17
Avinivartanīyākāraliṅganimittaparivartaḥ saptadaśaḥ|
atha khalvāyuṣmān
subhūtirbhagavantametadavocat-avinivartanīyasya bhagavan bodhisattvasya
mahāsattvasya ke ākārāḥ,
kāni liṅgāni, kāni
nimittāni? kathaṁ vā
bhagavan vayaṁ jānīyāma ayamavinivartanīyo bodhisattvo mahāsattva iti?
bhagavānāha-yā ca subhūte pṛthagjanabhūmiḥ,
yā ca śrāvakabhūmiḥ,
yā ca pratyekabuddhabhūmiḥ,
yā ca buddhabhūmiḥ,
iyaṁ tathatābhūmirityucyate| sarvāścaitāstathatāyā advayā advaidhīkārā
avikalpā nirvikalpā iti tāṁ tathatāṁ tāṁ dharmatāmavataranti| tathatāyāṁ
sthitastathatāṁ na kalpayati na vikalpayati,
evamavatarati| evamavatīrṇo yathātathatāṁ śrutvāpi tato'pi cāpakramya na
kāṅkṣati na vimatiṁ karoti,
na vicikitsati,
naivamiti na dhandhāyati,
api tu evametattathataivetyadhimuñcatyavagāhate,
na ca yatkiṁcanapralāpī bhavati,
arthasaṁhitāmeva vācaṁ bhāṣate nānarthasaṁhitām,
na ca pareṣāṁ kṛtākṛtāni vyavalokayati| ebhiḥ subhūte
ākārairebhirliṅgairebhirnimittaiḥ samanvāgato bodhisattvo
mahāsattvo'vinivartanīyo'nuttarāyāḥ samyaksaṁbodherdhārayitavyaḥ||
punaraparaṁ subhūte
avinivartanīyo bodhisattvo mahāsattvo nānyeṣāṁ śramaṇānāṁ brāhmaṇānāṁ vā
mukhamullokayati-ime bhagavantaḥ śramaṇā brāhmaṇā vā jñeyaṁ jānanti,
dṛśyaṁ paśyantīti| na cānyān devānnamaskaroti,
na cānyebhyo devebhyaḥ puṣpaṁ vā dhūpaṁ vā gandhaṁ vā mālyaṁ vā
vilepanaṁ vā cūrṇaṁ vā vastraṁ vā chatraṁ vā dhvajaṁ vā ghaṇṭāṁ vā
patākāṁ vā dīpaṁ vā dātavyaṁ manyate,
na cānyaṁ devaṁ vyapāśrayate| ebhirapi subhūte
ākārairebhirliṅgairebhirnimittaiḥ samanvāgato bodhisattvo
mahāsattvo'vinivartanīyo'nuttarāyāḥ samyaksaṁbodherdhārayitavyaḥ| sa
khalu punaḥ subhūte avinivartanīyo bodhisattvo mahāsattvo
nāpāyeṣūpapadyate, na
ca strībhāvaṁ parigṛhṇāti||
punaraparaṁ subhūte
avinivartanīyo bodhisattvo mahāsattvo daśakuśalān karmapathān samādāya
vartate| sa ātmanā ca prāṇātipātātprativirato bhavati,
parānapi ca prāṇātipātaviramaṇāya samādāpayati| ātmanā ca
adattādānātprativirato bhavati,
parānapi ca adattādānaviramaṇāya samādāpayati| ātmanā ca
kāmamithyācārātprativirato bhavati,
parānapi ca kāmamithyācāraviramaṇāya samādāpayati| ātmanā ca
surāmaireyamadyapramādasthānātprativirato bhavati,
parānapi surāmaireyamadyapramādasthānaviramaṇāya samādāpayati| ātmanā ca
anṛtavacanātprativirato bhavati,
parānapi ca anṛtavacanaviramaṇāya samādāpayati| ātmanā ca
piśunavacanātprativirato bhavati,
parānapi ca piśunavacanaviramaṇāya samādāpayati| ātmanā ca
paruṣavacanātprativirato bhavati,
parānapi ca paruṣavacanaviramaṇāya samādāpayati| ātmanā ca
saṁbhinnapralāpātprativirato bhavati,
parānapi ca saṁbhinnapralāpaviramaṇāya samādāpayati | ātmanā ca
abhidhyātaḥ prativirato bhavati,
parānapi ca abhidhyānaviramaṇāya samādāpayati| ātmanā ca
