12
Lokasaṁdarśanaparivarto dvādaśaḥ|
atha khalu bhagavān
punarapyāyuṣmantaṁ subhūtimāmantrayate sma-tadyathāpi nāma subhūte
striyā bahavaḥ putrā bhaveyuḥ,
pañca vā daśa vā viṁśatirvā triṁśadvā catvāriṁśadvā pañcāśadvā śataṁ vā
sahasraṁ vā| sarve te māturglānāyā udyogamāpadyeran-kathamasmākaṁ
māturjīvitāntarāyo na bhavediti,
kathamasmākaṁ mātā ciraṁ jīvet,
kathamasmākaṁ mātuḥ kāyo na vinaśyet,
kathamasmākaṁ mātā cirasthitikā bhavet,
kathamasmākaṁ māturnāma avinaṣṭaṁ bhavet,
kathamasmākaṁ māturna duḥkhā vedanotpadyeta,
na cāsyā asparśavihāraḥ amanaāpaḥ kāye utpadyeta| tatkasya hetoḥ?
etayā hi vayaṁ janitāḥ| duṣkarakārikaiṣā asmākaṁ jīvitasya dātrī lokasya
ca saṁdarśayitrī| iti te putrāstāṁ mātaraṁ sarvasukhopadhānaiḥ sudhṛtāṁ
dhārayeyuḥ,
sugopāyitāṁ gopāyeyuḥ,
sukelāyitāṁ kelāyeyuḥ-mā khalvasyāḥ kācidduḥkhā vedanā duḥkho vā sparśa
utpadyeta, cakṣuṣo vā
śrotrato vā ghrāṇato vā jihvāto vā kāyato vā manasto vā vātato vā
pittato vā śleṣmato vā saṁnipātato vā daṁśato vā maśakato vā sarīsṛpato
vā manuṣyato vā amanuṣyato vā āpātato vā utpātato vā aniṣṭanipātaḥ
śarīre nipatet|
evaṁ te putrāstāṁ mātaraṁ
sarvasukhopadhānaiḥ samanvāhṛtya kelāyeyurmamāyeyurgopāyeyuḥ-eṣāsmākaṁ
mātā janayitrī,
duṣkarakārikaiṣā asmākaṁ jīvitasya dātrī,
lokasya ca saṁdarśayitrīti| evameva subhūte tathāgatā arhantaḥ
samyaksaṁbuddhā imāṁ prajñāpāramitāṁ samanvāharanti| ye'pi te likhanti
udgṛhṇanti dhārayanti vācayanti paryavāpnuvanti pravartayanti
deśayantyupadiśantyuddiśanti svādhyāyanti,
sarve te tathāgatasyārhataḥ samyaksaṁbuddhasyānubhāvena adhiṣṭhānena
samanvāhāreṇa| ye'pi te'nyeṣu lokadhātuṣu tathāgatā arhantaḥ
samyaksaṁbuddhā etarhi tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti bahujanahitāya
bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya,
hitāya sukhāya devānāṁ ca manuṣyāṇāṁ ca,
sarvasattvānāṁ cānukampakā anukampāmupādāya,
te'pi sarve imāṁ prajñāpāramitāṁ samanvāharanti,
autsukyamāpadyante-kimitīyaṁ prajñāpāramitā cirasthitikā bhavet,
kimityasyāḥ prajñāpāramitāyā nāma avinaṣṭaṁ bhavet,
kimityasyāḥ prajñāpāramitāyā bhāṣyamāṇāyā likhyamānāyāḥ śikṣyamāṇāyā
māraḥ pāyīyān mārakāyikā vā devatā antarāyaṁ na kuryuriti| evaṁ hi
subhūte tathāgatā arhantaḥ samyaksaṁbuddhā enāṁ prajñāpāramitāṁ
kelāyanti mamāyanti gopāyanti| tatkasya hetoḥ?
