15
Devaparivartaḥ pañcadaśaḥ|
atha khalvāyuṣmān
subhūtirbhagavantametadavocat-ādikarmikeṇa bhagavan bodhisattvena
mahāsattvena kathaṁ prajñāpāramitāyāṁ sthātavyaṁ kathaṁ śikṣitavyam?
evamukte bhagavānāyuṣmantaṁ subhūtimetadavocat-iha subhūte ādikarmikeṇa
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṁ śikṣitukāmena
kalyāṇamitrāṇi sevitavyāni bhaktavyāni paryupāsitavyāni| yānyenaṁ
prajñāpāramitāyāmavavadiṣyanti anuśāsiṣyanti,
yāni cāsmai prajñāpāramitāyā arthamupadekṣyanti,
tānyeva cāsya subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi
veditavyāni| evaṁ cāsmai prajñāpāramitāyā arthamupadekṣyanti-ehi tvaṁ
kulaputra dānapāramitāyāṁ yojamāpadyasva,
evaṁ śīlapāramitāyāṁ kṣāntipāramitāyāṁ vīryapāramitāyāṁ
dhyānapāramitāyāṁ prajñāpāramitāyāṁ yogamāpadyasva| yadyadeva tvaṁ
kulaputra dānaṁ dadāsi,
tatsarvamanuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau pariṇāmaya| mā ca tvaṁ kulaputra
anuttarāṁ samyaksaṁbodhiṁ rūpataḥ parāmṛkṣaḥ,
evaṁ mā vedanāto mā saṁjñāto mā saṁskārebhyaḥ| mā ca tvaṁ kulaputra
anuttarāṁ samyaksaṁbodhiṁ vijñānataḥ parāmṛkṣaḥ| tatkasya hetoḥ?
aparāmṛṣṭā hi kulaputra sarvajñatā| evaṁ yadyadeva tvaṁ kulaputra śīlaṁ
rakṣasi..........peyālaṁ..............yadyadeva
tvaṁ kulaputra kṣāntyā saṁpādayasi,
yadyadeva tvaṁ kulaputra vīryamārabhase,
yadyadeva tvaṁ kulaputra dhyānaṁ samāpadyase,
yadyadeva tvaṁ kulaputra prajñāyāṁ parijayaṁ karoṣi,
tatsarvamanuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau pariṇāmaya| mā ca tvaṁ kulaputra
anuttarāṁ samyaksaṁbodhiṁ rūpataḥ parāmṛkṣaḥ| evaṁ mā vedanāto mā
saṁjñāto mā saṁskārebhyaḥ| mā ca tvaṁ kulaputra anuttarāṁ
samyaksaṁbodhiṁ vijñānataḥ parāmṛkṣaḥ| tatkasya hetoḥ?
aparāmṛṣṭā hi kulaputra sarvajñatā| mā ca tvaṁ kulaputra śrāvakabhūmau
vā pratyekabuddhabhūmau vā spṛhāṁ kārṣīriti| evaṁ hi subhūte ādikarmiko
bodhisattvo mahāsattvo'nupūrveṇa kalyāṇamitraiḥ
prajñāpāramitāyāmavatārayitavyaḥ||
subhūtirāha-duṣkarakārakā
bhagavan bodhisattvāḥ mahāsattvāḥ,
ye'nuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁboddhuṁ saṁprasthitāḥ| evaṁrūpaṁ
dānamāgamya,
evaṁrūpaṁ śīlam,
evaṁrūpāṁ kṣāntim,
evaṁrūpaṁ vīryam,
evaṁrūpaṁ dhyānam,
evaṁrūpāṁ prajñāmāgamya svādhīne'pi parinirvāṇe necchanti parinirvātum|
api tu paramaduḥkhitaṁ sattvadhātumabhisamīkṣya anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁboddhukāmāḥ saṁsārānnotrasyanti| evamukte
bhagavānāyuṣmantaṁ subhūtimetadavocat-evametatsubhūte,
evametat| duṣkarakārakāḥ subhūte bodhisattvā mahāsattvāḥ ye lokahitāya
saṁprasthitāḥ,
lokasukhāya lokānukampāyai saṁprasthitāḥ,
lokasya trāṇaṁ bhaviṣyāmaḥ,
lokasya śaraṇaṁ bhaviṣyāmaḥ,
lokasya layanaṁ bhaviṣyāmaḥ,
lokasya parāyaṇaṁ bhaviṣyāmaḥ,
lokasya dvīpāṁ bhaviṣyāmaḥ,
lokasyālokā bhaviṣyāmaḥ,
lokasya pariṇāyakā bhaviṣyāma,
anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhya lokasya gatirbhaviṣyāmaḥ,
ityevaṁrūpamanuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau vīryamārabhante| kathaṁ ca
subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ
santo lokasya trāṇaṁ bhavanti?