vyāpādātprativirato bhavati,
parānapi ca vyāpādaviramaṇāya samādāpayati| ātmanā ca
mithyādarśanātprativirato bhavati,
parānapi ca mithyādarśanaviramaṇāya samādāpayati| evaṁ khalu subhūte
avinivartanīyo bodhisattvo mahāsattvaḥ svayaṁ ca daśakuśalān karmapathān
samādāya vartate,
parānapi ca daśakuśaleṣu karmapatheṣu saṁdarśayati samādāpayati
samuttejayati saṁpraharṣayati pratiṣṭhāpayati dṛḍhīkaroti| sa
svapnāntaragato'pi daśakuśalān karmapathānekaikato vā bāhulyato vā
sarveṇa sarvaṁ sarvathā sarvaṁ nādhyāpadyate,
cittenāpi na samudācarati| tasya khalu punaḥ subhūte avinivartanīyasya
bodhisattvasya mahāsattvasya svapnāntaragatasyāpi daśakuśalāḥ karmapathā
āmukhībhavanti| ebhirapi subhūte ākārairebhirliṅgairebhirnimittaiḥ
samanvāgato bodhisattvo mahāsattvo'vinivartanīyo'nuttarāyāḥ
samyaksaṁbodherdhārayitavyaḥ||
punaraparaṁ subhūte
avinivartanīyo bodhisattvo mahāsattvo yaṁ yaṁ dharmaṁ paryavāpnoti,
dadāti ca, taṁ taṁ
evaṁcittaḥ paryavāpnoti,
dadāti ca-imamahaṁ dharmaṁ sarvasattvānāmarthāya paryavāpnomi dadāmi ca,
hitāya sukhāya ca| iti caiṣa bhavatu,
anayā dharmadeśanayā dhārmikā abhiprāyāḥ sarvasattvānāṁ
paripūryantāmiti| tacca dharmadānaṁ sarvasattvasādhāraṇaṁ karoti|
ebhirapi subhūte ākārairebhirliṅgairebhirnimittaiḥ samanvāgato
bodhisattvo mahāsattvo'vinivartanīyo'nuttarāyāḥ
samyaksaṁbodherdhārayitavyaḥ||
punaraparaṁ subhūte
avinivartanīyo bodhisattvo mahāsattvo gambhīreṣu dharmeṣu bhāṣyamāṇeṣu
na kāṅkṣati, na
vimatiṁ karoti, na
vicikitsati na dhandhāyati,
hitavacanaśca bhavati,
mitavacanaśca bhavati,
snigdhavacanaśca bhavati,
alpastyānamiddhaśca bhavati,
niranuśayaśca bhavati| so'bhikrāman vā pratikrāman vā na
bhrāntacitto'bhikrāmati vā,
pratikrāmati vā| upasthitasmṛtirabhikrāmati,
upasthitasmṛtiḥ pratikrāmati| na vilambitaṁ pādaṁ bhūmerutkṣipati,
na vilambitaṁ pādaṁ bhūmau nikṣipati| sukhamevotkṣipati,
sukhaṁ nikṣipati| na ca sahasā pādaṁ bhūmerutkṣipati,
na ca sahasā pādaṁ bhūmau nikṣipati,
paśyannaiva bhūmipradeśamākrāmati| tasya khalu punaḥ subhūte
avinivartanīyasya bodhisattvasya mahāsattvasya śarīre cīvaraparibhogo na
yūkilo bhavati| sa caukṣasamudācāraśca bhavati| alpābādhaśca bhavati|
alpādīnavaśca bhavati| yāni khalu punaranyeṣāṁ sattvānāmaśītiḥ
kṛmikulasahasrāṇi kāye saṁbhavanti,
tāni tasya kāye sarveṇa sarvaṁ sarvathā sarvaṁ na saṁbhavanti| tatkasya
hetoḥ? tathā hi tasya
tāni kuśalamūlāni sarvalokābhyudgatāni bhavanti||
yathā yathā ca tasya tāni
kuśalamūlāni vivardhante,
tathā tathā sa bodhisattvo mahāsattvaḥ kāyapariśuddhiṁ ca parigṛhṇīte,
vākpariśuddhiṁ ca parigṛhṇīte,
cittapariśuddhiṁ ca parigṛhṇīte| subhūtirāha-kā punarbhagavaṁstasya
bodhisattvasya mahāsattvasya cittapariśuddhirveditavyā?