eṣā hi mātā janayitrī tathāgatānāmarhatāṁ samyaksaṁbuddhānām| asyāḥ
sarvajñatāyā darśayitrī lokasya ca saṁdarśayitrī| atonirjātā hi subhūte
tathāgatā arhantaḥ samyaksaṁbuddhāḥ| prajñāpāramitā hi subhūte
tathāgatānāmarhatāṁ samyaksaṁbuddhānāmasya sarvajñajñānasya janayitrī
darśayitrī, evamasya
lokasya saṁdarśayitrī| atonirjātā hi subhūte tathāgatānāmarhatāṁ
samyaksaṁbuddhānāṁ sarvajñatā| ye'pi kecitsubhūte atīte'dhvani tathāgatā
arhantaḥ samyaksaṁbuddhā anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ,
te'pi sarve enāmeva prajñāpāramitāmāgamya anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ| ye'pi te subhūte
bhaviṣyantyanāgate'dhvani tathāgatā arhantaḥ samyaksaṁbuddhā anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbhotsyante,
te'pi sarve enāmeva prajñāpāramitāmāgamya anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbhotsyante| ye'pi te subhūte etarhi
aprameyeṣvasaṁkhyeyeṣu lokadhātuṣu tathāgatā arhantaḥ samyaksaṁbuddhā
daśadiśi loke tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti bahujanahitāya
bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya,
hitāya sukhāya devānāṁ ca manuṣyāṇāṁ ca,
anukampakā anukampāmupādāya anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ,
te'pi sarve enāmeva prajñāpāramitāmāgamya anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ| ahamapi subhūte etarhi tathāgato'rhan
samyaksaṁbuddha enāmeva prajñāpāramitāmāgamya anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhaḥ| evamiyaṁ subhūte prajñāpāramitā
tathāgatānāmarhatāṁ samyaksaṁbuddhānāṁ janayitrī,
evamasya lokasya saṁdarśayitrī||
atha khalvāyuṣmān
subhūtirbhagavantametadavocat-yadbhagavānevamāha-prajñāpāramitā
tathāgatānāmarhatāṁ samyaksaṁbuddhānāmasya lokasya saṁdarśayitrīti,
kathaṁ bhagavan prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṁ
samyaksaṁbuddhānāmasya lokasya saṁdarśayitrī
?
katamaśca bhagavan lokastathāgatairarhadbhiḥ samyaksaṁbuddhairākhyātaḥ?
evamukte bhagavānāyuṣmantaṁ subhūtimetadavocat-pañca subhūte skandhāḥ
tathāgatena loka ityākhyātāḥ| katame pañca?
yaduta rūpaṁ vedanā saṁjñā saṁskārā vijñānam| ime subhūte pañca
skandhāstathāgatena loka ityākhyātāḥ||
subhūtirāha-kathaṁ
bhagavaṁstathāgatānāṁ prajñāpāramitayā pañca skandhā darśitāḥ?
kiṁ vā bhagavan prajñāpāramitayā darśitam?
evamukte bhagavānāyuṣmantaṁ subhūtimetadavocat-na lujyante na
pralujyante iti subhūte pañca skandhā loka iti tathāgatānāṁ
prajñāpāramitayā darśitāḥ| tatkasya hetoḥ na lujyante na pralujyante iti
darśitāḥ?
śūnyatāsvabhāvā hi subhūte pañca skandhāḥ,
asvabhāvatvāt| na ca subhūte śūnyatā lujyate vā pralujyate vā| evamiyaṁ
subhūte prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṁ samyaksaṁbuddhānāmasya
lokasya saṁdarśayitrī| na ca subhūte ānimittaṁ vā apraṇihitaṁ vā
anabhisaṁskāro vā anutpādo vā abhāvo vā dharmadhāturvā lujyate vā
pralujyate vā| evamiyaṁ subhūte prajñāpāramitā tathāgatānāmarhata
samyaksaṁbuddhānāmasya lokasya saṁdarśayitrī||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāḥ sattvāḥ,
asaṁkhyeyāḥ sattvā iti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāḥ sattvāḥ,
asaṁkhyeyāḥ sattvā iti yathābhūtaṁ prajānāti?
sattvāsvabhāvatayā subhūte aprameyāḥ sattvā asaṁkhyeyāḥ sattvā iti
yathābhūtaṁ prajānāti| evaṁ hi subhūte tathāgata imāṁ
prajñāpāramitāmāgamya aprameyāḥ sattvā asaṁkhyeyāḥ sattvā iti
yathābhūtaṁ prajānāti| yānyapi tāni subhūte aprameyāṇāmasaṁkhyeyānāṁ
sattvānāṁ cittacaritāni,
tānyapi subhūte tathāgataḥ sattvāsadbhāvatayaiva prajānāti| evaṁ khalu
subhūte prajñāpāramitāmāgamya tathāgato'prameyāṇāmasaṁkhyeyānāṁ
sattvānāmaprameyāṇyasaṁkhyeyāni cittacaritāni ca yathābhūtaṁ prajānāti|
evaṁ hi subhūte prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṁ
samyaksaṁbuddhānāmasya lokasya saṁdarśayitrī||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṁkhyeyānāṁ sattvānāṁ
saṁkṣiptāni cittāni saṁkṣiptāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ
ca subhūte tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṁkhyeyānāṁ
sattvānāṁ saṁkṣiptāni cittāni saṁkṣiptāni cittānīti yathābhūtaṁ
prajānāti? sa
saṁkṣepaṁ kṣayataḥ kṣayaṁ ca akṣayato yathābhūtaṁ prajānāti| evaṁ hi
subhūte tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṁkhyeyānāṁ
sattvānāṁ saṁkṣiptāni cittāni saṁkṣiptāni cittānīti yathābhūtaṁ
prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgatā imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṁkhyeyānāṁ sattvānāṁ
vikṣiptāni cittāni vikṣiptāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca
subhūte tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṁkhyeyānāṁ
sattvānāṁ vikṣiptāni cittāni vikṣiptāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
dharmatātaḥ subhūte tāni cittāni vikṣiptāni| alakṣaṇāni hi tāni cittāni
akṣīṇānyavikṣīṇānyavikṣiptāni tāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| evaṁ
hi subhūte tathāgatā imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṁkhyeyānāṁ
sattvānāṁ vikṣiptāni cittāni vikṣiptāni cittānīti yathābhūtaṁ
prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṁkhyeyānāṁ
sattvānāmaprameyākṣayāṇi cittānyaprameyākṣayāṇi cittānīti yathābhūtaṁ
prajānāti| kathaṁ ca subhūte tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya
aprameyāṇāmasaṁkhyeyānāṁ sattvānāmaprameyākṣayāṇi cittāni
aprameyākṣayāṇi cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
tasya subhūte tathāgatasyādhiṣṭhitaṁ bhavati taccittam,
anirodhamanutpādamasthitamanāśrayamasamamaprameyamasaṁkhyeyam,
yenaiva yathābhūtaṁ prajānāti ākāśāprameyākṣayatayā
cittāprameyākṣayateti| evaṁ hi subhūte tathāgata imāṁ
prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṁkhyeyānāṁ sattvānāmaprameyākṣayāṇi
