11
Mārakarmaparivarta ekādaśaḥ|
atha khalu āyuṣmān
subhūtirbhagavantametadavocat-guṇā ime bhagavaṁsteṣāṁ kulaputrāṇāṁ
kuladuhitṝṇāṁ ca bhagavatā parikīrtitāḥ|
kecitpunarbhagavaṁsteṣāmantarāyā utpatsyante?
evamukte bhagavānāyuṣmantaṁ subhūtimetadavocat-bahūni subhūte teṣāṁ
mārakarmāṇyantarāyakarāṇyutpasyante| subhūtirāha-kiyadrūpāṇi
bhagavaṁsteṣāṁ bahūni mārakarmāṇyantarāyakarāṇyutpatsyante?
bhagavānāha-teṣāṁ subhūte bodhisattvānāṁ mahāsattvānāṁ prajñāpāramitāṁ
bhāṣamāṇānāṁ cireṇa pratibhānamutpatsyate| idaṁ subhūte prathamaṁ
mārakarma veditavyam| tadapi ca pratibhānaṁ jāyamānameva vikṣepsyate|
idamapi subhūte mārakarma veditavyam| te vijṛmbhamāṇā hasanta
uccagghayanto likhiṣyanti| idamapi subhūte mārakarma veditavyam|
vikṣiptacittāḥ paryavāpsyanti| idamapi subhūte mārakarma veditavyam|
anyonyavijñānasamaṅgino likhiṣyanti| idamapi subhūte mārakarma
veditavyam| smṛtiṁ na pratilapsyante| idamapi subhūte mārakarma
veditavyam| parasparamupahasanto likhiṣyanti| idamapi subhūte mārakarma
veditavyam| parasparamuccagghayamānā likhiṣyanti| idamapi subhūte
mārakarma veditavyam| vikṣiptacakṣuṣo likhiṣyanti| idamapi subhūte
mārakarma veditavyam| likhatāmanyonyaṁ visāmagrī bhaviṣyati| idamapi
subhūte mārakarma veditavyam| na vayamatra gādhaṁ nāsvādaṁ labhāmahe
ityutthāyāsanātprakramiṣyanti| idamapi subhūte mārakarma veditavyam|
na vayamatra vyākṛtāḥ
prajñāpāramitāyāmityaprasannacittā utthāyāsanātprakramiṣyanti| idamapi
subhūte mārakarma veditavyam| na no'tra grāmasya vā nagarasya vā
nigamasya vā nāmadheyaṁ parigṛhītaṁ yatra no janma,
na no'tra nāma gotraṁ vā gṛhītam,
na mātāpitrornāma gotraṁ vā gṛhītam,
nāpi kulasya yatra no janmeti,
te prajñāpāramitāṁ na śrotavyāṁ maṁsyante,
tato'pakramitavyaṁ maṁsyante| yathā yathā ca apakramiṣyanti,
tairyāvadbhiścittotpādaistathā tathā tāvataḥ kalpān saṁsārasya punaḥ
punaḥ parigrahīṣyanti,
yatra taiḥ punareva yogamāpattavyaṁ bhaviṣyati| tatkasmāt?
imāṁ hi subhūte prajñāpāramitāmaśṛṇvanto bodhisattvā mahāsattvā
laukikalokottareṣu dharmeṣu na nirjāyante| idamapi subhūte teṣāṁ
mārakarma veditavyam| punaraparaṁ subhūte bodhisattvayānikāḥ pudgalā
imāṁ prajñāpāramitāṁ sarvajñajñānasyāhārikāṁ vivarjya utsṛjya ye te
sūtrāntā naiva sarvajñajñānasyāhārikāstān paryeṣitavyān maṁsyante|
idamapi subhūte teṣāṁ mārakarma veditavyam|
yathā khalu punaḥ subhūte na
laukikalokottareṣu śikṣitukāmā na laukikalokottareṣu dharmeṣu
niryātukāmā iha prajñāpāramitāyāṁ na śikṣante|
prajñāpāramitāyāmaśikṣamāṇā na laukikalokottareṣu dharmeṣu niryānti|
evaṁ te parīttabuddhayo laukikalokottarāṇāṁ yathābhūtaparijñāyā mūlaṁ
prajñāpāramitāṁ vivarjya utsṛjya praśākhāmadhyālambitavyāṁ maṁsyante|
tadyathāpi nāma subhūte kukkuraḥ svāmino'ntikātpiṇḍāṁśchorayitvā
karmakarasyāntikātkavalaṁ paryeṣitavyaṁ manyeta,
evameva subhūte bhaviṣyantyanāgate'dhvani eke bodhisattvayānikāḥ,
pudgalāḥ, ye imāṁ
prajñāpāramitāṁ sarvajñajñānasya mūlaṁ chorayitvā śākhāpatrapalālabhūte
śrāvakapratyekabuddhayāne sāraṁ vṛddhatvaṁ paryeṣitavyaṁ maṁsyante|
idamapi subhūte teṣāṁ mārakarma veditavyam| tatkasya hetoḥ?
na hi te'lpabuddhayo jñāsyanti-prajñāpāramitā āhārikā
sarvajñajñānasyeti| te prajñāpāramitāṁ vivarjya utsṛjya chorayitvā
tato'nye sūtrāntā ye śrāvakabhūmimabhivadanti,
pratyekabuddhabhūmimabhivadanti,
tānadhikataraṁ paryavāptavyān maṁsyante| śākhāpatrapalālopamāḥ
pratipannāste tathārūpā bodhisattvā veditavyāḥ| tatkasya hetoḥ?
na hi subhūte bodhisattvena mahāsattvenaivaṁ śikṣitavyaṁ yathā
śrāvakayānikāḥ pratyekabuddhayānikā vā pudgalāḥ śikṣante| kathaṁ ca
subhūte śrāvakayānikāḥ pratyekabuddhayānikā vā pudgalāḥ śikṣante?