bhagavānāha-yathā yathā subhūte tasya bodhisattvasya mahāsattvasya tāni
kuśalamūlāni vivardhante,
tathā tathā sa bodhisattvo mahāsattvaścittālpakṛtyatāṁ ca parigṛhṇīte,
cittāśāṭhyatāṁ ca cittāmāyāvitāṁ ca cittākuṭilatāṁ cittāvaṅkatāṁ ca
parigṛhṇīte, yayā ca
subhūte cittapariśuddhyā śrāvakapratyekabuddhabhūmimatikrānto bhavati|
iyaṁ subhūte tasya bodhisattvasya mahāsattvasya
cittapariśuddhirveditavyā| ebhirapi subhūte
ākārairebhirliṅgairebhirnimittaiḥ samanvāgato bodhisattvo
mahāsattvo'vinivartanīyo'nuttarāyāṁ samyaksaṁbodherdhārayitavyaḥ||
punaraparaṁ subhūte
avinivartanīyo bodhisattvo mahāsattvo na lābhasatkāraślokaguruko bhavati,
na cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraguruko
bhavati,
nerṣyāmātsaryabahulo bhavati| na ca gambhīreṣu dharmeṣu bhāṣyamāṇeṣu
saṁsīdati| sthirabuddhiśca bhavati,
gambhīrabuddhiśca bhavati,
satkṛtya ca parato dharmaṁ śṛṇoti| yaṁ ca satkṛtya parato dharmaṁ śṛṇoti,
taṁ sarvaṁ prajñāpāramitāyāṁ saṁsyandayati| yāni ca laukikāni
śilpasthānakarmasthānāni,
tāni sarvāṇi prajñāpāramitāmāgamya dharmatayā saṁsyandayati| na ca
kaṁciddharma samanupaśyati,
yaṁ na dharmadhātunā yojayati| sarvameva ca taṁ prayujyamānaṁ
samanupaśyati| ebhirapi subhūte ākārairebhirliṅgairebhirnimittaiḥ
samanvāgato bodhisattvo mahāsattvaḥ avinivartanīyo'nuttarāyāḥ
samyaksaṁbodherdhārayitavyaḥ||
punaraparaṁ subhūte māraḥ
pāpīyānaṣṭau mahānirayānabhinirmāya tatra ekaikasmin mahāniraye bahūni
bodhisattvaśatāni bahūni bodhisattvasahasrāṇi bahūni
bodhisattvaśatasahasrāṇyabhinirmāya avinivartanīyaṁ bodhisattvaṁ
mahāsattvamevaṁ vadet-ye tathāgatena avinivartanīyā bodhisattvā
mahāsattvā vyākṛtāḥ,
te eteṣu mahānirayeṣūpapannāḥ| tvamapyevaṁ mahānirayeṣu prapatsyase,
yatastvamavinivartanīyo vyākṛtaḥ| punareva tvametadbodhicittaṁ
pratideśaya,
pratiniḥsṛja| kiṁ te buddhatvena?
evaṁ tvaṁ na nirayeṣūpapatsyase| evaṁ tvaṁ kurvan svargopago
bhaviṣyasīti| sacedevamapi bodhisattvasya mahāsattvasya cittaṁ na
kṣubhyati, na calati,
evaṁ jānāti-asthānametadanavakāśaḥ,
yadavinivartanīyo bodhisattvo mahāsattvo'pāyeṣūpapadyate iti| ebhirapi
subhūte ākārairebhirliṅgairebhirnimittaiḥ samanvāgato bodhisattvo
mahāsattvo'vinivartanīyo'nuttarāyāḥ samyaksaṁbodherdhārayitavyaḥ||
punaraparaṁ subhūte māraḥ
pāpīyān śramaṇaveṣeṇa avinivartanīyaṁ bodhisattvaṁ
mahāsattvamupasaṁkramyaivaṁ vakṣyati-yadetattvayā pūrvaṁ śrutaṁ
tatpratideśaya,
yattvayā pūrvaṁ parigṛhītaṁ tatpratiniḥsṛja| sacettvamevaṁ
pratideśayiṣyasi,
sacettvamevaṁ pratiniḥsrakṣyasi,
evaṁ vayaṁ tvāṁ punaḥ punarupasaṁkramiṣyāmaḥ| yadetattvayedānīṁ śrutam,
naitadbuddhavacanam| kavikṛtaṁ kāvyametat| yatpunaridamahaṁ bhāṣe,
etadbuddhabhāṣitam,
etadbuddhavacanamiti| etacchrutvā sacedbodhisattvaḥ kṣubhyati calati,
veditavyametatsubhūte-nāyaṁ vyākṛto bodhisattvastathāgataiḥ| aniyato'yaṁ
bodhisattvo'nuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau| nāyamavinivartanīyadhātau sthita
iti| sacetpunaḥ subhūte bodhisattvo mahāsattvo na kṣubhyati na calati,
śrutvāpi cemāṁ vācaṁ mārasya pāpīyasaḥ dharmatāmeva pratisarati,
anutpādamevānirodhamevānabhisaṁskārameva pratisarati,
na parasya śraddhayā gacchati| tadyathāpi nāma subhūte arhan bhikṣuḥ
kṣīṇāsravo na parasya śraddhayā gacchati dharmatāyāṁ pratyakṣakārī|
asaṁhāryo bhavati māreṇa pāpīyasā| evameva subhūte avinivartanīyo
bodhisattvo mahāsattvo'navamardanīyaḥ śrāvakayānikaiḥ pudgalaiḥ
pratyekabuddhayānikaiśca| apratyudāvartanīyadharmā bhavati,
śrāvakabhūmau vā pratyekabuddhabhūmau vā niyato bhavati sarvajñatāyāṁ
samyaksaṁbodhiparāyaṇaḥ| sa khalu punaḥ subhūte bodhisattvo mahāsattvo
yadā avinivartanīyadhātau sthito bhavati,
tadā aparapraṇeyo bhavati| ebhirapi subhūte
ākārairebhirliṅgairebhirnimittaiḥ samanvāgato bodhisattvo
mahāsattvo'vinivartanīyo'nuttarāyāḥ samyaksaṁbodherdhārayitavyaḥ||
punaraparaṁ subhūte
avinivartanīyaṁ bodhisattvaṁ mahāsattvamupasaṁkramya kaścidevaṁ
vakṣyatisaṁsāracārikaiṣā,
naiṣā bodhisattvacārikā| ihaiva tvaṁ duḥkhasyāntaṁ kuru| na bhūyastāni
saṁsārāvacarāṇi duḥkhadaurmanasyāni pratyanubhaviṣyasīti| aho bata
tavāyamihaiva tāvadātmabhāvo'nabhinirvṛtto bhaviṣyati,
kutaḥ punastvamanyamātmabhāvaṁ parigrahītavyaṁ manyase iti vā|
sacedevamapi na kṣubhyati na calati,
tamenaṁ māraḥ pāpīyān svayamevaṁ vakṣyati-icchasi tvaṁ draṣṭuṁ tān
bodhisattvān mahāsattvān yairgaṅgānadīvālukopamān kalpān buddhā
bhagavantaḥ
pratyupasthitāścīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ,
gaṅgānadīvālukopamānāṁ buddhānāṁ bhagavatāmantikeṣu brahmacaryaṁ caritam,
gaṅgānadīvālukopamā eva buddhā bhagavantaḥ paryupāsitāḥ paripṛṣṭāḥ
paripraśnīkṛtāśca asyaiva bodhisattvayānasyārthāya kathaṁ
bodhisattvairmahāsattvaiḥ sthātavyamiti?
