13
Acintyaparivartastrayodaśaḥ|
atha khalvāyuṣmān
subhūtirbhagavantametadavocat-gambhīrā bhagavan prajñāpāramitā|
mahākṛtyena bateyaṁ bhagavan prajñāpāramitā pratyupasthitā|
acintyakṛtyenātulyakṛtyenāprameyakṛtyenāsaṁkhyeyakṛtyenāsamasamakṛtyena
bateyaṁ bhagavan prajñāpāramitā pratyupasthitā|
bhagavānāha-evametatsubhūte,
evametat| mahākṛtyeneyaṁ subhūte prajñāpāramitā pratyupasthitā|
acintyakṛtyenātulyakṛtyenāprameyakṛtyenāsaṁkhyeyakṛtyenāsamasamakṛtyeneyaṁ
subhūte prajñāpāramitā pratyupasthitā| kathaṁ ca subhūte
acintyakṛtyeneyaṁ prajñāpāramitā pratyupasthitā?
acintyaṁ hi subhūte tathāgatatvaṁ buddhatvaṁ svayaṁbhūtvaṁ sarvajñatvam|
evaṁ hi subhūte acintyakṛtyeneyaṁ prajñāpāramitā pratyupasthitā| na
hīdaṁ śakyaṁ cittena cintayitum| tatkasya hetoḥ
?
na hi cittaṁ vā cetanā vā caitasiko vā atra dharmaḥ pravartate| kathaṁ
ca subhūte atulyakṛtyeneyaṁ prajñāpāramitā pratyupasthitā?
na śakyaṁ subhūte tathāgatatvaṁ buddhatvaṁ svayaṁbhūtvaṁ sarvajñatvaṁ
cintayituṁ vā tulayituṁ vā| evaṁ hi subhūte atulyakṛtyeneyaṁ
prajñāpāramitā pratyupasthitā| kathaṁ ca subhūte aprameyakṛtyeneyaṁ
prajñāpāramitā pratyupasthitā?
aprameyaṁ hi subhūte tathāgatatvaṁ buddhatvaṁ svayaṁbhūtvaṁ
sarvajñatvam| evaṁ hi subhūte aprameyakṛtyeneyaṁ prajñāpāramitā
pratyupasthitā| kathaṁ ca subhūte asaṁkhyeyakṛtyeneyaṁ prajñāpāramitā
pratyupasthitā?
asaṁkhyeyaṁ hi subhūte tathāgatatvaṁ buddhatvaṁ svayaṁbhūtvaṁ
sarvajñatvam| evaṁ hi subhūte asaṁkhyeyakṛtyeneyaṁ prajñāpāramitā
pratyupasthitā| kathaṁ ca subhūte asamasamakṛtyeneyaṁ prajñāpāramitā
pratyupasthitā? nāsti
subhūte tathāgatasyārhataḥ samyaksaṁbuddhasya svayaṁbhuvaḥ sarvajñasya
samaḥ, kutaḥ
punaruttaraḥ? evaṁ hi
subhūte asamasamakṛtyeneyaṁ prajñāpāramitā pratyupasthitā||
sthaviraḥ subhūtirāha-kiṁ
punarbhagavaṁstathāgatatvamevācintyamatulyamaprameyasaṁkhyeyamasamasamam?
evaṁ buddhatvameva svayaṁbhūtvameva sarvajñatvameva
atulyamaprameyamasaṁkhyeyamasamasamam,
utāho rūpamapyacintyamatulyamaprameyamasaṁkhyeyamasamasamam?
evaṁ vedanāpi saṁjñāpi saṁskārā apiḥ?
vijñānamapyacintyamatulyamaprameyamasaṁkhyeyamasamasamam,
utāho sarvadharmā apyacintyā atulyā aprameyā asaṁkhyeyā asamasamāḥ?