cittānyaprameyākṣayāṇi cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ saṁkliṣṭāni
cittāni saṁkliṣṭāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ saṁkliṣṭāni
cittāni saṁkliṣṭāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
asaṁkleśasaṁkliṣṭāni subhūte tāni cittāni asaṁketāni| evaṁ hi subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ saṁkliṣṭāni
cittāni saṁkliṣṭāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmasaṁkliṣṭāni
cittānyasaṁkliṣṭāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmasaṁkliṣṭāni
cittānyasaṁkliṣṭāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
prakṛtiprabhāsvarāṇi subhūte tāni cittāni| evaṁ hi subhūte tathāgata
imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmasaṁkliṣṭāni
cittānyasaṁkliṣṭāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ līnāni
cittāni līnāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ līnāni
cittāni līnāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
anālayalīnāni subhūte tāni cittāni| evaṁ hi subhūte tathāgata imāṁ
prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ līnāni cittāni līnāni
cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ pragṛhītāni
cittāni pragṛhītāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ pragṛhītāni
cittāni pragṛhītāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
agrāhyāṇi subhūte tāni cittāni pragrahītavyāni| evaṁ hi subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ pragṛhītāni
cittāni pragṛhītāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ sāsravāṇi
cittāni sāsravāṇi cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ sāsravāṇi
cittāni sāsravāṇi cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
asvabhāvāni subhūte tāni cittāni asatsaṁkalpāni| evaṁ hi subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ sāsravāṇi
cittāni sāsravāṇi cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmanāsravāṇi
cittānyanāsravāṇi cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmanāsravāṇi
cittānyanāsravāṇi cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
abhāvagatikāni subhūte tāni cittāni anābhogāni| evaṁ hi subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmanāsravāṇi
cittānyanāsravāṇi cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ sarāgāṇi
cittāni sarāgāṇi cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ sarāgāṇi
cittāni sarāgāṇi cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
yā subhūte cittasya sarāgatā,
na sā cittasya yathābhūtatā| yā cittasya yathābhūtatā,
na sā cittasya sarāgatā| evaṁ hi subhūte tathāgata imāṁ
prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ sarāgāṇi cittāni sarāgāṇi
cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ vītarāgāṇi
cittāni vītarāgāṇi cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ vītarāgāṇi
cittāni vītarāgāṇi cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
yaḥ subhūte cittasya vigamaḥ,
na sā cittasya sarāgatā| yā vītarāgasya cittasya yathābhūtatā,
na sā cittasyā sarāgatā| evaṁ hi subhūte tathāgata imāṁ
prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ vītarāgāṇi cittāni
vītarāgāṇi cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ sadoṣāṇi
cittāni sadoṣāṇi cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ sadoṣāṇi
cittāni sadoṣāṇi cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
yā subhūte cittasya sadoṣatā,
na sā cittasya yathābhūtatā| yā cittasya yathābhūtatā,
na sā cittasya sadoṣatā| evaṁ hi subhūte tathāgata imāṁ
prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ sadoṣāṇi cittāni sadoṣāṇi
cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ vītadoṣāṇi
cittāni vītadoṣāṇi cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ vītadoṣāṇi
cittāni vītadoṣāṇi cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
yaḥ subhūte cittasya vigamaḥ,
na sā cittasya sadoṣatā| yā vītadoṣasya cittasya yathābhūtatā,
na sā cittasya sadoṣatā| evaṁ hi subhūte tathāgata imāṁ
prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ vītadoṣāṇi cittāni
vitadoṣāṇi cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ samohāni
cittāni samohāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ samohāni
cittāni samohāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
yā subhūte cittasya samohatā,
na sā cittasya yathābhūtatā| yā cittasya yathābhūtatā,
na sā cittasya samohatā| evaṁ hi subhūte tathāgata imāṁ
prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ samohāni cittāni samohāni
cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ vītamohāni
cittāni vītamohāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ vītamohāni
cittāni vītamohāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
yaḥ subhūte cittasya vigamaḥ,
na sā cittasya samohatā| yā vītamohasya cittasya yathābhūtatā,
na sā cittasya samohatā| evaṁ hi subhūte tathāgata imāṁ
prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ vītamohāni cittāni
vītamohāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmavipulāni
cittānyavipulāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmavipulāni
cittāni avipulāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
asamutthānayogāni subhūte tāni cittāni asamutthānaparyāpannāni| evaṁ
subhūte tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ
sattvānāmavipulāni cittānyavipulāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ vipulāni
cittāni vipulāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ vipulāni
cittāni vipulāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
na hīyante subhūte tāni cittāni,
na vivardhante tāni cittāni,
na vigacchanti tāni cittāni,