teṣāṁ subhūte evaṁ bhavati-ekamātmānaṁ damayiṣyāmaḥ,
ekamātmānaṁ śamayiṣyāmaḥ,
ekamātmānaṁ parinirvāpayiṣyāmaḥ,
ityātmadamaśamathaparinirvāṇāya
sarvakuśalamūlābhisaṁskāraprayogānārabhante| na khalu punaḥ subhūte
bodhisattvena mahāsattvenaivaṁ śikṣitavyam| api tu khalu punaḥ subhūte
bodhisattvena mahāsattvenaivaṁ śikṣitavyam-ātmānaṁ ca tathatāyāṁ
sthāpayiṣyāmi sarvalokānugrahāya,
sarvasattvānapi tathatāyāṁ sthāpayiṣyāmi,
aprameyaṁ sattvadhātuṁ parinirvāpayiṣyāmīti|
sarvakuśalamūlābhisaṁskāraprayogā bodhisattvena
mahāsattvenaivamārabdhavyāḥ,
na ca tairmantavyam| tadyathāpi nāma subhūte kaścideva puruṣo
hastinamapaśyan hastino varṇasaṁsthāne paryeṣeta| so'ndhakāre hastinaṁ
labdhvā yena prakāśaṁ tenopanidhyāyeta| tenopanidhyāyan hastipadaṁ
paryeṣitavyaṁ manyeta|
hastipadācca hastino
varṇasaṁsthāne grahītavye manyeta| tatkiṁ manyase subhūte api nu sa
paṇḍitajātīyaḥ purūṣo bhavet?
subhūtirāha-no hīdaṁ bhagavan| bhagavānāha-evameva subhūte tathārūpāste
bodhisattvayānikāḥ pudgalā veditavyāḥ,
ya imāṁ prajñāpāramitāmajānānā aparipṛcchantastāṁ chorayitvā anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁboddhukāmā ye te sūtrāntāḥ
śrāvakabhūmimabhivadanti,
pratyekabuddhabhūmimabhivadanti,
tān paryeṣitavyān maṁsyante| idamapi subhūte teṣāṁ mārakarma veditavyam|
tadyathāpi nāma subhūte ratnārthikaḥ puruṣo mahāsamudraṁ dṛṣṭvā
nāvagāheta, ratnāni
na nidhyāyet nādhyālambeta| sa ratnahetorgoṣpadaṁ paryeṣitavyaṁ manyeta|
sa goṣpadodakena mahāsamudraṁ samīkartavyaṁ manyeta| tatkiṁ manyase
subhūte-api nu sa paṇḍitajātīyaḥ puruṣo veditavyaḥ?
subhūtirāha-no hīdaṁ bhagavan| bhagavānāha-evameva subhūte tathārūpāste
bodhisattvayānikāḥ pudgalā veditavyāḥ,
ya imāṁ gambhīrāṁ prajñāpāramitāṁ labdhvāpyanavagāhamānā
avijānantastakṣyanti| ye ca sūtrāntāḥ śrāvakabhūmimabhivadanti,
pratyekabuddhabhūmimabhivadanti alpotsukavihāritayā tān paryeṣitavyān
maṁsyante| yatra bodhisattvayānaṁ na saṁvarṇyate,
kevalamātmadamaśamathaparinirvāṇameva ityapi pratisaṁlayanamiti|
srotaāpattiphalaṁ prāpnuyāmiti,
sakṛdāgāmiphalamityanāgāmiphalamityarhattvaṁ prāpnuyāmiti,
pratyekabodhiṁ prāpnuyāmiti,
dṛṣṭa eva dharme anupādāya āsravebhyaścittaṁ vimocya parinirvāpayāmiti|
idamucyate śrāvakapratyekabuddhabhūmipratisaṁyuktamiti| nātra
bodhisattvairmahāsattvairevaṁ cittamutpādayitavyam| tatkasya hetoḥ?
mahāyānasaṁprasthitā hi subhūte bodhisattvā mahāsattvā
mahāsaṁnāhasaṁnaddhā bhavanti| na taiḥ kadācidalpotsukatāyāṁ
cittamutpādayitavyam|
tatkasya hetoḥ?
lokapariṇāyakā hi bhavanti te satpuruṣā lokārthakarāḥ|
tasmāttairnityakālaṁ satatasamitaṁ ṣaṭpāramitāsu śikṣitavyam| ye ca
khalu punaḥ subhūte aparipakvakuśalamūlāḥ parīttakubuddhikā
mṛdukādhyāśayā bodhisattvayānikāḥ pudgalāḥ,
te ṣaṭpāramitāpratisaṁyuktān sūtrāntānajānānā anavabuddhyamānā imāṁ
prajñāpāramitāṁ chorayitvā ye te sūtrāntāḥ
śrāvakapratyekabuddhabhūmimabhivandanti,
tān paryeṣitavyān maṁsyante| idamapi subhūte mārakarma veditavyaṁ teṣāṁ
tathārūpāṇāṁ bodhisattvayānikānāṁ pudgalānām tadyathāpi nāma subhūte
palagaṇḍo vā palagaṇḍāntevāsī vā vaijayantasya prāsādasya pramāṇena
prāsādaṁ kartukāmo nirmātukāmaḥ syāt| sa sūryācandramasorvimānapramāṇaṁ
maṇḍalaṁ paryeṣeta| paryeṣamāṇaḥ sa sūryācandramasorvimānaṁ paśyet| sa
tataḥ pramāṇaṁ grahītavyaṁ manyate| tatkiṁ manyase subhūte
vaijayantaprāsādapramāṇaṁ prāsādaṁ kartukāmena nirmātukāmena
sūryācandramasorvimānātpramāṇaṁ grahītavyaṁ bhavati?