yāni tāni subhūte saṁsārāvacarāṇi duḥkhāni lokasya,
tata enaṁ trāyante,
teṣāṁ duḥkhānāṁ prahāṇāya vyāyacchante,
vīryamārabhante| evaṁ hi subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ santo lokasya trāṇaṁ bhavanti| kathaṁ ca
subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhā
santo lokasya śaraṇaṁ bhavanti?
ye subhūte sattvā jātidharmiṇo jarādharmiṇo vyādhidharmiṇo
maraṇadharmiṇaḥ śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsadharmiṇaḥ sattvāḥ tān
sarvān jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsebhyaḥ
parimocayanti| evaṁ hi subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ santo lokasya śaraṇaṁ bhavanti|
kathaṁ ca subhūte
bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ santo
lokasya layanaṁ bhavanti?
yatsubhūte tathāgatā arhantaḥ samyaksaṁbuddhāḥ sattvebhyo'śleṣāya
dharmaṁ deśayanti| evaṁ hi subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ santo lokasya layanaṁ bhavanati|
subhūtirāha-kathaṁ bhagavan aśleṣo bhavati?
bhagavānāha-yaḥ subhūte rūpasyāsaṁbandhaḥ,
sa rūpasyāśleṣaḥ| yo rūpasyāśleṣaḥ,
sa rūpasyāsaṁbandhaḥ| yo rūpasyāsaṁbandhaḥ,
sa rūpasyānutpādo'nirodhaḥ| yo rūpasyānutpādo'nirodhaḥ,
sa rūpasyāśleṣaḥ| yo rūpasyāśleṣaḥ,
ayaṁ rūpasyāsaṁbandhaḥ,
ayaṁ rūpasyāśleṣaḥ| evaṁ vedanāyāḥ saṁjñāyāḥ saṁskārāṇām| yaḥ subhūte
vijñānasyāsaṁbandhaḥ,
sa vijñānasyāśleṣaḥ| yo vijñānasyāśleṣaḥ,
sa vijñānasyāsaṁbandhaḥ| yo vijñānasyāsaṁbandhaḥ,
sa vijñānasyānutpādo'nirodhaḥ| yo vijñānasyānutpādo'nirodhaḥ,
sa vijñānasyāśleṣaḥ| yo vijñānasyāśleṣaḥ ayaṁ vijñānasyāsaṁbandhaḥ,
ayaṁ vijñānasyāśleṣaḥ| evaṁ hi subhūte sarvadharmā asaṁśliṣṭā asaṁbaddhā
iti jñānadarśanādaśleṣo bhavati| evaṁ hi subhūte bodhisattvā mahāsattvā
anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ santo lokasya layanaṁ bhavanti|
kathaṁ ca subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ santo lokasya parāyaṇaṁ bhavanti?
yatsubhūte rūpasya pāraṁ na tadrūpam| yathā ca subhūte pāraṁ tathā
rūpam| evaṁ vedanā saṁjñā saṁskārāḥ| yatsubhūte vijñānasya pāraṁ na
tadvijñānam| yathā ca subhūte pāraṁ tathā vijñānam| yathā ca subhūte
rūpam, evaṁ vedanā
saṁjñā saṁskārāḥ| vijñānaṁ pāraṁ tathā sarvadharmāḥ| subhūtirāha-yadi
bhagavan yathā rūpam,
evaṁ vedanā saṁjñā saṁskārāḥ vijñānaṁ pāraṁ tathā sarvadharmāḥ,
nanu bhagavan bodhisattvairmahāsattvairabhisaṁbuddhā evaṁ bhavanti
sarvadharmāḥ| tatkasya hetoḥ?