avigamatvādeva cittānām| evaṁ hi subhūte tathāgata imāṁ
prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ vipulāni cittāni vipulāni
cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmahadgatāni
cittānyamahadgatāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmamahadgatāni
cittānyamahadgatāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
anāgatikāni subhūte tāni cittāni agatikāni aparyāpannāni| evaṁ hi
subhūte tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ
sattvānāmamahadgatāni cittānyamahadgatāni cittānīti yathābhūtaṁ
prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ mahadgatāni
cittāni mahadgatāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ mahadgatāni
cittāni mahadgatāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
samatāsamāni subhūte tāni cittāni svabhāvasamāni| evaṁ hi subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ mahadgatāni
cittāni mahadgatāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmapramāṇāni
cittānyapramāṇāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmapramāṇāni
cittānyapramāṇāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
aniśrayatvātsubhūte tāni cittānyapramāṇāni| evaṁ hi subhūte tathāgata
imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmapramāṇāni cittāni
apramāṇāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ sanidarśanāni
cittāni sanidarśanāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ sanidarśanāni
cittāni sanidarśanāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
samadarśanāni subhūte tāni cittāni cittasvabhāvāni| evaṁ hi subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ sanidarśanāni
cittāni sanidarśanāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmanidarśanāni
cittānyanidarśanāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmanidarśanāni
cittānyanidarśanāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
alakṣaṇatvādarthaviviktatvātsubhūte adṛśyaṁ taccittaṁ trayāṇāṁ cakṣuṣāṁ
sarveṣāṁ vā anavabhāsagatam| evaṁ hi subhūte tathāgata imāṁ
prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmanidarśanāni
cittānyanidarśanāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ sapratighāni
cittāni sapratighāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ sapratighāni
cittāni sapratighāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
asatsaṁkalpitāni subhūte tāni cittāni,
śūnyānyārambaṇavaśikāni| evaṁ hi subhūte tathāgata imāṁ
prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ sapratighāni cittāni
sapratighāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmapratighāni
cittānyapratighāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmapratighāni
cittānyapratighāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
advayabhūtāni subhūte tāni cittāni abhūtasaṁbhūtāni| evaṁ hi subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmapratighāni
cittānyapratighāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ sottarāṇi
cittāni sottarāṇi cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ sottarāni cittāni
sottarāṇi cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
yā subhūte sottarasya cittasya yathābhūtatā,
na tatrāsti manyamānatā| evaṁ hi subhūte tathāgata imāṁ
prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ sottarāṇi cittāni sottarāṇi
cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmanuttarāṇi
cittānyanuttarāṇi cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmanuttarāṇi
cittānyanuttarāṇi cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
aṇvapi hi subhūte cittamanupalabdham| tato niṣprapañcāni tāni cittāni|
evaṁ hi subhūte tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ
sattvānāmanuttarāṇi cittānyanuttarāṇi cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmasamāhitāni
cittānyasamāhitāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmasamāhitāni
cittānyasamāhitāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
asamasamāni hi subhūte tāni cittāni asamavahitāni,
evamasamāhitāni tāni cittāni| evaṁ hi subhūte tathāgata imāṁ
prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmasamāhitāni
cittānyasamāhitāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ samāhitāni
cittāni samāhitāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ samāhitāni
cittāni samāhitāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
samasamāni hi subhūte tāni cittāni samavahitāni| evaṁ samāhitāni
cittānyākāśasamāni| evaṁ hi subhūte tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya
aprameyāṇāṁ sattvānāṁ samāhitāni cittāni samāhitāni cittānīti
yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmavimuktāni
cittānyavimuktāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmavimuktāni
cittānyavimuktāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
svabhāvavimuktāni subhūte tāni cittāni abhāvasvabhāvāni| evaṁ hi subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmavimuktāni
cittānyavimuktāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ vimuktāni
cittāni vimuktāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāṁ vimuktāni
cittāni vimuktāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
cittaḥ hi subhūte tathāgatena na atītamupalabdhaṁ na anāgatam,
na pratyutpannamupalabdham,
asattvāccittasya| evaṁ hi subhūte tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya
aprameyāṇāṁ sattvānāṁ vimuktāni cittāni vimuktāni cittānīti yathābhūtaṁ
prajānāti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmadṛśyāni
cittānyadṛśyāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmadṛśyāni
cittānyadṛśyāni cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti?