subhūtirāha-no hīdaṁ bhagavan| bhagavānāha-evameva subhūte
bhaviṣyantyanāgate'dhvani eke bodhisattvayānikāḥ pudgalāḥ,
ye prajñāpāramitāṁ śrutvā prajñāpāramitāṁ labdhvā prajñāpāramitāṁ
riñcitvā prajñāpāramitāmutsṛjya
śrāvakapratyekabuddhabhūmipratisaṁyuktaiḥ sūtrāntaiḥ sarvajñatāṁ
paryeṣitavyāṁ maṁsyante,
ye te sūtrāntā evamabhivadanti-ekamātmānaṁ damayiṣyāmaḥ,
ekamātmānaṁ śamayiṣyāmaḥ,
ekamātmānaṁ parinirvāpayiṣyāma iti|
kevalamātmadamaśamathaparinirvāṇamevopanayanti,
tathārūpān sūtrāntān paryeṣyante,
tathā ca śikṣitavyaṁ maṁsyante| tatkiṁ manyase subhūte api nu te
paṇḍitajātīyāḥ bodhisattvā veditavyāḥ?
subhūtirāha-no hīdaṁ bhagavan| bhagavānāha-idamapi subhūte teṣāṁ
mārakarma veditavyam| tadyathāpi nāma subhūte kaścideva puruṣo rājānaṁ
ca cakravartinaṁ bhraṣṭukāmo bhavet,
sa rājānaṁ cakravartinaṁ paśyet| dṛṣṭvā ca īdṛśo rājā cakravartī varṇena
saṁsthānena tejasā ṛddhyā ceti nimittaṁ gṛhītvā koṭṭarājaṁ paśyet| sa
tasya koṭṭarājasya varṇaṁ saṁsthānaṁ teja ṛddhiṁ ca nimittaṁ ca gṛhītvā
apratibalo viśeṣagrahaṇaṁ prati evaṁ vadet-īdṛśa eva sa rājā cakravartī
varṇena saṁsthānena tejasā ṛddhyā ca nimittena ceti| tatkiṁ manyase
subhūte api nu sa paṇḍitajātīyaḥ puruṣo veditavyo yaścakravartinaṁ
koṭṭarājena samīkartavyaṁ manyeta?
subhūtirāha-no hīdaṁ bhagavan|
bhagavānāha-evameva subhūte
bhaviṣyantyanāgate'dhvani eke bodhisattvayānikāḥ pudgalāḥ,
ya imāṁ prajñāpāramitāṁ śrutvā prajñāpāramitāṁ labdhvā prajñāpāramitāṁ
riñcitvā prajñāpāramitāmutsṛjya
śrāvakapratyekabuddhabhūmipratisaṁyuktaiḥ sūtrāntaiḥ sarvajñatāṁ
paryeṣitavyāṁ maṁsyante| idamapi subhūte teṣāṁ mārakarma veditavyam| na
khalu punarahaṁ subhūte ebhirevaṁrūpaiḥ
śrāvakapratyekabuddhabhūmipratisaṁyuktaiḥ sūtrāntairbodhisattvasya
mahāsattvasya sarvajñatāṁ paryeṣitavyāṁ vadāmi| api tu khalu punaḥ
subhūte yattathāgatena prajñāpāramitāyāṁ bodhisattvānāṁ
mahāsattvānāmupāyakauśalyamākhyātam,
tatrāśikṣitvā bodhisattvo mahāsattvo na niryāsyatyanuttarāyāṁ
samyaksaṁbodhau| tatkasya hetoḥ?
dhandhako hyanyeṣu sūtrānteṣu bodhisattvasamudāgamaḥ| tasmāttarhi
subhūte tathāgata enāmanuśaṁsāṁ prajñāpāramitāyāṁ paśyan anekaparyāyeṇa
bodhisattvān mahāsattvānasyāṁ prajñāpāramitāyāṁ saṁdarśayati
samādāpayati samuttejayati saṁpraharṣayati saṁniveśayati
pratiṣṭhāpayati-evaṁ bodhisattvā mahāsattvā avinivartanīyā
bhaveyuranuttarāyāḥ samyaksaṁbodheriti| tatkiṁ manyase subhūte api nu
paṇḍitajātīyāste bodhisattvāḥ pratibhānti,
ye avinivartanīyayānaṁ mahāyānamavāpya samāsādya punareva tadvivarjya
vivartya hīnayānaṁ paryeṣitavyaṁ maṁsyante?
subhūtirāha-no hīdaṁ bhagavan| bhagavānāha-tadyathāpi nāma subhūte
bubhukṣitaḥ puruṣaḥ śatarasaṁ bhojanaṁ labdhvā hitavipākaṁ sukhavipākaṁ
yāvadāyuḥparyantaṁ kṣutpipāsānivartakam,
tadapāsya ṣaṣṭikodanaṁ paryeṣitavyaṁ manyeta| ṣaṣṭikodanaṁ labdhvā
śatarasaṁ bhojanamutsṛjya vivarjya taṁ ṣaṣṭikodanaṁ paribhoktavyaṁ
manyeta|
tatkiṁ manyase subhūte api
nu sa puruṣaḥ paṇḍitajātīyo bhavet?
subhūtirāha-no hīdaṁ bhagavan| bhagavānāha-evameva subhūte
bhaviṣyantyanāgate'dhvani eke bodhisattvāḥ,
ya imāṁ prajñāpāramitāṁ śrutvā prajñāpāramitāṁ labdhvā prajñāpāramitāṁ
riñciṣyanti,
prajñāpāramitāmutsrakṣyanti prajñāpāramitāṁ chorayiṣyanti,
prajñāpāramitāṁ dūrīkariṣyanti,
prajñāpāramitāṁ riñcitvā prajñāpāramitāmutsṛjya prajñāpāramitāṁ
chorayitvā prajñāpāramitāṁ dūrīkṛtya tataḥ
śrāvakapratyekabuddhayānapratisaṁyuktān sūtrāntān paryeṣitavyān
maṁsyante| ye te sūtrāntāḥ śrāvakapratyekabuddhabhūmimabhivadanti,
taiḥ sarvajñatāṁ paryeṣitavyāṁ maṁsyante| tatkiṁ manyase subhūte api nu
paṇḍitajātīyāste bodhisattvā veditavyāḥ?