na hyatra bhagavan kaścidvikalpaḥ| bhagavānāha-evametatsubhūte,
evametat| yattatpāraṁ na tatra kaścidvikalpaḥ| avikalpatvātsubhūte
bodhisattvairmahāsatvairabhisaṁbuddhā eva bhavanti sarvadharmāḥ| idamapi
subhūte paramaduṣkaraṁ bodhisattvānāṁ mahāsattvānām,
ya evaṁ ca sarvadharmānupanidhyāyanti,
na ca sākṣātkurvanti,
na cāvalīyante-evamasmābhirete dharmā abhisaṁboddhavyāḥ,
evaṁ ca anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhya enān dharmān deśayiṣyāmaḥ
prakāśayiṣyāma ityupanidhyāyanti| evaṁ hi subhūte bodhisattvā mahāsattvā
anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ santo lokasya parāyaṇaṁ
bhavanti| kathaṁ ca subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ santo lokasya dvīpā bhavanti?
tadyathāpi nāma subhūte ye pradeśā udakaparicchinnā bhavanti nadīṣu vā
mahodadhiṣu vā, te
ucyante dvīpā iti|
evameva subhūte
pūrvāntāparāntaparicchinnaṁ rūpam| evaṁ vedanā saṁjñā saṁskārāḥ| evameva
subhūte pūrvāntāparāntaparicchinnaṁ vijñānam| etena subhūte paricchedena
sarvadharmāḥ pūrvāntāparāntaparicchinnāḥ| yaśca subhūte sarvadharmāṇāṁ
paricchedaḥ,
etacchāntam,
etatpraṇītam,
etatparinirvāṇam,
etadyathāvat,
etadaviparītam| evaṁ khalu subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ santo lokasya dvīpā bhavanti| kathaṁ ca
subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhā
santo lokasya ālokā bhavanti?
iha subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ santo
dīrgharātramavidyāṇḍakośapaṭalaparyavanaddhānāṁ sattvānāṁ
tamobhibhūtānāṁ prajñayā avabhāsayantaḥ sarvājñānatamondhakāraṁ
vidhunvanti| evaṁ khalu subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ santo lokasya ālokā bhavanti| kathaṁ ca
subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ
santo lokasya pariṇāyakā bhavanti?
iha subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ santo rūpasya prakṛtyanutpādānirodhāya
dharmaṁ deśayanti| evaṁ vedanāyāḥ saṁjñāyāḥ saṁskārāṇām| vijñānasya
prakṛtyanutpādānirodhāya dharmaṁ deśayanti| pṛthagjanadharmāṇāmapi
prakṛtyanutpādānirodhāya dharmaṁ deśayanti| śrāvakadharmāṇāmapi
prakṛtyanutpādānirodhāya dharmaṁ deśayanti| pratyekabuddhadharmāṇāmapi
prakṛtyanutpādānirodhāya dharmaṁ deśayanti| bodhisattvadharmāṇāmapi
prakṛtyanutpādānirodhāya dharmaṁ deśayanti| buddhadharmāṇāmapi
prakṛtyanutpādānirodhāya dharmaṁ deśayanti| sarvadharmāṇāmapi
prakṛtyanutpādānirodhāya dharmaṁ deśayanti| evaṁ khalu subhūte
bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ santo
lokasya pariṇāyakā bhavanti| kathaṁ ca subhūte bodhisattvā mahāsattvā
anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ santo lokasya gatirbhagavanti?
iha subhūte bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ santo lokasya ākāśagatikaṁ rupamiti
dharmaṁ deśayanti| evaṁ vedanā saṁjñā saṁskārāḥ| ākāśagatikaṁ
vijñānamiti dharmaṁ deśayanti| evameva subhūte sarvadharmā ākāśagatikā
anāgatikā agatikā ākāśasamāḥ| yathā
ākāśamanāgatamagatamakṛtamavikṛtamanabhisaṁskṛtamasthitamasaṁsthitamavyavasthitamanutpannamaniruddham,
evameva subhūte sarvadharmā anāgatā āgatā ākṛtā avikṛtā anabhisaṁskṛtā
asthitā asaṁsthitā avyavasthitā anutpannā aniruddhā
ākāśakalpatvādavikalpāḥ| tatkasya hetoḥ?
yā subhūte rūpasya śūnyatā,
na sā āgacchati vā gacchati vā| evaṁ vedanāyāḥ saṁjñāyāḥ saṁskārāṇām| yā
subhūte vijñānasya śūnyatā,
na sā āgacchati vā gacchati vā| evameva subhūte yā sarvadharmāṇāṁ
śūnyatā, na sā
āgacchati vā gacchati vā| tatkasya hetoḥ?