evamukte bhagavānāyuṣmantaṁ subhūtimetadavocat-evametatsubhūte,
evametat| rūpamapi subhūte
acintyamatulyamaprameyamasaṁkhyeyamasamasamam| evaṁ vedanāpi saṁjñāpi
saṁskārā api| vijñānamapi subhūte
acintyamatulyamaprameyamasaṁkhyeyamasamasamam| evaṁ sarvadharmā api
subhūte acintyā atulyā aprameyā asaṁkhyeyā asamasamāḥ| tatkasya hetoḥ?
rūpasya hi subhūte yā dharmatā,
na tatra cittaṁ na cetanā na caitasikā dharmā na tulanā| evaṁ vedanāyāḥ
saṁjñāyāḥ saṁskārāṇām| vijñānasya hi subhūte yā dharmatā,
na tatra cittaṁ na cetanā na caitasikā dharmā na tulanā| sarvadharmāṇāṁ
hi subhūte yā dharmatā,
na tatra cittaṁ na cetanā na caitasikā dharmā na tulanā| evaṁ hi subhūte
rūpamapyacintyamatulyam| evaṁ vedanāpi saṁjñāpi saṁskārā api|
vijñānamapyacintyamatulyam| evaṁ sarvadharmā apyacintyā atulyāḥ|
rūpamapi subhūte aprameyam| evaṁ vedanāpi saṁjñāpi saṁskārā api|
vijñānamapi subhūte aprameyam,
sarvadharmā api subhūte aprameyāḥ| tatkasya hetoḥ?
rūpasya hi subhūte pramāṇaṁ na prajñāyate| evaṁ vedanāyāḥ saṁjñāyāḥ
saṁskārāṇām| vijñānasya hi subhūte pramāṇaṁ na prajñāyate|
sarvadharmāṇāmapi hi subhūte pramāṇaṁ na prajñāyate| kena kāraṇena
subhūte rūpasya pramāṇaṁ na prajñāyate?
kena kāraṇena vedanāyāḥ saṁjñāyāḥ saṁskārāṇām?
kena kāraṇena subhūte vijñānasya pramāṇaṁ na prajñāyate?
kena kāraṇena subhūte sarvadharmāṇāmapi pramāṇaṁ na prajñāyate?
rūpasya hi subhūte pramāṇaṁ na vidyate| evaṁ vedanāyāḥ saṁjñāyāḥ
saṁskārāṇām|
vijñānasya hi subhūte
pramāṇaṁ na vidyate| sarvadharmāṇāmapi hi subhūte pramāṇaṁ na vidyate|
kena kāraṇena subhūte rūpasya pramāṇaṁ na vidyate?
evaṁ vedanāyāḥ saṁjñāyāḥ saṁskārāṇām?
kena kāraṇena subhūte vijñānasya pramāṇaṁ na vidyate?
kena kāreṇena subhūte sarvadharmāṇāmapi pramāṇaṁ na vidyate?
apramāṇatvātsubhūte sarvadharmāṇām| rūpamapi subhūte asaṁkhyeyam| evaṁ
vedanā saṁjñā saṁskārāḥ| vijñānamapi subhūte asaṁkhyeyam| sarvadharmā
api subhūte asaṁkhyeyāḥ,
gaṇanāsamatikrāntatvāt| rūpamati subhūte asamasamam| evaṁ vedanā saṁjñā
saṁskārāḥ| vijñānamapi subhūte asamasamam| evaṁ sarvadharmā api subhūte
asamasamāḥ,
ākāśasamatvātsubhūte sarvadharmāṇām| tatkiṁ manyase subhūte api tu
astyākāśasya samo vā gaṇanā vā pramāṇaṁ vā tulyaṁ vā cittaṁ vā caitasikā
vā dharmāḥ?