subhūtirāha-no hīdaṁ bhagavan| bhagavānāha-idamapi subhūte teṣāṁ
mārakarma veditavyam| tadyathāpi nāma subhūte kaścideva puruṣo'nardhyaṁ
maṇiratnaṁ labdhvā alpārdhyeṇa alpasāreṇa maṇiratnena sārdhaṁ
samīkartavyaṁ manyeta| tatkiṁ manyase subhūte api nu sa paṇḍitajātīyaḥ
puruṣo veditavyaḥ?
subhūtirāha-no hīdaṁ bhagavan| bhagavānāha-evameva subhūte
bhaviṣyantyanāgate'dhvani eke bodhisattvayānikāḥ pudgalāḥ,
ya idaṁ gambhīraṁ prabhāsvaraṁ prajñāpāramitāratnaṁ labdhvā śrutvā
śrāvakapratyekabuddhayānena samīkartavyaṁ maṁsyante,
śrāvakapratyekabuddhabhūmau ca sarvajñatāmupāyakauśalyaṁ ca
paryeṣitavyaṁ maṁsyante| tatkiṁ manyase subhūte api nu paṇḍitajātīyāste
bodhisattvā veditavyāḥ?
subhūtirāha-no hīdaṁ bhagavan| bhagavānāha-idamapi subhūte teṣāṁ
bodhisattvānāṁ mahāsattvānāṁ mārakarma veditavyam| punaraparaṁ subhūte
asyāṁ gambhīrāyāṁ prajñāpāramitāyāṁ bhāsyamāṇāyāṁ
deśyamānāyāmupadiśyamānāyāmuddiśyamānāyāmudgṛhyamāṇāyāṁ vācyamānāyāṁ
svādhyāyyamānāyāmantaśo likhyamānāyāmapi bahūni pratibhānānyutpatsyante,
yāni cittavikṣepaṁ kariṣyanti| idamapi subhūte teṣāṁ bodhisattvānāṁ
mahāsattvānāṁ mārakarma veditavyam||
evamukte āyuṣmān
subhūtirbhagavantametadavocat-śakyā punarbhagavan prajñāpāramitā
likhitum?
bhagavānāha-no hīdaṁ sūbhūte| ye kecitsubhūte prajñāpāramitāṁ
lipyakṣarairlikhitvā prajñāpāramitā likhiteti maṁsyante,
asatīti vā akṣareṣu prajñāpāramitāmabhinivekṣyante,
anakṣareti vā,
idamapi subhūte teṣāṁ mārakarma veditavyam||
punaraparaṁ subhūte
prajñāpāramitāyāṁ likhyamānāyāṁ deśamanasikārā utpatsyante,
grāmanagaranigamajanapadarāṣṭrarājadhānīmanasikārā utpatsyante,
udyānamanasikārā utpatsyante,
gurumanasikārā utpatsyante,
ākhyānamanasikārā utpatsyante,
cauramanasikārā utpatsyante,
gulmasthānamanasikārā utpatsyante,
viśikhāmanasikārā utpatsyante,
śibikāmanasikārā utpatsyante,
sukhamanasikārā utpatsyante,
duḥkhamanasikārā utpatsyante,
bhayamanasikārā utpatsyante,
strīmanasikārā utpatsyante,
puruṣamanasikārā utpatsyante,
napuṁsakamanasikārā utpatsyante,
priyāpriyavyatyastamanasikārā utpatsyante,
mātāpitṛpratisaṁyuktā manasikārā utpatsyante,
bhrātṛbhaginīpratisaṁyuktā manasikārā utpatsyante,
mitrabāndhavasālohitāmātyapratisaṁyuktā manasikārā utpatsyante,
prajāpatiputraduhitṛpratisaṁyuktā manasikārā utpatsyante,
gṛhabhojanapānapratisaṁyuktā manasikārā utpatsyante,
cailamanasikārā utpatsyante,
śayanāsanamanasikārā jīvitamanasikārā itikartavyatāmanasikārā
rāgamanasikārā dveṣamanasikārā mohamanasikārā ṛtumanasikārā
sukālamanasikārā duṣkālamanasikārā gītamanasikārā vādyamanasikārā
nṛtyamanasikārā kāvyanāṭaketihāsamanasikārāḥ śāstramanasikārā
vyavahāramanasikārā hāsyamanasikārā lāsyamanasikārāḥ śokamanasikārā
āyāsamanasikārā ātmamanasikārāḥ,
ityetāṁścānyāṁśca subhūte manasikārān māraḥ pāpīyānupasaṁhariṣyati asyāṁ
prajñāpāramitāyāṁ bhāṣyamāṇāyāṁ
deśyamānāyāmupadiśyamānāyāmudgṛhyamāṇāyāṁ vācyamānāyāmuddiśyamānāyāṁ
svādhyāyyamānāyāmantaśo likhyamānāyāmantarāyaṁ kariṣyati,
cittavikṣepaṁ kariṣyati bodhisattvānāṁ mahāsattvānām| tatra
bodhisattvena mahāsattvena mārakarmāṇi boddhavyāni| buddhvā ca
vivarjayitavyāni| punaraparaṁ subhūte utpatsyante rājamanasikārāḥ
kumāramanasikārāhastimanasikārā aśvamanasikārā rathamanasikārā
gulmadarśanamanasikārāḥ| idamapi subhūte teṣāṁ mārakarma veditavyam|
punaraparaṁ subhūte utpatsyante agnimanasikārā icchāmanasikārā
dhanadhānyasamṛddhimanasikārāḥ| idamapi subhūte bodhisattvānāṁ
mahāsattvānāṁ mārakarma veditavyam||
punaraparaṁ subhūte
bodhisattvānāṁ mahāsattvānāmutpatsyante
lābhasatkāracīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāmantarāyā
imāṁ prajñāpāramitāṁ bhāṣamāṇānāṁ deśayatāmupadiśatāmuddiśatāṁ
svādhyāyatāmantaśo likhatāṁ lābhasatkāraślokasvādāścittotpīḍā vā|
idamapi subhūte bodhisattvairmahāsattvairmārakarma veditavyam| etāni
taiḥ sarvāṇi mārakarmāṇi boddhavyāni,
buddhvā ca vivarjayitavyāni||
punaraparaṁ subhūte
bodhisattvānāṁ mahāsattvānāmimāṁ prajñāpāramitāṁ bhāṣamāṇānāṁ
deśayatāmupadiśatāmuddiśatāṁ svādhyāyatāmantaśo likhatāṁ ye te gambhīrā
gambhīrāḥ sūtrāntā bhaviṣyanti śrāvakapratyekabuddhabhūmipratisaṁyuktāḥ,
tān māraḥ pāpīyān bhikṣuveṣaṇopasaṁkramya upasaṁhariṣyati-iha śikṣasva,
idaṁ likha,
idamuddiśa, idaṁ
svādhyāya, itaḥ
sarvajñatā niṣpatsyate iti| na khalu punaḥ subhūte bodhisattvena
mahāsattvena upāyakuśalena tebhyaḥ spṛhotpādayitavyā| tatkasya hetoḥ?