yathā ca bodhisattvairmahāsattvaiḥ sthātavyam,
tathā ca taistathāgatairevākhyātam| tathāpi sthitvā tathā caritvā
tathaiva yogamāpadya adyāpi taireva tāvanna anuttarā
samyaksaṁbodhirabhisaṁbuddhā| tathā avavādānuśāsanyāṁ sthitaistathā
śikṣamāṇaiḥ sarvajñatā nānuprāptā| kutaḥ punastvamanuttarāṁ
samyaksaṁbodhimanuprāpsyasīti?
sacedevamapi na kṣubhyati na calati,
taṁ māraḥ pāpīyāṁstasminneva pṛthivīpradeśe bhikṣūnabhinirmāyaivaṁ
vakṣyati-ete bhikṣavo'rhantaḥ kṣīṇāsravāḥ saṁvṛttāḥ,
ye bodhaye saṁprasthitā abhūvan,
tatra tarhi arhattvamanuprāptā arhattve sthitāḥ| kutaḥ
punastvamanuttarāṁ samyaksaṁbodhimanuprāpsyatīti?
sacetkhalu punarevamapi bhāṣyamāṇe evaṁ nirdiśyamāne bodhisattvasya
mahāsattvasya cittaṁ na kṣubhyati na calati,
ayaṁ bodhisattvo mahāsattvo'vinivartanīyo'nuttarāyāḥ
samyaksaṁbodherdhārayitavyaḥ| sacedbodhisattvasya mahāsattvasya cittaṁ
parataḥ śrutvaivaṁ vivekapadāni dharmatāyā na parihīyate,
na pratyudāvartate'sya mānasam,
na cānyathābhāvaścittasya bhavati,
tāni ca sarvāṇi mārakarmāṇi tathā saṁjānāti-asthānaṁ subhūte anavakāśaḥ,
yatsa bodhisattvo mahāsattvastathā caran pāramitāsu na
sarvajñatāmanuprāpnuyāt-asthānametadanavakāśo yattathā caratastathā
śikṣamāṇasya bodhisattvasya mahāsattvasya yathā tathāgatairākhyātaṁ tayā
caryayā avirahitasya ebhiḥ pāramitāpratisaṁyuktairmanasikārairviharato
māraḥ pāpīyānnāvatāraṁ lapsyate| sacedbodhisattvo mahāsattvo mārakarmāṇi
budhyate, parataśca
śrutvā vivekapadāni na parihīyate,
na pratyudāvartate'sya mānasam,
na cāsya cittamanyathā bhavati,
tāni ca mārakarmāṇi tathā saṁjānāti| ebhirapi subhūte
ākārairebhirliṅgairebhirnimittaiḥ samanvāgato bodhisattvo
mahāsattvo'vinivartanīyo'nuttarāyāḥ samyaksaṁbodherdhārayitavyaḥ||
punaraparaṁ subhūte
avinivartanīyo bodhisattvo mahāsattvo na rūpasaṁjñāmabhisaṁskāroti,
na rūpasaṁjñāmutpādayati| evaṁ na vedanāsaṁjñāṁ na saṁjñāsaṁjñāṁ na
saṁskārasaṁjñām| na vijñānasaṁjñāmabhisaṁskaroti,
na vijñānasaṁjñāmutpādayati| tatkasya hetoḥ?