śūnyatāgatikā hi subhūte sarvadharmāḥ| te tāṁ gatiṁ na vyativartante|
ānimittagatikā hi subhūte sarvadharmāḥ| te tāṁ gatiṁ na vyativartante|
apraṇihitagatikā hi subhūte sarvadharmāḥ| te tāṁ gatiṁ na vyativartante|
anabhisaṁskāragatikā hi subhūte sarvadharmāḥ| te tāṁ gatiṁ na
vyativartante| anutpādagatikā hi subhūte sarvadharmāḥ|
te tāṁ gatiṁ na
vyativartante| ajātigatikā hi subhūte sarvadharmāḥ| te tāṁ gatiṁ na
vyativartante| abhāvagatikā hi subhūte sarvadharmāḥ| te tāṁ gatiṁ na
vyativartante| svapnagatikā hi subhūte sarvadharmāḥ| te tāṁ gatiṁ na
vyativartante| ātmagatikā hi subhūte sarvadharmāḥ| te tāṁ gatiṁ na
vyativartante| aparyantagatikā hi subhūte sarvadharmāḥ| te tāṁ gatiṁ na
vyativartante| śāntagatikā hi subhūte sarvadharmāḥ| te tāṁ gatiṁ na
vyativartante| nirvāṇagatikā hi subhūte sarvadharmāḥ| te tāṁ gatiṁ na
vyativartante| apratyuddhāragatikā hi subhūte sarvadharmāḥ| te tāṁ gatiṁ
na vyativartante| anāgatikā hi subhūte sarvadharmāḥ| te tāṁ gatiṁ na
vyativartante| agatikā hi subhūte sarvadharmāḥ| te tāṁ gatiṁ na
vyativartante| acalagatikā hi subhūte sarvadharmāḥ| te tāṁ gatiṁ na
vyativartante| rūpagatikā hi subhūte sarvadharmāḥ| te tāṁ gatiṁ na
vyativartante| evaṁ vedanā saṁjñā saṁskārāḥ| vijñānagatikā hi subhūte
sarvadharmāḥ| te tāṁ gatiṁ na vyativartante|
arhatpratyekabuddhatvānuttarasamyaksaṁbodhigatikā hi subhūte
sarvadharmāḥ| te tāṁ gatiṁ na vyativartante| ataśca bodhisattvā
mahāsattvā anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhā santa ākāśagatikāḥ
sarvadharmā iti dharmaṁ deśayanti| evaṁ khalu subhūte bodhisattvā
mahāsattvā anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ santo lokasya
gatirbhavanti||
subhūtirāha-ke bhagavan imāṁ
gambhīrāṁ prajñāpāramitāmājñāsyanti?
bhagavānāha-ye subhūte caritāvino bodhisattvā mahāsattvā bhaviṣyanti
paurvakāṇāṁ tathāgatānāmarhatāṁ samyaksaṁbuddhānāmantike
paripakvakuśalamūlāḥ,
te subhūte bodhisattvā veditavyāḥ ye imāṁ gambhīrāṁ
prajñāpāramitāmājñāsyanti| subhūtirāha-kiṁsvabhāvā bhagavaṁste
bodhisattvā mahāsattvā bhaviṣyanti,
ye imāṁ gambhīrāṁ prajñāpāramitāmājñāsyanti?
bhagavānāha-vainayikaviviktasvabhāvaste subhūte bodhisattvā mahāsattvā
bhaviṣyanti, ya imāṁ
gambhīrāṁ prajñāpāramitāmājñāsyanti||
subhūtirāha-kiṁ bhagavan
evaṁgatikā eva te bodhisattvā mahāsattvā bhaviṣyanti?