kiṁ cāpi subhūte teṣu sūtrānteṣu śūnyatānimittāpraṇihitāni bhāṣitāni,
na khalu punarupāyakauśalyaṁ tatra bodhisattvānāṁ mahāsattvānāmākhyātam|
tatra ye'nabhijñā bhaviṣyanti bodhisattvā upāyakauśalyajñānaviśeṣasya,
te imāṁ gambhīrāṁ prajñāpāramitāṁ riñcitavyāṁ maṁsyante| te imāṁ
gambhīrāṁ prajñāpāramitāṁ riñcitvā
śrāvakapratyekabuddhabhūmipratisaṁyukteṣu sūtrānteṣu upāyakauśalyaṁ
paryeṣitavyaṁ maṁsyante| idamapi subhūte bodhisattvena mahāsattvena
mārakarma veditavyam||
punaraparaṁ subhūte
dhārmaśravaṇikaśchandiko bhaviṣyati prajñāpāramitāmudgrahītukāmaḥ,
dharmabhāṇakaśca kilāsī bhaviṣyati na dharmaṁ deśayitukāmaḥ| idamapi
subhūte bodhisattvena mahāsattvena visāmagrīmārakarma veditavyam|
punaraparaṁ subhūte dharmabhāṇakaśca akilāsī bhaviṣyati prajñāpāramitāṁ
dātukāmaḥ,
dhārmaśravaṇikaśca kilāsī vā bahukṛtyo vā bhaviṣyati| idamapi subhūte
bodhisattvena mahāsattvena visāmagrīmārakarma veditavyam| punaraparaṁ
subhūte dhārmaśravaṇikaśchandiko bhaviṣyati prajñāpāramitāmudgrahītukāmo
dhārayitukāmo vācayitukāmaḥ paryavāptukāmaḥ pravartayitukāmo'ntaśo
likhitukāmo'pi bhaviṣyati,
gatimāṁśca matimāṁśca smṛtimāṁśca bhaviṣyati|
dharmabhāṇakaścānyaddeśāntaraṁ kṣepsyate noddhaṭṭitajño vā na vā
vipañcitajñaḥ,
anabhijño vā bhaviṣyati| iyamapi subhūte tatra visāmagrī bhaviṣyati
prajñāpāramitāyāṁ bhāṣyamāṇāyāṁ
deśyamānāyāmupadiśyamānāyāmuddiśyamānāyāṁ svādhyāyyamānāyāṁ
śikṣyamāṇāyāmantaśaḥ likhyamānāyām| idamapi subhūte bodhisattvena
mahāsattvena visāmagrīmārakarma veditavyam| punaraparaṁ subhūte
dharmabhāṇakaśca akilāsī bhaviṣyatyabhijño dātukāmo vācayitukāma imāṁ
prajñāpāramitām,
dhārmaśravaṇikaśca deśāntaraṁ prasthito bhaviṣyati noddhaṭṭitajño vā na
vā vipañcitajño'nabhijño vā bhaviṣyati| idamapi subhūte bodhisattvena
mahāsattvena visāmagrīmārakarma veditavyam| punaraparaṁ subhūte
dharmabhāṇakaśca āmiṣaguruko lābhasatkāracīvaraguruko bhaviṣyati|
dhārmaśravaṇikāśca alpecchaḥ saṁtuṣṭaḥ pravivikto'rthaṁ vā na dātukāmo
bhaviṣyati|
iyamapi subhūte tatra
visāmagrī bhaviṣyati prajñāpāramitāyāṁ śikṣyamāṇāyāṁ likhyamānāyām|
idamapi subhūte bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam|
punaraparaṁ subhūte dhārmaśravaṇikaśca śrāddho bhaviṣyati imāṁ
prajñāpāramitāṁ śrotukāmo'rthamavaboddhukāmo'rthaṁ dātukāmo'rthaṁ
parityaktukāmaḥ| dharmabhāṇakaśca aśrāddho bhaviṣyati alpeccho vā na vā
bhāṣitukāmaḥ| ato'pi subhūte visāmagrīmārakarma veditavyam| punaraparaṁ
subhūte dhārmaśravaṇikaśca śrāddho bhaviṣyati
śrotukāmo'rthamavaboddhukāmaḥ| dharmabhāṇakasya ca tāni sūtrāṇi
dharmāntarāyikatayā na saṁbhaviṣyanti nāvatariṣyanti| ato'pi subhūte
dhārmaśravaṇikasyāprāptadharmabhāṇinaḥ prativāṇī bhaviṣyati| iyamapi
subhūte tatra visāmagrī bhaviṣyati prajñāpāramitāmudgṛhṇatāṁ dhārayatāṁ
vācayatāṁ paryavāpnuvatāṁ pravartayatāmantaśo likhatām| idamapi subhūte
bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam| punaraparaṁ subhūte
dharmabhāṇakaśca bhāṣitukāmo bhaviṣyati| dhārmaśravaṇikaśca acchandiko
bhaviṣyati śravaṇāya| iyamapi subhūte tatra visāmagrī bhaviṣyati
prajñāpāramitāmudgrahītuṁ dhārayituṁ vācayituṁ paryavāptuṁ