tathā hi avinivartanīyo bodhisattvo mahāsattvaḥ
svalakṣaṇaśūnyairdharmairbodhisattvanyāmāvakrāntaḥ| tamapi dharmaṁ
nopalabhate nābhisaṁskāroti notpādayati| tata ucyate
anutpādajñānakṣāntiko bodhisattvo mahāsattvo'vinivartanīya iti| ebhirapi
subhūte ākārairebhirliṅgairebhirnimittaiḥ samanvāgato bodhisattvo
mahāsattvo'vinivartanīyo'nuttarāyāḥ samyaksaṁbodherdhārayitavyaḥ||
punaraparaṁ subhūte māraḥ
pāpīyān bhikṣuveṣeṇopasaṁkramya bodhisattvaṁ mahāsattvamevaṁ
vicchandayiṣyati-ākāśasamaiṣā yaduta sarvajñatā| asanneṣa dharmo yaduta
sarvajñatā| asaṁvidyamāna eṣa dharmo yaduta sarvajñatā| ko'trājñāsyati,
ko'trābhisaṁbhotsyate?
naitena kaścinniryāsyati-yaścābhisaṁbudhyeta,
yaccābhisaṁboddhavyam,
yaśca ājānīyāt, yacca
ājñātavyam| sarvatra te dharmā ākāśasamāḥ| nirarthakaṁ tvaṁ vihanyase|
mārakarmairvaitatparidīpitaṁ yaduta anuttarā
samyaksaṁbodhirabhisaṁboddhavyeti,
naitadbuddhabhāṣitamiti| tena kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā evaṁ
jñātavyamevaṁ samanvāhartavyamevaṁ veditavyam-mārakarmaivaitat,
yeyaṁ vivecanatā| evaṁ cintayitvā tatra dṛḍhacittena bhavitavyam,
aprakampyacittenāsaṁhāryacittena bhavitavyam| ebhirapi subhūte
ākārairebhirliṅgairebhirnimittaiḥ samanvāgato bodhisattvo
mahāsattvo'vinivartanīyo'nuttarāyāḥ samyaksaṁbodherdhārayitavyaḥ||
punaraparaṁ subhūte
avinivartanīyo bodhisattvo mahāsattvaḥ
śrāvakapratyekabuddhabhūminirvṛttaḥ sarvajñatāyāṁ pravṛtto bhavati| sa
ākāṅkṣan prathamaṁ dhyānaṁ samāpadyate| tathā dvitīyaṁ tathā tṛtīyaṁ
tathā caturthaṁ dhyānaṁ samāpadyate| sa ebhiścaturbhirdhyānairviharati,
dhyānaparijayaṁ ca karoti,
dhyānāni ca samāpadyate,
na ca dhyānavaśenopapadyate| sa punareva kāmāvacarān
dharmānadhyālambate| idamapi subhūte avinivartanīyasya bodhisattvasya
mahāsattvasya avinivartanīyalakṣaṇaṁ veditavyam||
punaraparaṁ subhūte
avinivartanīyo bodhisattvo mahāsattvo na nāmaguruko bhavati,
na kīrtiśabdaślokaguruko bhavati,
na nāmni sajjate| so'saṁkṣubhitacitto bhavati,
sarvasattveṣu hitacittaśca bhavati| so'bhikrāman vā pratikrāman vā
abhrāntacitto'bhikrāmati,
abhrāntacittaḥ pratikrāmati| smṛtimānevābhikrāmati,
smṛtimāneva pratikrāmati| sacetso'gāramadhyāvasati,
nāsya bhavatyadhimātraḥ kāmeṣu kāmābhiṣvaṅgo vā abhiprāyo vā| sa
nirvitsaṁjñyeva kāmān paribhuṅkte| sa utrastasaṁjñyeva kāmān
paribhuṅkte| tadyathāpi subhūte caurakāntāramadhyagataḥ puruṣaḥ
āhārakṛtyaṁ kurvannutrastasaṁjñyevāhāraṁ kuryāt,
gamanasaṁjñyevāhāraṁ kuryāt,
kadā nu khalu nāma ahamitaścaurakāntārādatikrānto bhaviṣyāmītyevaṁsaṁjñī
aviśrabdhamāhāramāharati| evameva subhūte avinivartanīyā bodhisattvā
mahāsattvā agāramadhyāvasanto yān yāneva kāmān paribhuñjate,
tāṁstānanarthikā eva agṛddhā eva asaktā eva kāmān paribhuñjate|
anarthikā eva ca te bhavanti priyarūpasātarūpaiḥ pañcabhiḥ kāmaguṇaiḥ|
te'gāramadhyāvasanto na samaviṣameṇa jīvikāṁ kalpayanti| dharmeṇaiva
jīvikāṁ kalpayanti nādharmeṇāpi| maraṇamupagacchanti na tveva
pareṣāmapamardanaṁ kurvanti| tatkasya hetoḥ?
