ pādau śirasābhivandya
bhagavantaṁ triḥ pradakṣiṇīkṛtya
divyaiścandanacūrṇairagurucūrṇairmāndārapuṣpaiścābhyavakīrya
tatraivāntardadhuḥ||
atha khalu bhagavāṁstasyāmeva
rātryāmatyayena ca karīro maṇḍalamātravyūhastenopasaṁkrāmat|
upasaṁkramya bhagavān prajñapta evāsane
nyaṣīdadbodhisattvagaṇapuraskṛtaḥ śrāvakasaṁghapuraskṛtaḥ| niṣadya
bhagavān bhikṣūnāmantrayati sma-iti hi bhikṣavo rātrau
praśāntāyāmīśvaro nāma śuddhāvāsakāyiko devaputro maheśvaraśca nāma
nandaśca sunandaśca candanaśca mahitaśca praśāntaśca
vinīteśvaraścaite cānye ca saṁbahulāḥ śuddhāvāsakāyikā devaputrāḥ
purvavadyāvattatraivāntardadhuḥ| atha khalu te bodhisattvāste ca
mahāśrāvakā yena bhagavāṁstenāñjaliṁ praṇamya
bhagavantametadavocan-tatsādhu bhagavan, taṁ lalitavistaraṁ nāma
dharmaparyāyaṁ deśayatu| tadbhaviṣyati bahujanahitāya
bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya hitāya
sukhāya devānāṁ ca manuṣyāṇāṁ ca etarhi cāgatānāṁ ca bodhisattvānāṁ
mahāsattvānām| adhivāsayati sma bhagavāṁsteṣāṁ bodhisattvānāṁ
mahāsattvānāṁ teṣāṁ ca mahāśrāvakāṇāṁ tūṣṇībhāvena
sadevamānuṣāsurasya lokasyānukampāmupādāya| tatredamucyate—
rātryāmihāsyāṁ mama bhikṣavo'dya
sukhopaviṣṭasya niraṅgaṇasya|
praviṣṭamānasya śubhairvihārai-
rekāgracittasya samāhitasya||6||
athāgaman devasutā maharddhayaḥ
pratītavarṇa vimalaśriyojjvalāḥ|
śriyāvabhāsyeha ca jetasāhvayaṁ
vanaṁ mudā me'ntikamabhyupāgatāḥ||7||
maheśvaraścandana īśa nando
praśāntacitto mahitaḥ sunandanaḥ|
śāntāhvayaścāpyuta devaputra-
stāstāśca bahvyo'tha ca devakoṭyaḥ
|| 8 ||
praṇamya pādau pratidakṣiṇaṁ ca
kṛtvaiva māṁ tasthurihāgrato me |
pragṛhya caivāñjalimaṅgulībhiḥ
sagauravā māmiha te yayācuḥ||9||
idaṁ mune rāganisūdanāḍhya
vaipulyasūtraṁ hi mahānidānam|
yadbhāṣitaṁ sarvatathāgataiḥ prāg
lokasya sarvasya hitārthametat||10||
tatsādhvidānīmapi bhāṣato muniḥ
sa bodhisattvaughaparigrahecchayā|
paraṁ mahāyānamidaṁ prabhāṣayan
parapravādānnamuciṁ ca dharṣayan||11||
adyeṣaṇāṁ devagaṇasya tūṣṇī-
magṛhṇadevānadhivāsanaṁ ca|
sarve ca tuṣṭā muditā udagrāḥ
puṣpāṇi cikṣepuravāptaharṣam||12||
tadbhikṣavo me śṛṇuteha sarve
vaipulyasūtraṁ hi mahānidānam|
yadbhāṣitaṁ sarvatathāgataiḥ prāg
lokasya sarvasya hitārthamevam||13||iti||
iti śrīlalitavistare
nidānaparivarto nāma prathamo'dhyāyaḥ||