enāmeva gatimabhisaṁbudhya sattvānāmenāmeva gatiṁ deśayiṣyanti?
evaṁ te sattvānāṁ gatirbhaviṣyanti?
evamukte bhagavānāyuṣmantaṁ subhūtimetadavocat-evametatsubhūte,
evametat| evaṁgatikā eva te subhūte bodhisattvā mahāsattvā bhaviṣyanti|
enāmeva gatimabhisaṁbudhya sattvānām enāmeva gatiṁ deśayiṣyanti| evaṁ te
sattvānāṁ gatirbhaviṣyanti| evaṁ hi subhūte bodhisattvā mahāsattvā
anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ santo'prameyāṇāmasaṁkhyeyānāṁ
sattvānāṁ gatirbhaviṣyanti||
subhūtirāha- duṣkarakārako
bhagavan bodhisattvo mahāsattvo yenāyaṁ saṁnāhaḥ saṁnaddhaḥ
aprameyānasaṁkhyeyān sattvān parinirvāpayiṣyāmīti| evamukte
bhagavānāyuṣmantaṁ subhūtimetadavocat-evametatsubhūte,
evametat| duṣkarakārakaḥ sa subhūte bodhisattvo mahāsattvo yenāyaṁ
saṁnāhaḥ saṁnaddhaḥ-aprameyānasaṁkhyeyān sattvān parinirvāpayiṣyāmīti|
sa khalu punarayaṁ subhūte saṁnāho bodhisattvasya mahāsattvasya
mahāsaṁnāhasaṁnaddhasya na rūpasaṁbaddho na rūpasyārthāya saṁbaddhaḥ|
evaṁ vedanā saṁjñā saṁskārāḥ| na vijñānasaṁbaddho na vijñānasyārthāya
saṁbaddhaḥ| na śrāvakabhūmisaṁbaddho na śrāvakabhūmerarthāya saṁbaddhaḥ|
na pratyekabuddhabhūmisaṁbaddho na pratyeka[buddha]
bhūmerarthāya saṁbaddhaḥ| nāpi buddhabhūmisaṁbaddho nāpi
buddhabhūmerarthāya saṁbaddhaḥ| tatkasya hetoḥ?
sarvadharmāsaṁnaddho batāyaṁ subhūte saṁnāho bodhisattvasya
mahāsattvasya mahāsaṁnāhasaṁnaddhasya||
subhūtirāha-asya bhagavan
bodhisattvasya mahāsattvasya evaṁ mahāsaṁnāhasaṁnaddhasya evaṁ
gambhīrārāyāṁ prajñāpāramitāyāṁ caratastrīṇi sthānāni na
pratikāṅkṣitavyāni| katamāni trīṇi?
yaduta śrāvakabhūmirvā pratyekabuddhabhūmirvā buddhabhūmirvā| evamukte
bhagavānāyuṣmantaṁ subhūtimetadavocat-katamaṁ tvaṁ subhūte arthavaśaṁ
saṁpaśyannevaṁ vadasi-asya bodhisattvasya mahāsattvasya
evaṁmahāsaṁnāhasaṁnaddhasya evaṁ gambhīrāyāṁ prajñāpāramitāyāṁ
caratastrīṇi sthānāni na pratikāṅkṣitavyāni| katamāni trīṇi?
yaduta śrāvakabhūmirvā pratyekabuddhabhūmirvā buddhabhūmirveti?
asthānaṁ subhūte hyetadanavakāśo'sya bodhisattvasya mahāsattvasya
evaṁmahāsaṁnāhasaṁnaddhasya evaṁ gambhīrāyāṁ prajñāpāramitāyāṁ carataḥ
śrāvakabhūmirvā pratyekabuddhabhūmirvā| api tu buddhabhūmirevāsya
pratikāṅkṣitavyā yenāyaṁ sarvasattvānāṁ kṛtaśaḥ saṁnāhaḥ saṁnaddhaḥ||
subhūtirāha-gambhīrā
bhagavan prajñāpāramitā| sā na kenacidbhāvayitavyā| tāṁ hi na
kaścidbhāvitavān,
nāpi kaścidbhāvayati,
nāpi kaścidbhāvayiṣyati,
nāpiṁ kiṁcidbhāvayitavyam,
na kvacidbhāvayitavyam| tatkasya hetoḥ?