tathā hi taiḥ satpuruṣairmahāpuruṣairatipuruṣaiḥ puruṣapravaraiḥ
puruṣaśobhanaiḥ puruṣarṣabhaiḥ puruṣodāraiḥ puruṣaśauṭīraiḥ
puruṣapuṁgavaiḥ puruṣadhuryaiḥ puruṣapadmaiḥ puruṣapuṇḍarīkaiḥ
puruṣājāneyaiḥ puruṣanāgaiḥ puruṣasiṁhaiḥ puruṣadamyasārathibhiḥ
sarvasattvāḥ paramasukhe niyojayitavyāḥ| evaṁ hi subhūte
agāramadhyāvasanti bodhisattvā mahāsattvā yathāpi nāma
prajñāpāramitābalādhānaprāptatvāt| ebhirapi subhūte
ākārairebhirliṅgairebhirnimittaiḥ samanvāgatā bodhisattvā mahāsattvā
avinivartanīyā anuttarāyāḥ samyaksaṁbodherdhārayitavyāḥ||
punaraparaṁ subhūte
avinivartanīyasya bodhisattvasya mahāsattvasya vajrapāṇirmahāyakṣo
nityānubaddho bhavati| sa durdharṣo bhavati,
anatikramaṇīyaśca bhavati manuṣyairvā amanuṣyairvā,
durāsadaḥ sarvasattvānām| sa na vikṣiptacitto bhavati,
na vikalendriyo bhavati,
paripūrṇaindriyaśca bhavati nāparipūrṇendriyaḥ|
puruṣavṛṣabhendriyasamanvāgataśca bhavati nāsatpuruṣaḥ| sa yānīmāni
strīṇāṁ vaśīkaraṇāni mantrajāpyauṣadhividyābhaiṣajyādīni,
tāni sarvāṇi sarveṇa sarvaṁ na prayojayati| śuddhājīvaśca bhavati na
mithyājīvaḥ| na vigrahavivādaśīlaḥ| ṛjudṛṣṭikaśca bhavati| nātmotkarṣī
na parapaṁsakaḥ| sa ebhiścānyaiśca guṇaiḥ samanvāgato bhavati| sa na
striyaṁ na ca puruṣaṁ vyākaroti-putro vā te bhaviṣyati,
duhitā vā te bhaviṣyatīti| tasyaivamādikā evaṁrūpā ādeyatādoṣā na
bhavanti| ebhirapi subhūte ākārairebhirliṅgairebhirnimittaiḥ samanvāgato
bodhisattvo mahāsattvo'vinivartanīyo'nuttarāyāḥ
samyaksaṁbodherdhārayitavyaḥ||
punaraparaṁ subhūte
avinivartanīyasya bodhisattvasya mahāsattvasya ye ākārā yāni liṅgāni
yāni nimittāni yairākārairyairliṅgairyairnimittaiḥ samanvāgato
bodhisattvo mahāsattvo'vinivartanīyo veditavyo'nuttarāyāḥ
samyaksaṁbodheḥ,
tānākārāṁstāni liṅgāni tāni nimittāni deśayiṣyāmi| te punaḥ katame?
tadyathā-na te skandhāyatanadhātupratītyasamutpādayogānuyogamanuyuktā
viharanti, na
saṁgaṇikārāmakathāyogānuyogamanuyuktā viharanti,
na rājakathāyogānuyogamanuyuktā viharanti,
na caurakathāyogānuyogamanuyuktā viharanti,
na senākathāyogānuyogamanuyuktā viharanti,
na yuddhakathāyogānuyogamanuyuktā viharanti,
na grāmanagaranigamajanapadarāṣṭrarājadhānīkathāyogānuyogamanuyuktā
viharanti,
nātmakathāyogānuyogamanuyuktā viharanti,
nāmātyamahāmātrakathāyogānuyogamanuyuktā viharanti,
na strīpuruṣanapuṁsakakathāyogānuyogamanuyuktā viharanti,
na
yānodyānavihāraprāsādahradasarastaḍāgapuṣkariṇīvanārāmaśailakathāyogānuyogamanuyuktā
viharanti, na
yakṣarākṣasapretapiśācakaṭapūtanakumbhāṇḍakathāyogānuyogamanuyuktā
viharanti,
nānnapānavastrābharaṇagandhamālyavilepanakathāyogānuyogamanuyuktā
viharanti, na
vīthīcatvaraśṛṅgāṭakaviśikhāpaṇaśibikākuṭumbakathāyogānuyogamanuyuktā
viharanti, na
gītanṛtyākhyāyikānaṭanartakacāraṇakathāyogānuyogamanuyuktā viharanti,
na sāgaranadīdvīpakathāyogānuyogamanuyuktā viharanti,
na dharmaviruddhakathāyogānuyogamanuyuktā viharanti,
na pṛthagjanaratikathāyogānuyogamanuyuktā viharanti,
api tu prajñāpāramitākathāyogānuyogamanuyuktā viharanti| avirahitāśca
bhavanti sarvajñatāpratisaṁyuktairmanasikāraiḥ| na ca te
kalahabhaṇḍanavigrahavivādakathāyogānuyogamanuyuktā viharanti|