asattvātsubhūte adṛśyaṁ taccittam| abhūtatvādavijñeyam,
apariniṣpattito'grāhyaṁ prajñācakṣuṣā divyena cakṣuṣā| kutaḥ
punarmāṁsacakṣuṣā?
sarveṣāmanavabhāsagatatvāt| evaṁ hi subhūte tathāgata imāṁ
prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāṁ sattvānāmadṛśyāni cittānyadṛśyāni
cittānīti yathābhūtaṁ prajānāti| evaṁ hi subhūte prajñāpāramitā
tathāgatānāmarhatāṁ samyaksaṁbuddhānāmasya lokasya saṁdarśayitrī||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāsaṁkhyeyānāṁ
parasattvānāṁ parapudgalānāmunmiñjitanimiñjitāni yathābhūtaṁ prajānāti|
kathaṁ ca subhūte tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya
aprameyāṇāmasaṁkhyeyāṇāṁ parasattvānāṁ
parapudgalānāmunmiñjitanimiñjitāni yathābhūtaṁ prajānāti?
sarvāṇi tāni subhūte rūpaniśritāni utpadyamānānyutpadyante iti
yathābhūtaṁ prajānāti| evaṁ vedanā saṁjñā saṁskārāḥ| sarvāṇi tāni
vijñānaniśritāni utpadyamānānyutpadyante iti yathābhūtaṁ prajānāti|
tatra subhūte kathaṁ tathāgatena tānyunmiñjitanimiñjitāni rūpaniśritāni
vijñātāni bhavanti?
evaṁ vedanā saṁjñā saṁskārāḥ?
kathaṁ tathāgatena tānyunmiñjitanimiñjitāni vijñānaniśritāni vijñātāni
bhavanti? bhavati
tathāgataḥ paraṁ maraṇāditi rūpagatametat| na bhavati tathāgataḥ paraṁ
maraṇāditi rūpagatametat| bhavati ca na bhavati ca tathāgataḥ paraṁ
maraṇāditi rūpagatametat| naiva bhavati na na bhavati tathāgataḥ paraṁ
maraṇāditi rūpagatametat| evaṁ vedanā saṁjñā saṁskārāḥ| bhavati
tathāgataḥ paraṁ maraṇāditi vijñānagatametat| na bhavati tathāgataḥ
paraṁ maraṇāditi vijñānagatametat| bhavati ca na bhavati ca tathāgataḥ
paraṁ maraṇāditi vijñānagatametat| naiva bhavati na na bhavati
tathāgataḥ paraṁ maraṇāditi vijñānagatametat| śāśvata ātmā avalokaśca
idameva satyaṁ mohamanyaditi rūpagatametat| aśāśvata ātmā avalokaśca
idameva satyaṁ mohamanyaditi rūpagatametat| śāśvataśca aśāśvata
ātmāvalokaśca idameva satyaṁ mohamanyaditi rūpagatametat| naiva śāśvato
nāśāśvata ātmā avalokaśca idameva satyaṁ mohamanyaditi rūpagatametat|
evaṁ vedanā saṁjñā saṁskārāḥ| śāśvata ātmāvalokaśca idameva satyaṁ
mohamanyaditi vijñānagatametat| aśāśvata ātmā avalokaśca idameva satyaṁ
mohamanyaditi vijñānagatametat| śāśvataścāśāśvata ātmā avalokaśca
idameva satyaṁ mohamanyaditi vijñānagatametat| naiva śāśvato nāśāśvata
ātmā avalokaśca idameva satyaṁ mohamanyaditi vijñānagatametat|
antavānātmā avalokaśca idameva satyaṁ mohamanyaditi rūpagatametat|
anantavānātmā avalokaśca idameva satyaṁ mohamanyaditi rūpagatametat|
antavāṁśca anantavāṁścātmā
avalokaśca idameva satyaṁ mohamanyaditi rūpagatametat| naivāntavān
nānantavānātmā avalokaśca idameva satyaṁ mohamanyaditi rūpagatametat|
evaṁ vedanā saṁjñā saṁskārāḥ| antavānātmā avalokaśca idameva satyaṁ
mohamanyaditi vijñānagatametat| anantavānātmā avalokaśca idameva satyaṁ
mohamanyaditi vijñānagatametat| antavāṁśca anantavāṁścātmā avalokaśca
idameva satyaṁ mohamanyaditi vijñānagatametat| naivāntavān
nānantavānātmā avalokaśca idameva satyaṁ mohamanyaditi vijñānagatametat|
sa jīvastaccharīramidameva satyaṁ mohamanyaditi rūpagatametat| anyo
jīvo'nyaccharīramidameva satyaṁ mohamanyaditi rūpagatametat| evaṁ vedanā
saṁjñā saṁskārāḥ| sa jīvastaccharīramidameva satyaṁ mohamanyaditi
vijñānagatametat| anyo jīvo'nyaccharīramidameva satyaṁ mohamanyaditi
vijñānagatametat| evaṁ hi subhūte tathāgatenārhatā samyaksaṁbuddhena
imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāsaṁkhyeyānāṁ parasattvānāṁ
parapudgalānāṁ tānyunmiñjitanimiñjitāni rūpaniśritāni vijñātāni
bhavanti| evaṁ vedanā saṁjñā saṁskārāḥ| tānyunmiñjitanimiñjitāni
vijñānaniśritāni vijñātāni bhavanti||
punaraparaṁ subhūte
tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmamasaṁkhyeyānāṁ
parasattvānāṁ parapudgalānāṁ tānyunmiñjitanimiñjitāni yathābhūtaṁ
prajānāti| iha subhūte tathāgato rūpaṁ jānāti| kathaṁ ca subhūte
tathāgato rūpaṁ jānāti?