subhūtirāha-no hīdaṁ bhagavan| bhagavānāha-evameva subhūte anena
paryāyeṇa sarvadharmā api acintyā atulyā aprameyā asaṁkhyeyā asamasamāḥ|
ete ca subhūte tathāgatadharmā acintyāścittoparamatvāt,
atulyāstulanāsamatikrāntatvāt| acintyā atulyā iti subhūte
vijñānagatasyaitaddharmasyādhivacanam| evamaprameyā asaṁkhyeyā asamasamā
iti subhūte samasaṁkhyāpramāṇoparamatvādaprameyā asaṁkhyeyā
asamasamāstathāgatadharmāḥ| ākāśasamāsaṁkhyeyāprameyatayā asamasamā
asaṁkhyeyā aprameyā ete dharmāḥ| ākāśatulyatayā atulyā asamavahitā
bateme dharmāḥ| tasmātsubhūte atulyā ete dharmā ucyante| ākāśācintyatayā
acintyā ete dharmāḥ| ākāśātulyatayā atulyā ete dharmāḥ| ākāśāprameyatayā
aprameyā ete dharmāḥ| ākāśāsaṁkhyeyatayā asaṁkhyeyā ete dharmāḥ|
ākāśāsamasamatayā asamasamā ete dharmāḥ| asyāṁ khalu
punaracintyatāyāmatulyatāyāmaprameyatāyāmasaṁkhyeyatāyāmasamasamatāyāṁ
bhāṣyamāṇāyāṁ pañcānāṁ bhikṣuśatānāmanupādāya āsravebhyaścittāni
vimuktāni,
ṣaṣṭeścopāsakaśatānāṁ virajo vigatamalaṁ dharmeṣu dharmacakṣurviśuddham,
triṁśateścopāsikānāṁ virajo vigatamalaṁ dharmeṣu dharmacakṣurviśuddham,
viṁśatyā ca bodhisattvairanutpattikeṣu dharmeṣu kṣāntiḥ pratilabdhābhūt|
te ca bhagavatā ihaiva bhadrakalpe vyākṛtā anuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau|
ye'pi te upāsakā upāsikāśca yeṣāṁ virajo vigatamalaṁ dharmeṣu
dharmacakṣurviśuddham,
te'pi bhagavatā vyākṛtāḥ| teṣāmapyanupādāyāsravebhyaścittaṁ vimokṣyate||
atha khalvāyuṣmān
subhūtirbhagavantametadavocat-gambhīrā bhagavan prajñāpāramitā|
mahākṛtyena bateyaṁ bhagavan prajñāpāramitā pratyupasthitā| evamukte
bhagavānāyuṣmantaṁ subhūtimetadavocat-evametatsubhūte,
evametat| gambhīrā subhūte prajñāpāramitā| mahākṛtyeneyaṁ subhūte
prajñāpāramitā pratyupasthitā| tatkasya hetoḥ?
atra hi subhūte sarvajñatā samāyuktā,
atra pratyekabuddhabhūmiḥ samāyuktā,
atra sarvaśrāvakabhūmiḥ samāyuktā| tadyathāpi nāma subhūte rājñaḥ
kṣatriyasya mūrdhābhiṣiktasya janapadasthāmavīryaprāptasya yāni tāni
rājakṛtyāni, yāni ca
nagarakṛtyāni, yāni
ca janapadakṛtyāni,
sarvāṇi tāni amātyasamāyuktāni bhavanti| alpotsukastato rājā
bhavatyapahṛtabhāraḥ| evameva subhūte ye kecidbuddhadharmā vā
pratyekabuddhadharmā vā śrāvakadharmā vā,
sarve te prajñāpāramitāsamāyuktāḥ| prajñāpāramitā tatra kṛtyaṁ karoti|
anena subhūte paryāyeṇa mahākṛtyeneyaṁ prajñāpāramitā pratyupasthitā
rūpasyāparigrahāya anabhiniveśāya| evaṁ vedanāyāḥ saṁjñāyāḥ saṁskārāṇām|
vijñānasyāparigrahāya anabhiniveśāya,
srotaāpattiphalasyāparigrahāyānabhiniveśāya,
evaṁ
sakṛdāgāmiphalasyānāgāmiphalasyārhattvaphalasyāparigrahāyānabhiniveśāya,
pratyekabodheraparigrahāyānabhiniveśāya,
sarvajñatāyā aparigrahāyānabhiniveśāya prajñāpāramitā pratyupasthitā||
subhūtirāha-kathaṁ bhagavan
sarvajñatāyā aparigrahāyānabhiniveśāya prajñāpāramitā pratyupasthitā?