na hi bhagavan prajñāpāramitāyāṁ na kaściddharmaḥ pariniṣpannaḥ|
ākāśabhāvanaiṣā bhagavan yaduta prajñāpāramitābhāvanā|
sarvadharmabhāvanaiṣā bhagavan yaduta prajñāpāramitābhāvanā|
asaṅgabhāvanaiṣā bhagavan yaduta prajñāpāramitābhāvanā| anantabhāvanaiṣā
bhagavan yaduta prajñāpāramitābhāvanā| asadbhāvanaiṣā bhagavan yaduta
prajñāpāramitābhāvanā| aparigrahabhāvanaiṣā bhagavan yaduta
prajñāpāramitābhāvanā||
evamukte bhagavānāyuṣmantaṁ
subhūtimetadavocat-evametatsubhūte,
evametat| ato hi subhūte gambhīrāyāḥ prajñāpāramitāyā vihāreṇa viharan
bodhisattvo mahāsattvo'vinivartanīya upaparīkṣitavyo'nuttarāyāḥ
samyaksaṁbodheḥ-kaccitsubhūte bodhisattvo mahāsattvo'syāṁ gambhīrāyāṁ
prajñāpāramitāyāṁ nābhiniveśaṁ karoti| kaccitparabhaṇitāni
paramantritāni nābhiniviśate| kaccidbodhisattvo mahāsattvo na parasya
śraddhayā gacchati| kaccitsubhūte bodhisattvo mahāsattvo'syāṁ
gambhīrāyāṁ prajñāpāramitāyāṁ bhāṣyamāṇāyāṁ nāvalīyate na saṁlīyate na
vipṛṣṭhībhavati notrasyati na saṁtrasyati na saṁtrāsamāpadyate,
na kāṅkṣati na vicikitsati na dhandhāyate
avagāhate'dhimucyate'bhinandati prajñāpāramitāyā darśanaṁ śravaṇaṁ ca|
veditavyamidaṁ subhūte pūrvānte'pyanena prajñāpāramitā paripṛṣṭā|
tatkasya hetoḥ? tathā
hi subhūte gambhīrāyāṁ prajñāpāramitāyāṁ bhāṣyamāṇāyāṁ notrasyati na
saṁtrasyati na saṁtrāsamāpadyate||
subhūtirāha-yo bhagavan
bodhisattvo mahāsattvo gambhīrāyāṁ prajñāpāramitāyāṁ bhāṣyamāṇāyāṁ
notrasyati na saṁtrasyati na saṁtrāsamāpadyate,
katamena bhagavan ākāreṇa tena prajñāpāramitā vyavacāritā bhavati?
bhagavānāha-sarvajñatānimnayā subhūte saṁtatyā tena bodhisattvena
mahāsattvena prajñāpāramitā vyavacāritā bhavati| subhūtirāha-kathaṁ
bhagavan sarvajñatānimnā saṁtatirvyavacāritā bhavati?
bhagavānāha-ākāśanimnayā subhūte saṁtatyā ākāśapravaṇayā
ākāśaprāgbhārayā subhūte saṁtatyā sarvajñatānimnā saṁtatirvyavacāritā
bhavati| yā khalu punaḥ subhūte sarvajñatānimnayā saṁtatyā vyavacāraṇā,
iyaṁ sā subhūte vyavacāraṇā| tatkasya hetoḥ?
aprameyā hi subhūte sarvajñatā,
apramāṇā hi subhūte sarvajñatā| yatsubhūte aprameyamapramāṇam,
na tadrūpaṁ na vedanā na saṁjñā na saṁskārā na vijñānaṁ na
prāptirnābhisamayo nādhigamo na mārgo na mārgaphalaṁ na jñānaṁ na
vijñānaṁ notpattirna vināśo notpādo na vyayo na nirodho na bhāvanā na
vibhāvanā, nāpi
kenacitkṛtaṁ nāpi kutaścidāgataṁ nāpi kvacid gacchati nāpi kvaciddeśe
nāpi kvacitpradeśe sthitam,
api tu aprameyapramāṇamityevaṁ saṁkhyāṁ gacchati| ākāśāprameyatayā
sarvajñatāprameyatā| yā ca aprameyatā,
na sā śakyā kenacidabhisaṁboddhum| na rūpeṇa na vedanayā na saṁjñayā na
saṁskārairna vijñānena na dānapāramitayā na śīlapāramitayā na
kṣāntipāramitayā na vīryapāramitayā na dhyānapāramitayā na
prajñāpāramitayā śakyā abhisaṁboddhum| tatkasya hetoḥ?