tathā subhūte tathāgato rūpaṁ jānāti,
yathā tathatā| evaṁ hi subhūte tathāgato rūpaṁ jānāti| evaṁ vedanā
saṁjñā saṁskārāḥ| iha subhūte tathāgato vijñānaṁ jānāti| kathaṁ ca
subhūte tathāgato vijñānaṁ jānāti?
tathā subhūte tathāgato vijñānaṁ jānāti,
yathā tathatā| evaṁ hi subhūte tathāgato vijñānaṁ jānāti| evaṁ hi
subhūte tathāgata imāṁ prajñāpāramitāmāgamya aprameyāṇāmasaṁkhyeyānāṁ
parasattvānāṁ parapudgalānāṁ tānyunmiñjitanimiñjitāni yathābhūtaṁ
prajānāti| evaṁ hi subhūte tathāgatastathāgatatathatayā ca
skandhatathatayā ca unmiñjitanimiñjitatathatayā ca tathatāṁ
prajñapayati| yaiva ca subhūte skandhatathatā,
saiva lokasyāpi tathatā| tatkasya hetoḥ?
uktaṁ hyetatsubhūte tathāgatena-pañca skandhā loka iti saṁjñātāḥ iti|
tasmāttarhi subhūte yā skandhatathatā,
sā lokatathatā| yā lokatathatā,
sā sarvadharmatathatā|
yā sarvadharmatathatā,
sā srotaāpattiphalatathatā| yā srotaāpattiphalatathatā,
sā sakṛdāgāmiphalatathatā| yā sakṛdāgāmiphalatathatā,
sā anāgāmiphalatathatā| yā anāgamiphalatathatā,
sā arhattvaphalatathatā| yā arhattvaphalatathatā,
sā pratyekabuddhatvatathatā| yā pratyekabuddhatvatathatā,
sā tathāgatatathatā| iti hi tathāgatatathatā ca skandhatathatā ca
sarvadharmatathatā ca sarvāryaśrāvakapratyekabuddhatathatā ca ekaivaiṣā
tathatā anekabhāvābhāvāpagatā
anekatvādanānātvādakṣayatvādavikāratvādadvayatvādadvaidhīkāratvāt|
evameṣā subhūte tathatā tathāgatena prajñāpāramitāmāgamya abhisaṁbuddhā|
evaṁ hi subhūte prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṁ
samyaksaṁbuddhānāmasya lokasya saṁdarśayitrī| evaṁ hi subhūte
tathāgato'sya lokasya lokaṁ saṁdarśayati| evaṁ cāsya lokasya darśanaṁ
bhavati-evaṁ hi subhūte prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṁ
samyaksaṁbuddhānāṁ mātā jananī janayitrī| evaṁ hi subhūte
tathāgatastathatāmabhisaṁbudhya lokasya tathatāṁ jānāti,
avitathatāṁ jānāti,
ananyatathatāṁ jānāti| evaṁ ca subhūte tathāgatastathatāmabhisaṁbuddhaḥ
saṁstathāgata ityucyate||
sthaviraḥ
subhūtirāha-gambhīrā bhagavaṁstathatā| ato bhagavaṁstathatāto buddhānāṁ
bhagavatāṁ bodhiḥ prabhāvyate prakāśyate| ko'tra bhagavan
anyo'dhimokṣyate'vinivartanīyo bodhisattvo mahāsattvo'rhan vā
paripūrṇasaṁkalpo dṛṣṭisaṁpanno vā pudgalaḥ?