pravartayitumantaśo likhitum| idamapi subhūte bodhisattvena mahāsattvena
mārakarma veditavyam| punaraparaṁ subhūte dhārmaśravaṇiko middhaguruko
bhaviṣyati,
kāyaguruko bhaviṣyati| sa tena middhagurukatvena samanvāgataḥ
kāyaklamathena samanvāgato na śrotukāmo bhaviṣyati| dharmabhāṇakaśca
bhāṣitukāmo bhaviṣyati| idamapi subhūte bodhisattvena mahāsattvena
visāmagrīmārakarma veditavyam| punaraparaṁ subhūte dharmabhāṇako
middhaguruko bhaviṣyati,
kāyaguruko bhaviṣyati| sa tena middhagurukatvena samanvāgataḥ
kāyaklamathena samanvāgato na bhāṣitukāmo bhaviṣyati| dhārmaśravaṇikaśca
śrotukāmo bhaviṣyati| iyamapi subhūte tatra visāmagrī bhaviṣyati
likhanāya vācanāya paryavāptaye vā| idamapi subhūte bodhisattvena
mahāsattvena mārakarma veditavyam||
punaraparaṁ subhūte
prajñāpāramitāyāṁ likhyamānāyāṁ bhāṣyamāṇāyāṁ śikṣyamāṇāyāṁ kaścideva
tatrāgatya nirayāṇāmavarṇaṁ bhāṣiṣyate,
tiryagyoneravarṇaṁ bhāṣiṣyate,
pretaviṣayasyāvarṇaṁ bhāṣiṣyate,
asurakāyānāmavarṇaṁ bhāṣiṣyate-evaṁduḥkhā nirayāḥ,
evaṁduḥkhā tiryagyoniḥ,
evaṁduḥkhaḥ pretaviṣayaḥ,
evaṁduḥkhā āsurāḥ kāyāḥ,
evaṁduḥkhāḥ saṁskārāḥ| ihaiva duḥkhasyāntaḥ karaṇīya iti| idamapi
subhūte bodhisattvena mahāsattvena visāmagrīmārakarma veditavyam||
punaraparaṁ subhūte
prajñāpāramitāyāṁ likhyamānāyāṁ bhāṣyamāṇāyāṁ śikṣyamāṇāyāṁ vā kaścideva
tatrāgatya devānāṁ varṇaṁ bhāṣiṣyate-evaṁsukhitā devāḥ,
evaṁsukhāḥ svargāḥ,
evaṁ kāmadhātau kāmāḥ sevitavyāḥ,
evaṁ rūpadhātau dhyānāni samāpattavyāni,
evamārūpyadhātau tatsamāpattayaḥ samāpattavyāḥ| tadapi ca sarvaṁ
prajñatā vimṛśya sarvaiva duḥkhopapattiriti| uktaṁ hīdaṁ
bhagavatā-acchaṭāsaṁghātamātrakamapyahaṁ bhikṣavo bhavābhinirvṛttiṁ na
varṇayāmi| sarvaṁ hi saṁskṛtamanityaṁ sarvaṁ bhayāvagataṁ duḥkhaṁ sarvaṁ
traidhātukaṁ śūnyaṁ sarvadharmā anātmānaḥ| tadevaṁ
sarvamaśāśvatamanityaṁ duḥkhaṁ vipariṇāmadharmakaṁ viditvā
paṇḍitairihaiva srotaāpattiphalaṁ prāptavyam,
sakṛdāgāmiphalamanāgāmiphalam,
ihaivārhattvaṁ prāptavyam| mā no bhūyastābhiḥ
saṁpattivipattibhirduḥkhabhūyiṣṭhābhiḥ samavadhānaṁ bhūditi| tatraike
bodhisattvāḥ saṁvegamāpatsyante| idamapi subhūte bodhisattvena
mahāsattvena visāmagrīmārakarma veditavyam||
punaraparaṁ subhūte ye'pi te
bhikṣavo dharmabhāṇakāḥ,
te ekākitābhiratā bhaviṣyanti| ye'pi dhārmaśravaṇikāste'pi parṣudgurukā
bhaviṣyanti| te'pi dharmabhāṇakā evaṁ vakṣyanti-ye māmanuvartsyanti,
tebhyo'hamimāṁ prajñāpāramitāṁ dāsyāmi| ye māṁ nānuvartsyanti,
tebhyo na dāsyāmīti| evaṁ te kulaputrāḥ kuladuhitaraśca arthikatayā
chandikatayā dharmagauraveṇa taṁ dharmabhāṇakamanuvartsyanti,
na cāvakāśaṁ dāsyanti,
sa ca dharmabhāṇaka āmiṣakiṁcitkābhilāṣī,
te ca na dātukāmāḥ| sa ca tena tena gamiṣyati,
yena yena durbhikṣaśca ayogakṣemaśca jīvitāntarāyaśca bhaviṣyati| te ca
dhārmaśravaṇikāḥ parebhyaḥ śroṣyanti-asau pradeśo durbhikṣaśca
ayogakṣemaśca| tasmiṁśca pradeśe jīvitāntarāyo bhavediti| sa ca
dharmabhāṇakastān kulaputrānevamabhivyāhariṣyati-amuṣmin kulaputrāḥ
pradeśe durbhikṣabhayam| kaccitkulaputrā yūyamāgamiṣyatha mā
paścādvipratisāriṇo bhaviṣyatha durbhikṣabhayaṁ praviṣṭāḥ?