rūpameva hi subhūte sarvajñatā| evaṁ vedanaiva saṁjñaiva saṁskārā eva|
vijñānameva hi subhūte sarvajñatā| dānapāramitaiva hi subhūte sarvajñatā|
śīlapāramitaiva kṣāntipāramitaiva vīryapāramitaiva dhyānapāramitaiva
prajñāpāramitaiva hi subhūte sarvajñatā||
atha khalu śakro
devānāmindraḥ sārdhaṁ kāmāvacarairdevaputrairbrahmāpi sahāpatiḥ sārdhaṁ
rūpāvacarairdevaputrairyena bhagavāṁstenopasaṁkrāntaḥ| upasaṁkramya
bhagavataḥ pādau śirasābhivandya bhagavantaṁ triḥ pradakṣiṇīkṛtya ekānte
tasthau| ekānte sthitaśca śakro devendraḥ kāmāvacarairdevaputraiḥ
sārdhaṁ brahmāpi sahāpatiḥ rūpāvacarairdevaputraiḥ sārdhaṁ
bhagavantametadavocat-gambhīrā bhagavan prajñāpāramitā| duravagāhā
bhagavan prajñāpāramitā| durdṛśā bhagavan prajñāpāramitā| duranubodhā
bhagavan prajñāpāramitā| idamapyarthavaśaṁ saṁpaśyatastathāgatasyārhataḥ
samyaksaṁbuddhasya anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhamātrasya
bodhimaṇḍe niṣaṇṇasya alpotsukatāyāṁ cittamavanataṁ na dharmadeśanāyām||
evamukte bhagavān śakraṁ
devānāmindraṁ kāmāvacarāṁśca devaputrān brahmāṇaṁ ca sahāpatiṁ
rūpāvacarāṁśca devaputrānāmantrayate sma-evametaddevaputrāḥ,
evametat| gambhīrā bateyaṁ devaputrāḥ prajñāpāramitā| duravagohayaṁ
devaputrāḥ prajñāpāramitā| durdṛśeyaṁ devaputrāḥ prajñāpāramitā|
duranubodheyaṁ devaputrāḥ prajñāpāramitā| idamapyarthavaśaṁ
saṁpaśyatastathāgatasyārhataḥ samyaksaṁbuddhasya anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhamātrasya bodhimaṇḍe niṣaṇṇasya
alpotsukatāyāṁ cittamavanataṁ na dharmadeśanāyām-gambhīro batāyaṁ mayā
dharmo'bhisaṁbuddha iti,
yatra na kaścidabhisaṁbuddho na kaścidabhisaṁbhotsyate na
kaścidabhisaṁbudhyate| iyaṁ sā dharmasya gambhīratā| ākāśagambhīratayā
gambhīro'yaṁ dharmaḥ| ātmagambhīratayā gambhīro'yaṁ dharmaḥ|
sarvadharmānāgamanatayā gambhīro'yaṁ dharmaḥ| sarvadharmāgamanatayā
gambhīro'yaṁ dharmo mayābhisaṁbuddha iti||
evamukte śakro devānāmindraḥ
kāmāvacarāśca devaputrāḥ brahmāpi sahāpatiḥ rūpāvacarāśca devaputrā
bhagavantametadavocan-āścaryaṁ bhagavan,
adbhutaṁ sugata| sarvalokavipratyanīko'yaṁ dharmo deśyate| anugrahāya ca
bhagavan dharmāṇāmayaṁ dharmo deśyate| udgrahe ca lokaścaratīti||
āryāṣṭasāhasrikāyāṁ
prajñāpāramitāyāṁ devaparivarto nāma pañcadaśaḥ||