20
166.
puna bodhisattva caramāṇu jināna prajñāṁ
anupāda skandha imi
jānati ādiśūnyān|
asamāhito karuṇa
prekṣati sattvadhātu-
matrāntare na
parihāyati buddhadharmān||1||
167.
puruṣo yathā kuśala sarvaguṇairupeto
balavān dudharṣu
kṛtayogya kalāvidhijño|
iṣvastrapāramigato
pṛthuśilpayukto
māyāvidhijñaparamo
jagadarthakāmo||2||
168.
mātā pitā ca parigṛhya saputradāraṁ
kāntāramārgi
pratipadya bahūamitro|
so nirmiṇitva puruṣān
bahu śūravīrān
kṣemeṇa gatva puna
gehamupāgameyyā||3||
169.
emeva yasmi samaye vidu bodhisattvo
mahamaitri sarvi
upabandhati sattvadhātau|
caturo sa māra
atikramya dvaye ca bhūmi-
masmin samādhi sthitu
no ca spṛśāti bodhim||4||
170.
ākāśaniśrita samīraṇa āpaskandho
ta hi niśritā iha
mahāpṛthivī jagacca|
sattvāna
karmaupabhoganidānameva
ākāśasthānu kutu
cintayi etamartham||5||
171.
emeva śūnyatapratiṣṭhitu eṣa sattvo
jagati kriyāṁ vividha
darśayate vicitrām|
sattvāna
jñānapraṇidhānaadhiṣṭhānameva
na ca nirvṛtiṁ spṛśati
śūnyata nāsti sthānam||6||
172.
yasmiṁśca kāli vidu paṇḍitu bodhisattvo
caratī imāṁ pravara
śūnya samādhi śāntām|
atrāntare na ca
nimitta prabhāvitavyo
na ca ānimittasthitu
śānta praśāntacārī||7||
173.
pakṣisya nāsti padu gacchata antarīkṣe
no cāpi tatra sthitu
no ca patāti bhūmau|
tatha bodhisattva
caramāṇu vimokṣadvāre
na ca nirvṛtiṁ spṛśati
no ca nimittacārī||8||
174.
iṣvastraśikṣita yathā puruṣodha kāṇḍaṁ
kṣepitva anya puna
kāṇḍa paraspareṇa|
patanāya tasya
purimasya na deya bhūmi-
mākāṅkṣamāṇa puruṣasya
pateya kāṇḍam||9||
175.
emeva prajñavarapāramitāṁ caranto
prajñā upāya bala
ṛddhi vicāramāṇo|
tāvanna tāṁ
paramaśūnyata prāpuṇoti
yāvanna te kuśalamūla
bhavanti pūrṇāḥ||10||
176.
bhikṣū yathā paramaṛddhibalenupeto
gagane sthito yamaka
kurvati prātihāryāṁ|
gaticaṁkramaṁ
śayaniṣadya nidarśayāti
na nivartate na pi ca
khidyati yāva tatra||11||
177.
emeva śūnyatasthito vidu bodhisattvo
jñānarddhipāramigato
aniketacārī|
vividhāṁ kriyāṁ jagati
darśayate anantāṁ
na ca bhajyatī na pi
ca khidyati kalpakoṭī||12||
178.
puruṣā yathā mahaprapāti sthihitva keci-
dubhi pāṇi chatradvaya
gṛhṇa upakṣayeyyā|
ākāli vāyuravasṛjya
mahāprapāte
no ca prapāta patiyāti
na yāva tatra||13||
179.
emeva sthitva karuṇāṁ vidu bodhisattvo
prajñāupāyadvayachatraparigṛhīto|
śūnyānimittapraṇidhiṁ
vimṛṣāti dharmān
na ca nirvṛtiṁ
spṛśati paśyati dharmacārī||14||
180.
ratanārthiko yatha vrajitvana ratnadvīpaṁ
labdhvāna ratna puna
gehamupāgameyyā|
kiṁcāpi tatra sukha
jīvati sārthavāho
api duḥkhito manasi
bhoti sa jātisaṁgho||15||
181.
emeva śūnyata vrajitvana ratnadvīpaṁ
labdhvāna dhyāna bala
indriya bodhisattvo|
kiṁcāpi nirvṛti
spṛśedabhinandamāno
api sarvasattva
dukhitā manasī bhavanti||16||
182.
abhyantare ya nagare nigame ca grāme
kāmārtha vāṇiju yathā
gami jānanāya|
no cāpi tatra sthihatī
na ca ratnadvīpe
na ca geha mārgi
kuśalo puna bhoti vijño||17||
183.
tatha jñāna śrāvakavimuktisapratyayānāṁ
sarvatra bhoti kuśalo
vidu bodhisattvo|
no cāpi tatra sthihate
na ca buddhajñāne
na ca saṁskṛte bhavati
mārgavidū vidhijño||18||
184.
yaṁ kāli maitri jagatī anubandhayitvā
śūnyānimittapraṇidhī
carate samādhim|
asthānameva yadi
nirvṛti prāpuṇeyā
athavāpi saṁskṛta sa
prajñapanāya śakyaḥ||19||
185.
yatha nirmito puruṣa no va adṛśyakāyo
nāmena vā puna sa
prajñapanāya śakyaḥ|
tatha bodhisattva
caramāṇu vimokṣadvāraṁ
nāmena vā puna sa
prajñapanāya śakyaḥ||20||
186.
yadi pṛcchamāna cari indriya bodhisattvo
gambhīradharmaparidīpana no karoti|
śūnyānimitta
avivartiyabodhidharmāṁ
na ca śocatī na ca sa
vyākṛtu veditavyo||21||
187.
arhantabhūmimapi pratyayabuddhabhūmau
traidhātukaṁ na spṛśate
supināntare'pi|
buddhāṁśca paśyati
katheti janasya dharmaṁ
avivartiyeti ayu
vyākṛtu veditavyo||22||
188.
triapāyaprāptu supinasmi viditva sattvān
praṇidheti tatkṣaṇa
apāya ucchoṣayeyam|
satyādhiṣṭhāni
praśameti sa cāgniskandha-
mavivartiyeti ayu
vyākṛtu veditavyo||23||
189.
bhūtagrahā vividha vyādhaya martyaloke
satyādhiṣṭhāni
praśameti hitānukampī|
na ca tena
manyanupapadyati nāpi māna-
mavivartiyeti ayu
vyākṛtu veditavyaḥ||24||
bhagavatyāṁ
ratnaguṇasaṁcayagāthāyāmupāyakauśalyamīmāṁsāparivarto nāma
viṁśatitamaḥ||