evaṁ te tena dharmabhāṇakena sūkṣmeṇopāyena pratikṣepsyate| te ca
nirviṇṇarūpā evaṁ jñāsyanti-pratyākhyānanimittānyetāni,
naitāni dātukāmatānimittānīti| nāyaṁ dātukāma iti viditvā
nānuvartsyanti| iyamapi subhūte tatra visāmagrī bhaviṣyati
prajñāpāramitāyāṁ likhyamānāyāṁ śikṣyamāṇāyāṁ
deśyamānāyāmupadiśyamānāyāmuddiśyamānāyāṁ svādhyāyyamānāyām| idamapi
subhūte bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam||
punaraparaṁ subhūte
dharmabhāṇako yena jantubhayaṁ yena vyālabhayaṁ yenāmanuṣyabhayaṁ tena
saṁprasthito bhaviṣyati| sa tena caran viharan yena vyālakāntāraṁ
sarīsṛpakāntāraṁ corakāntāraṁ pānīyakāntāraṁ durbhikṣakāntāraṁ tena
prakramiṣyati| sa tān dhārmaśravaṇikānevaṁ vakṣyati-yatkhalu kulaputrā
jānīdhvaṁ yasmin pradeśe jantubhayaṁ vyālabhayaṁ kravyādabhayaṁ
sarīsṛpakāntāraṁ corakāntāraṁ pānīyakāntāraṁ durbhikṣakāntāraṁ tena
vayaṁ saṁprasthitāḥ| jānīdhvaṁ kulaputrāḥ-śakyatha yūyametāni duḥkhāni
pratyanubhavitum?
evaṁ tān sūkṣmeṇopāyena pratyākhyāsyati| tataste nirvetsyante| nirviṇṇāḥ
santo nānuvartsyanti| te punareva pratyudāvartsyante| ayamapi subhūte
prajñāpāramitāyāmantarāya utpatsyate uddiśyamānāyāḥ svādhyāyyamānāyāḥ
yāvallikhyamānāyāḥ| idamapi subhūte bodhisattvena mahāsattvena
visāmagrīmārakarma veditavyam||
punaraparaṁ subhūte
dharmabhāṇako bhikṣurmitrakulabhikṣādakulaguruko bhaviṣyati| sa tayā
mitrakulabhikṣādakulagurukatayā abhīkṣṇaṁ
mitrakulabhikṣādakulānyavalokayitavyānyupasaṁkramitavyāni maṁsyate| sa
tayā abhīkṣṇāvalokanatayā bahukṛtyatayā tān dhārmaśravaṇikān
pratyākhyāsyati-asti tāvanme kiṁcidavalokayitavyam,
asti tāvanmamopasaṁkramitavyamiti| iyamapi subhūte tatra visāmagrī
bhaviṣyati prajñāpāramitāyāṁ likhyamānāyāṁ paryavāpyamāṇāyām| idamapi
subhūte bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam||
iti hi subhūte māraḥ
pāpīyāṁstaistaiḥ prakāraistathā tathā ceṣṭiṣyate,
yathemāṁ prajñāpāramitāṁ na kaścidudgrahīṣyati,
na dhārayiṣyati, na
vācayiṣyati, na
paryavāpsyati, na
pravartayiṣyati, na
deśayiṣyati,
nopadekṣyati,
noddekṣyati, na
svādhyāsyati, na
lekhayiṣyati, na
likhiṣyati| tasmāttarhi subhūte yāvanto'ntarāyā visāmagryāṁ saṁvartante,
tāni sarvāṇi bodhisattvena mahāsattvena mārakarmāṇīti boddhavyāni,
buddhvā ca vivarjayitavyānīti||
evamukte āyuṣmān
subhūtirbhagavantametadavocat-kimatra bhagavan kāraṇaṁ yadiha māraḥ
pāpīyānevaṁ mahāntamudyogamāpatsyate?
tathā tathā copāyena ceṣṭiṣyate,
yathemāṁ prajñāpāramitāṁ na kaścidudgrahīṣyati na dhārayiṣyati na
vācayiṣyati na paryavāpsyati na pravartayiṣyati na deśayiṣyati
nopadekṣyati noddekṣyati na svādhyāsyati na lekhayiṣyati na likhiṣyati?