dharmakāmā eva ca te bhavanti,
nādharmakāmāḥ| abhedavarṇavādinaśca te bhavanti,
na bhedavarṇavādinaḥ| mitrakāmāśca te bhavanti,
nāmitrakāmāḥ| dharmavādinaśca te bhavanti,
nādharmavādinaḥ| te tathāgatadarśanamevākāṅkṣanta ākāṅkṣanti anyeṣu
lokadhātuṣu ye tathāgatā arhantaḥ samyaksaṁbuddhāstiṣṭhanti dhriyante
yāpayanti,
teṣāmantike upapattaye cittamutpādayanti| te ākāṅkṣantastatropapadyante|
evaṁ te avirahitā bhavanti tathāgatadarśanena tathāgataparyupāsanena
tathāgataparyupasthānena ca||
punaraparaṁ subhūte
avinivartanīyā bodhisattvā mahāsattvāḥ kāmāvacarebhyo devebhyaścyutā
rūpāvacarebhya ārūpyāvacarebhyo vā devebhyaścyutāḥ santaḥ ihaiva
madhyadeśe jambūdvīpe pratyājāyante| yatra sattvāḥ kalāsu kovidāḥ,
kāvyeṣu kovidāḥ,
mantreṣu kovidāḥ,
vidyāsu kovidāḥ,
śāstreṣu kovidāḥ,
nimitteṣu kovidāḥ,
dharmārthakovidāḥ| alpakāḥ pratyantajanapadeṣu pratyājāyante,
yadbhūyastvena madhyadeśe pratyājāyante| ye'pi pratyanteṣu janapadeṣu
pratyājāyante, te'pi
mahānagareṣu pratyājāyante| ete'pi teṣāṁ guṇāḥ saṁvidyante| ebhirapi
subhūte ākārairebhirliṅgairebhirnimittaiḥ samanvāgato bodhisattvo
mahāsattvo'vinivartanīyo'nuttarāyāḥ samyaksaṁbodherdhārayitavyaḥ||
punaraparaṁ subhūte
avinivartanīyasya bodhisattvasya mahāsattvasya naivaṁ
bhavati-avinivartanīyo vāham,
na vāhamavinivartanīya iti| nāsyaivaṁ vicikitsotpadyate,
na cāsya saṁśayo bhavati,
svasyāṁ bhūmau nāpyasya saṁsīdanā bhavati| tadyathāpi nāma subhūte
srotaāpannaḥ srotaāpattiphale svakāyāṁ bhūmau na kāṅkṣati na vicikitsati|
na cāsya saṁśayo bhavati| svasyāṁ bhūmau nāpyasya saṁsīdanā bhavati|
utpannotpannāni ca mārakarmāṇi kṣipramevābudhyate| na cotpannotpannānāṁ
mārakarmaṇāṁ vaśena gacchati| tadyathāpi nāma subhūte puruṣa
ānantaryakārī ānantaryacittena avirahito bhavati,
yāvanmaraṇāvasthāyām,
na taccittaṁ śaknoti prativinodayituṁ vā viṣkambhayituṁ vā| anuvartata
evāsya taccittaṁ yāvanmaraṇakālasamaye'pi| evameva subhūte
avinivartanīyasya bodhisattvasya mahāsattvasya avinivartanīyacittaṁ
sthitaṁ bhavati,
svakāyāmavinivartanīyāyāṁ bhūmāvavikampyaṁ bhavati| sadevamānuṣāsureṇāpi
lokena na śakyaṁ cālayituṁ vā kampayituṁ vā| utpannotpannāni ca
mārakarmāṇyeva budhyate| na cotpannotpannānāṁ mārakarmaṇāṁ vaśena
gacchati| tasya svasyāṁ bhūmau niṣkāṅkṣasya nirvicikitsasya
jātivyativṛttasyāpi na śrāvakacittaṁ na pratyekabuddhacittaṁ votpadyate|
jātivyativṛttasyāpyevaṁ bhavatināhaṁ nābhisaṁbhotsye| abhisaṁbhotsye
evāhamanuttarāṁ samyaksaṁbodhiṁ svasyāṁ bhūmau sthitaḥ| aparapraṇeyo
bhavati,
anavamardanīyaśca bhavati svasyāṁ bhūmau| tatkasya hetoḥ?
tathā hi sa sthito'saṁhāryeṇa cittena asaṁhāryeṇa jñānena samanvāgato
bhavati| sacetkhalu punarmāraḥ pāpīyān buddhaveṣeṇopasaṁkrāmet,
tamupasaṁkramyaivaṁ vadet-ihaiva tvamarhattvaṁ sākṣātkuru| na tvaṁ
vyākṛto'nuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau| na tava te ākārāstāni liṅgāni tāni
nimittāni vā saṁvidyante,
yairākārairyairliṅgairyairnimittaiḥ samanvāgato bodhisattvo
mahāsattvo'nuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhyate| kiṁ vātra tvaṁ
carasīti?