tathā hi bhagavan imāni sthānāni paramagambhīrāṇi
tathāgatenābhisaṁbudhya ākhyātāni| evamukte bhagavānāyuṣmantaṁ
subhūtimetadavocat-evametatsubhūte,
evametat| paramagambhīrāṇīmāni sthānāni tathāgatenābhisaṁbudhya
ākhyātāni| tathā hi subhūte akṣayaiṣā tathatā,
yā tathāgatenābhisaṁbuddhā,
abhisaṁbudhya akṣayākṣayaivākhyātā||
atha khalu
śakradevendrapramukhāḥ kāmāvacarā rūpāvarāśca devaputrā brahmakāyikānāṁ
ca viṁśatidevaputrasahasrāṇi yena bhagavāṁstenopasaṁkramya bhagavataḥ
pādau śirasābhivandya ekānte tasthuḥ| ekāntasthitāśca te kāmāvacarā
rūpāvacarāśca devaputrā bhagavantametadavocan-gambhīrā bhagavan dharmāḥ
prakāśyante| kathaṁ bhagavan atra lakṣaṇāni sthāpyante?
bhagavānāha-śūnyamiti devaputrā atra lakṣaṇāni sthāpyante| ānimittamiti
apraṇihitamiti devaputrā atra lakṣaṇāni sthāpyante| anabhisaṁskāra iti
anutpāda iti anirodha iti asaṁkleśa iti avyavadānamiti abhāva iti
nirvāṇamiti dharmadhāturiti tathateti devaputrā atra lakṣaṇāni
sthāpyante| tatkasya hetoḥ?
aniśritāni hi devaputrā etāni lakṣaṇāni| ākāśasadṛśāni hi devaputrā
etāni lakṣaṇāni| naitāni lakṣaṇāni tathāgatenārhatā samyaksaṁbuddhena
sthāpitāni| naitāni lakṣaṇāni rūpasaṁkhyātāni| evaṁ na
vedanāsaṁjñāsaṁskāravijñānasaṁkhyātāni| naitāni lakṣaṇāni rūpaniśritāni,
na vedanāsaṁjñāsaṁskāravijñānaniśritāni| naitāni lakṣaṇāni devairvā
nāgairvā manuṣyairvā amanuṣyairvā sthāpitāni| naitāni lakṣaṇāni
sadevamānuṣāsureṇa lokena śakyāni cālayitum| tatkasya hetoḥ?
sadevamānuṣāsuro'pi hi loka etallakṣaṇa eva| nāpyetāni lakṣaṇāni kenāpi
hastena sthāpitāni| yo devaputrā evaṁ vadet-idamākāśaṁ kenāpi
sthāpitamiti, api nu
sa devaputrāḥ samyagvadan vadet?
evamukte kāmāvacarā rūpāvarāśca devaputrā bhagavantametadavocan-na
bhagavan ākāśaṁ kenacitsthāpitam| tatkasya hetoḥ?
asaṁskṛtatvādbhagavan ākāśasya nākāśaṁ kenacitsthāpitam||
atha khalu bhagavāṁstān
kāmāvacarān rūpāvarāṁśca devaputrānāmantrayate sma-evametaddevaputrāḥ|
utpādādvā tathāgatānāmanutpādādvā tathaivaitāni lakṣaṇāni sthitāni|
tatkasya hetoḥ?
yathaitāni hi sthitāni,
tathābhūtāni tathāgatenābhisaṁbudhya ākhyātāni|
tasmāddevaputrāstathāgatastathāgata ityucyate||
atha khalvāyuṣmān
subhūtirbhagavantametadavocat-gambhīrāṇi bhagavan imāni lakṣaṇāni
tathāgatenābhisaṁbuddhāni| tathāgatānāṁ cāsaṅgajñānaṁ yaduta
prajñāpāramitā| asaṅgajñānāya prajñāpāramitā tathāgatānāṁ gocaraḥ|
evamukte bhagavānāyuṣmantaṁ subhūtimetadavocat-evametatsubhūte,
evametat| evaṁ hi subhūte prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṁ
samyaksaṁbuddhānāmasya lokasya saṁdarśayitrī| yathā subhūte tathāgatā
arhantaḥ samyaksaṁbuddhā imāṁ dharmaṁ prajñāpāramitāmupaniśritya
viharanti,
tathaivaite dharmāḥ sadā sthitāḥ,
asthānatastathāgatairabhisaṁbuddhāḥ| ataste dharmamevopaniśritya
viharanti, dharmaṁ
satkurvanti gurukurvanti mānayanti pūjayantyarcayantyapacāyanti|
prajñāpāramitaivaiṣā subhūte dharmāṇāṁ dharmateti tathāgatā arhantaḥ
samyaksaṁbuddhāḥ prajñāpāramitāṁ satkurvanti gurukurvanti mānayanti
pūjayantyarcayantyapacāyanti| tatkasya hetoḥ?