bhagavānāha-tatkiṁ manyase subhūte samanupaśyasi tvamarhattvaṁ yatra
parigrahaṁ vā abhiniveśaṁ vā kuryāḥ?
subhūtirāha-no hīdaṁ bhagavan| nāhaṁ bhagavaṁstaṁ dharmaṁ samanupaśyāmi
yaṁ parigṛhṇīyāmabhiniveśeyaṁ vā arhattvamiti|
bhagavānāha-evametatsubhūte,
evametat| ahamapi subhūte tathāgatatvaṁ na samanupaśyāmi| so'haṁ subhūte
tathāgatatvamasamanupaśyan na parigṛhṇāmi nābhiniveśe| tasmāttarhi
subhūte sarvajñatāpyaparigrahā anabhiniveśā| subhūtirāha-sarvajñatāpi
bhagavan aparigrahā anabhiniveśeti?
mā bhagavan navayānasaṁprasthitāḥ parīttakuśalamūlā bodhisattvā
mahāsattvā imaṁ nirdeśaṁ śrutvā utrasiṣuḥ saṁtrasiṣuḥ
saṁtrāsamāpatsyante| api tu khalu punarbhagavan ye bodhisattvā
mahāsattvā hetusaṁpannāḥ pūrvajinakṛtādhikārā
dīrgharātrāvaropitakuśalamūlā bhaviṣyanti,
ta imāṁ gambhīrāṁ prajñāpāramitāṁ śrutvā adhimokṣyanti|
bhagavānāha-evametatsubhūte,
evametat||
atha khalu te kāmāvacarā
rūpāvarāśca devaputrā bhagavantametadavocan-gambhīrā bhagavan
prajñāpāramitā,
durdṛśā duranubodhā| pūrvajinakṛtādhikārā
dīrgharātrāvaropitakuśalamūlāste bhagavan sattvā bhaviṣyanti,
ya enāṁ gambhīrāṁ prajñāpāramitāmadhimokṣyanti|
sacedbhagavaṁstrisāhasramahāsāhasre lokadhātau ye sattvāḥ,
te sarve śraddhānusāribhūmau kalpaṁ vā kalpāvaśeṣaṁ vā careyuḥ yaśceha
gambhīrāyāṁ prajñāpāramitāyāmekadivasamapi kṣāntiṁ rocayedgaveṣeta
cintayettulayedupaparīkṣeta upanidhyāyet,
ayameva bhagavaṁstebhyaḥ śreyān| evamukte bhagavāṁstān kāmāvacarān
rūpāvacarāṁśca devaputrānāmantrayāmāsa-yadi devaputrāḥ kaścideva
kulaputro vā kuladuhitā vā imāṁ gambhīrāṁ prajñāpāramitāṁ śṛṇuyāt,
yāvadasya devaputrāḥ kṣiprataraṁ nirvāṇaṁ pratikāṅkṣitavyam,
na tveva teṣāṁ śraddhānusāribhūmau kalpaṁ vā kalpāvaśeṣaṁ vā caratām|
atha khalu te kāmāvacarā rūpāvacarāśca devaputrā
bhagavantametadavocan-mahāpāramiteyaṁ bhagavan yaduta prajñāpāramitā|
ityuktvā bhagavataḥ pādau śirasā abhivandya bhagavantaṁ triḥ
pradakṣiṇīkṛtya bhagavato'ntikād gamiṣyāma ityārocya prakrāntāḥ|
te'vidūraṁ gatvā antarhitāḥ| kāmāvacarāśca devaputrāḥ kāmadhātau
prātiṣṭhantaḥ,
rūpāvacarāśca devaputrā brahmaloke prātiṣṭhanteti||
āryāṣṭasāhasrikāyāṁ
prajñāpāramitāyāmacintyaparivarto nāma trayodaśaḥ||