sacetpunarbodhisattvasya mahāsattvasya anyathā cittaṁ bhavati,
veditavyametatsubhūte nāyaṁ bodhisattvo vyākṛtaḥ
paurvakaistathāgatairarhadbhiḥ samyaksaṁbuddhairanuttarāyāṁ
samyaksaṁbodhāviti| sacetpunarevaṁ samanvāharati-māro batāyaṁ pāpīyān
buddhaveṣamabhinirmāyopasaṁkrāntaḥ,
mārādhiṣṭhito vā māranirmito veti,
nāyaṁ tathāgataḥ| yathoktaṁ tathāgatenārhatā samyaksaṁbuddhena tathā
tannānyathā| sacedevaṁ pratyavekṣate,
evaṁ samanvāharati-māro batāyaṁ pāpīyān buddhādhiṣṭhānaṁ kṛtvā māṁ
vivecayitukāmo'nuttarāyāḥ samyaksaṁbodhita iti| sacenmāraḥ
pratyudāvartate,
veditavyametatsubhūte vyākṛto'yaṁ bodhisattvo mahāsattvo'nuttarāyāṁ
samyaksaṁbodhau paurvakaistathāgatairarhadbhiḥ samyaksaṁbuddhaiḥ|
sthito'yaṁ bodhisattvo mahāsattvo'vinivartanīyāyāṁ bodhisattvabhūmau|
sacetsubhūte bodhisattvasya mahāsattvasya ime ākārā imāni liṅgāni imāni
nimittāni saṁvidyante,
veditavyametatsubhūte yathā asyeme guṇāḥ| addhā batāyaṁ bodhisattvo
mahāsattvo vyākṛtaḥ paurvakaistathāgatairarhadbhiḥ samyaksaṁbuddhaiḥ|
sthito'yaṁ bodhisattvo mahāsattvo'vinivartanīyāyāṁ bodhisattvabhūmau|
tatkasya hetoḥ? tathā
hyasya te ākārāstāni liṅgāni tāni nimittāni saṁvidyante,
yāni avinivartanīyasya bodhisattvasya mahāsattvasya| ebhirapi subhūte
ākārairebhirliṅgairebhirnimittaiḥ samanvāgato bodhisattvo
mahāsattvo'vinivartanīyo'nuttarāyāḥ samyaksaṁbodherdhārayitavyaḥ||
punaraparaṁ subhūte
avinivartanīyo bodhisattvo mahāsattvaḥ saddharmaparigrahasya kṛtaśaḥ
ātmaparityāgamapi karoti,
jīvitaparityāgamapi karoti| tasmādbodhisattvo mahāsattvo'vinivartanīyaḥ
saddharmaparigrahāya paramudyogamāpadyate atītānāgatapratyutpannānāṁ
buddhānāṁ bhagavatāṁ premṇā ca gauraveṇa ca| dharmakāyā buddhā
bhagavanta iti dharme prema ca gauravaṁ copādāya saddharmaparigrahaṁ
karoti| nāyaṁ kevalamatītānāmeva buddhānāṁ bhagavatāṁ
saddharmaparigrahaḥ,
pratyutpannānāmapi buddhānāṁ bhagavatāmeṣa eva saddharmaparigrahaḥ,
anāgatānāmapi buddhānāṁ bhagavatāmeṣa eva saddharmaparigrahaḥ-ahamapi
tatra teṣāmanāgatānāṁ buddhānāṁ bhagavatāṁ saṁkhyāṁ gaṇanāṁ praviṣṭa iti,
ahamapi tatra vyākṛto'nuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau,
mamāpyeṣa eva saddharmaparigraha iti| sa imamapyarthavaśaṁ saṁpaśyan
saddharmaparigrahasya kṛtaśa ātmaparityāgamapi karoti,
jīvitaparityāgamapi karoti| na ca tatra saṁsīdati,
na ca kausīdyamāpadyate| ebhirapi subhūte
ākārairebhirliṅgairebhirnimittaiḥ samanvāgato bodhisattvo
mahāsattvo'vinivartanīyo'nuttarāyāḥ samyaksaṁbodherdhārayitavyaḥ||
punaraparaṁ subhūte
avinivartanīyo bodhisattvo mahāsattvastathāgatasyārhataḥ
samyaksaṁbuddhasya dharmaṁ deśayato na kāṅkṣati,
na vicikitsati| subhūtirāha-kiṁ tathāgatasyaiva bhagavan dharmaṁ
deśayato na kāṅkṣati na vicikitsati,
na śrāvakasya?
bhagavānāha-śrāvakasyāpi subhūte dharmaṁ deśayato na kāṅkṣati na
vicikitsati| tatkasya hetoḥ?
tathā hi tena bodhisattvena mahāsattvena anutpattikeṣu dharmeṣu kṣāntiḥ
pratilabdhā| tena sarvadharmāṇāṁ dharmatāmaviruddhāṁ śṛṇoti| śṛṇvaṁśca
na kāṅkṣati, na
vicikitsati| ebhiḥ subhūte guṇaiḥ samanvāgato bodhisattvo
mahāsattvo'vinivartanīyo bhavati| imānyapi subhūte avinivartanīyasya
bodhisattvasya mahāsattvasya ākāraliṅganimittāni veditavyānyanuttarāyāḥ
samyaksaṁbodheriti||
āryāṣṭasāhasrikāyāṁ
prajñāpāramitāyāmavinivartanīyākāra-
liṅganimittaparivarto nāma
saptadaśaḥ||