ato hi subhūte prajñāpāramitātastathāgatānāmarhatāṁ samyaksaṁbuddhānāṁ
sarvajñatāyāḥ prabhāvanā bhavati| kṛtajñāḥ kṛtavedinaśca tathāgatā
arhantaḥ samyaksaṁbuddhāḥ|
yatkhalu subhūte
samyagvadanto vadeyuḥ-kṛtajñaḥ kṛtavedīti,
tattathāgataṁ hi te samyagvadanto vadanti-kṛtajñaḥ kṛtavedīti| yatkhalu
subhūte tathāgato'rhan samyaksaṁbuddho yena yena yānenāgataḥ,
yayā yayā pratipadā anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhaḥ,
tathāgatastadeva yānaṁ tāmeva pratipadamanugṛhṇīte anuparipālayati,
tayaiva kṛtajñatayā kṛtaveditayā| iyaṁ subhūte tathāgatasya kṛtajñatā
kṛtaveditā draṣṭavyā| punaraparaṁ subhūte tathāgatena sarvadharmā akṛtā
akṛtā ityabhisaṁbuddhāḥ,
avikṛtā avikṛtā ityamisaṁbuddhāḥ,
anabhisaṁskṛtā anabhisaṁskṛtā ityabhisaṁbuddhāḥ| iyamapi subhūte
tathāgatasya kṛtajñatā kṛtaveditā draṣṭavyā| prajñāpāramitāṁ hyāgamya
subhūte tathāgatasyārhataḥ samyaksaṁbuddhasya evaṁ sarvadharmeṣu jñānaṁ
pravṛttam| anenāpi subhūte paryāyeṇa prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṁ
samyaksaṁbuddhānāmasya lokasya saṁdarśayitrī||
evamukte āyuṣmān
subhūtirbhagavantametadavocat-yadā bhagavan sarvadharmā ajānakā
apaśyakāḥ, tadā
kathaṁ bhagavan prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṁ
samyaksaṁbuddhānāmasya lokasya saṁdarśayitrī?
evamukte bhagavānāyuṣmantaṁ subhūtimetadavocat-sādhu sādhu subhūte,
yastvaṁ tathāgatamarhantaṁ samyaksaṁbuddhametamarthaṁ
paripraśnīkartavyaṁ manyase| subhūtirevamāha-sarvadharmā ajānakā
apaśyakā iti| evametatsubhūte,
evametat| sarvadharmā ajānakā apaśyakāḥ| kathaṁ subhūte sarvadharmā
ajānakā apaśyakāḥ?
sarvadharmā hi subhūte śūnyāḥ| sarvadharmā hi subhūte aniśritāḥ| evaṁ hi
subhūte sarvadharmā ajānakā apaśyakāḥ| evamete subhūte sarvadharmāḥ
prajñāpāramitāmāgamya tathāgatairabhisaṁbuddhāḥ| evamapi subhūte
prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṁ samyaksaṁbuddhānāmasya lokasya
saṁdarśayitrī rūpasyādṛṣṭatvāt| evaṁ vedanāyāḥ saṁjñāyāḥ saṁskārāṇāṁ
vijñānasyādṛṣṭatvātsaṁdarśayitrī| evaṁ hi subhūte prajñāpāramitā
tathāgatānāmarhatāṁ samyaksaṁbuddhānāmasya lokasya saṁdarśayitrī bhavati||
subhūtirāha-kathaṁ bhagavan
rūpasyādṛṣṭatā bhavati?
kathaṁ vedanāyāḥ saṁjñāyāḥ saṁskārāṇām?
kathaṁ bhagavan vijñānasyādṛṣṭatā bhavati?
bhagavānāha-yadi subhūte na rūpārambaṇaṁ vijñānamutpadyate,
evaṁ rūpasyadṛṣṭatā bhavati| evaṁ vedanā saṁjñā saṁskārāḥ| yadi subhūte
na vijñānārambaṇaṁ vijñānamutpadyate,
evaṁ vijñānasyādṛṣṭatā bhavati| yā ca subhūte rūpasyādṛṣṭatā,
yā ca vedanāyāḥ saṁjñāyāḥ saṁskārāṇām,
yā ca subhūte vijñānasyādṛṣṭatā,
saiva lokasya dṛṣṭatā bhavati| evaṁ hi subhūte lokastathāgatena dṛṣṭo
bhavati| evaṁ hi subhūte prajñāpāramitā tathāgatānāmarhatāṁ
samyaksaṁbuddhānāmasya lokasya saṁdarśayitrī| kathaṁ ca subhūte
prajñāpāramitā lokaṁ saṁdarśayati?
iti lokaḥ śūnya iti lokaṁ sūcayati,
evaṁ prajñāpayati,
evaṁ lokaṁ saṁdarśayati| iti loko'cintya iti,
lokaḥ śānta iti, loko
vivikta iti lokaviśuddhyā lokaṁ sūcayati| evaṁ lokaṁ prajñāpayati,
evaṁ saṁdarśayatīti||
āryāṣṭasāhasrikāyāṁ
prajñāpāramitāyāṁ lokasaṁdarśanaparivarto nāma dvādaśaḥ||