evamukte bhagavānāyuṣmantaṁ subhūtimetadavocat-prajñāpāramitānirjātā hi
subhūte buddhānāṁ bhagavatāṁ sarvajñatā| sarvajñatānirjātaṁ ca
tathāgataśāsanam| tathāgataśāsananirjātaṁ ca aprameyāṇāmasaṁkhyeyānāṁ
sattvānāṁ kleśaprahāṇam| prahīṇakleśānāṁ ca māraḥ pāpīyānavatāraṁ na
labhate| alabhamāno duḥkhārto durmanāḥ śokaśalyaparigato bhavati| ataḥ
sa prajñāpāramitāyāṁ likhyamānāyāṁ paryavāpyamāṇāyāṁ mahatā saṁvegena
mahāntamudyogamāpadyate| sa mahatodyogena tathā tathopāyena ceṣṭate,
yathā na kaścidimāṁ prajñāpāramitāṁ likhedvā paryavāpnuyādveti||
punaraparaṁ subhūte māraḥ
pāpīyān śramaṇaveṣeṇāgatya bhedaṁ prakṣepsyati| evaṁ ca
navayānasaṁprasthitāḥ kulaputrā vivecayiṣyanti naiṣā prajñāpāramitā
yāmāyuṣmantaḥ śṛṇvanti| yathā punarmama sūtrāgataṁ sūtraparyāpannam,
iyaṁ sā prajñāpāramitā| ityevaṁ subhūte māraḥ pāpīyān saṁśayaṁ
prakṣepsyati| evaṁ ca punaḥ subhūte māraḥ pāpīyān śramaṇaveṣeṇāgatya
bhedaṁ prakṣipya navayānasaṁprasthitān bodhisattvānalpabuddhikān
mandabuddhikān parīttabuddhikānandhīkṛtānavyākṛtānanuttarāyāṁ
samyaksaṁbodhau saṁśayaṁ pātayiṣyati| te saṁśayaprāptā imāṁ
prajñāpāramitāṁ nodgrahīṣyanti na dhārayiṣyanti na vācayiṣyanti na
paryavāpsyanti na pravartayiṣyanti na deśayiṣyanti nopadekṣyanti
noddekṣyanti na svādhyāsyanti na lekhayiṣyanti na likhiṣyanti| idamapi
subhūte bodhisattvena mahāsattvena mārakarma veditavyam||
punaraparaṁ subhūte māraḥ
pāpīyān bhikṣūnnirmāya buddhaveṣeṇāgatya evaṁ mārakarmopasaṁhariṣyati-yo
bodhisattvo gambhīreṣu dharmeṣu carati,
sa bhūtakoṭiṁ sākṣātkaroti| sa śrāvako bhavati,
na bodhisattvo yathāyaṁ bodhisattva iti| idamapi subhūte bodhisattvena
mahāsattvena mārakarma veditavyam||
evaṁ subhūte māraḥ
pāpīyānevamādikāni subahūni anyānyapi mārakarmāṇyutpādayiṣyati asyāṁ
prajñāpāramitāyāṁ likhyamānāyāṁ paryavāpyamāṇāyām| tāni bodhisattvena
mahāsattvena boddhavyāni| buddhvā ca vivarjayitavyāni| na bhaktavyāni|
ārabdhavīryeṇa smṛtimatā saṁprajānatā ca bhavitavyam||
evamukte āyuṣmān
subhūtirbhagavantametadavocat-evametadbhagavan,
evametatsugata| yāni tāni bhagavan mahāratnāni,
tāni bahupratyarthikāni bhavanti| tatkasya hetoḥ?
yaduta durlabhatvānmahārghatvācca| agrāṇi hi tāni bhagavan bhavanti|
tasmāttāni ca bahupratyarthikāni bhavanti| evameva bhagavan asyāḥ
prajñāpāramitāyāḥ prāyeṇa bahavo'ntarāyā utpatsyante| tatra
ye'ntarāyavaśena kusīdā bhaviṣyanti,
veditavyamidaṁ bhagavan mārādhiṣṭhitāste bodhisattvā bhaviṣyanti,
navayānasaṁprasthitāśca te bhagavan bhaviṣyanti,
alpabuddhayaśca te bhagavan bhaviṣyanti,
mandabuddhayaśca te bhagavan bhaviṣyanti,
parīttabuddhayaśca te bhagavan bhaviṣyanti,
viparyastabuddhayaśca te bhagavan bhaviṣyanti| nāpi teṣāmudārodāreṣu
dharmeṣu cittaṁ prakramiṣyati,
ye imāṁ prajñāpāramitāṁ nodgrahītavyāṁ maṁsyante,
na dhārayitavyāṁ na vācayitavyāṁ na paryavāptavyāṁ na pravartayitavyāṁ
na deśayitavyāṁ nopadeṣṭavyāṁ noddeṣṭavyāṁ na svādhyātavyāṁ na
lekhayitavyāmantaśo na likhitavyāmapi maṁsyante||
evamukte bhagavānāyuṣmantaṁ
subhūtimetadavocat-evametatsubhūte,
evametat| mārādhiṣṭhitāste subhūte bodhisattvā veditavyāḥ|
navayānasaṁprasthitāśca te subhūte bodhisattvā bhaviṣyanti,
alpabuddhayaśca te bhaviṣyanti,
mandabuddhayaśca te bhaviṣyanti,
parīttabuddhayaśca te bhaviṣyanti,
viparyastabuddhayaśca te bhaviṣyanti| na ca teṣāmudārodāreṣu dharmeṣu
cittaṁ prakramiṣyati,
ya imāṁ prajñāpāramitāṁ nodgrahītavyāṁ maṁsyante,
na dhārayitavyāṁ na vācayitavyāṁ na paryavāptavyāṁ na pravartayitavyāṁ
nopadeṣṭavyāṁ noddeṣṭavyāṁ na svādhyātavyāṁ na lekhayitavyāmantaśo na
likhitavyāmapi maṁsyante||
kiṁcāpi subhūte imāni
mārakarmāṇyutpatsyante,
subahavaścātra māradoṣā antarāyakarā utpatsyante| atha ca subhūte ya
imāṁ prajñāpāramitāmudgrahītavyāṁ maṁsyante dhārayitavyāṁ vācayitavyāṁ
paryavāptavyāṁ pravartayitavyāmupadeṣṭavyāmuddeṣṭavyāṁ svādhyātavyāṁ
lekhayitavyāmantaśo likhitavyāmapi maṁsyante,
veditavyametatsubhūte buddhānubhāvena buddhādhiṣṭhānena te maṁsyante|
buddhaparigraheṇodgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti
pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti
lekhayiṣyantyantaśo likhiṣyantīti| tatkasya hetoḥ?
māro'pi hyatra pāpīyān mahāntamudyogamāpatsyate antarāyakaraṇāya|
tathāgato'pyarhan samyaksaṁbuddha udyogamāpatsyate'nuparigrahāyeti||
āryāṣṭasāhasrikāyāṁ
prajñāpāramitāyāṁ mārakarmaparivarto nāmaikādaśaḥ||