20
Upāyakauśalyamīmāṁsāparivarto viṁśatitamaḥ|
atha khalvāyuṣmān
subhūtirbhagavantametadavocat-prajñāpāramitāyāṁ bhagavaṁścaratā
bodhisattvena mahāsattvena kathaṁ śūnyatāyāṁ parijayaḥ kartavyaḥ,
kathaṁ vā śūnyatāsamādhiḥ samāpattavyaḥ?
bhagavānāha-iha subhūte bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṁ
caratā rūpaṁ śūnyamiti pratyavekṣitavyam| evaṁ vedanā saṁjñā saṁskārāḥ|
vijñānaṁ śūnyamiti pratyavekṣitavyam| tathā ca
pratyavekṣitavyamavikṣiptayā cittasaṁtatyā yathā pratyavekṣamāṇo
rūpamiti tāṁ dharmatāṁ dharmatayā na samanupaśyet| tāṁ ca asamanupaśyan
dharmatāṁ na sākṣātkuryādbhūtakoṭim| evamukte āyuṣmān
subhūtirbhagavantametadavocat-yadbhagavānevamāha-na bodhisattvena
mahāsattvena śūnyatā sākṣātkartavyeti| kathaṁ bhagavan tasmin samādhau
sthito bodhisattvo mahāsattvaḥ śūnyatāṁ na sākṣātkaroti?
bhagavānāha-yataḥ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvākāravaropetāṁ
śūnyatāṁ pratyavekṣate,
na ca sākṣātkariṣyāmīti pratyavekṣate,
na ca sākṣātkartavyeti pratyavekṣate,
parijayaṁ kariṣyāmīti pratyavekṣate,
parijayasyāyaṁ kālaḥ,
nāyaṁ kālaḥ sākṣātkriyāyā iti pratyavekṣate,
asamāhita evārambaṇe cittamupanibadhnāti-prajñāpāramitā ca me parigṛhītā
bhaviṣyati, na ca
sākṣātkṛteti|
atrāntarā bodhisattvo
mahāsattvo na parihīyate bodhipakṣairdharmaiḥ,
na ca āsravakṣayaṁ karoti,
atra ca parijayaṁ karoti| yasmin samaye bodhisattvo mahāsattvaḥ
śūnyatāsamādhivimokṣamukhena viharati,
tasmin samaye bodhisattvena mahāsattvena ānimittena ca samādhinā
vihartavyam, na ca
ānimittaṁ sākṣātkartavyam| tatkasya hetoḥ?
evamārūḍhakuśalamūladharmasamanvāgato hi bodhisattvo
mahāsattvaḥ-paripākasyāyaṁ kālaḥ,
nāyaṁ kālaḥ sākṣātkriyāyā iti pratyavekṣate| prajñāpāramitayā ca
parigṛhīto bhūtakoṭiṁ na sākṣātkaroti| tadyathāpi nāma subhūte kaścideva
puruṣaḥ paramaśūraśca bhavet,
paramavīryasamanvāgataśca bhavet,
dṛḍhapratiṣṭhānaśca bhavet,
abhirūpaśca bhavet,
prāsādikaśca bhavet,
paramadarśanīyaśca bhavet,
bahuguṇasamanvāgataśca bhavet,
paramaguṇasamanvāgataśca bhavet,
paramaiśvaryaśīlaśrutatyāgādiguṇaiśca samanvāgato bhavet,
medhāvī ca bhavet,
vacanasamarthaśca bhavet,
pratibhānasaṁpannaśca bhavet,
pratipattisaṁpannaśca bhavet,
kālajñaśca bhavet,
deśajñaśca bhavet,
sthānajñaśca bhavet,
iṣvastre ca paramagatiṁ gato bhavet,
bahupraharaṇāvaraṇaśca bhavet,
sarvāsu ca kalāsu paramakuśalo bhavet,
supariniṣpannatayā sarveṣveva ca śilpasthāneṣu paramagatiko bhavet,
smṛtimāṁśca bhavet,
matimāṁśca bhavet,
gatimāṁśca bhavet,
dhṛtimāṁśca bhavet,
nītimāṁśca bhavet,
sarvaśāstraviśāradaśca bhavet,
mitravāṁśca bhavet,
arthavāṁśca bhavet,
balavāṁśca bhavet,
ahīnāṅgaśca bhavet,
paripūrṇendriyaśca bhavet,
sarvopakaraṇasaṁpannaśca bhavet,
bahujanasya ca priyo manaāpaśca bhavet|
sa yadyadeva
kiṁcitkāryamārabheta,
tatra tatra sarvatra nistaraṇasamartho bhavet,
nayena ca vyavaharet,
sarvatra cāsya mahālābho bhavet| tena mahālābhena samanvāgataḥ san
bahujanaṁ saṁvibhajet,
satkartavyaṁ ca satkuryāt,
gurukartavyaṁ ca gurukuryāt,
mānayitavyaṁ ca mānayet,
pūjayitavyaṁ ca pūjayet| tatkiṁ manyase subhūte api nu sa
puruṣastatonidānaṁ bhūyasyā mātrayā āttamanasko bhavet,
pramuditaśca bhavet,
prītisaumanasyajātaśca bhavet?
subhūtirāha evametadbhagavan,
evametatsugata| bhagavānāha-sa khalu punaḥ subhūte puruṣastayā
mahāsaṁpattyā samanvāgato mātāpitṛputradārān gṛhītvā kenacideva
kāraṇasāmagrīyogena mahāṭavīkāntāraṁ pratipanno bhavet mahāpratibhayaṁ
bālānāṁ bhīṣaṇaṁ romaharṣaṇam| sa tatra praviṣṭaḥ saṁstān
mātāpitṛputradārānabhayenābhinimantrayet-mā bhaiṣṭa,
mā bhaiṣṭa, ahamito
yuṣmān mahābhayabhairavādaṭavīkāntārātkṣemeṇa svastinā
śīghramapakrāmayiṣyāmi,
śīghraṁ parimocayiṣyāmīti| tatra khalu punaḥ subhūte aṭavīkāntāre tasya
puruṣasya bahavaḥ pratyarthikāḥ bahavaḥ pratyamitrāḥ pratyupasthitā
bhaveyuḥ| tatkiṁ manyase subhūte api nu sa śūraḥ puruṣastaiḥ
pratyarthikaiḥ pratyamitrairabhyutthitairavinivartyo
dṛḍhavīryabalasamanvāgataḥ prajñāvānatisnigdhaḥ sānukrośo dhīro
mahāsaṁbhārasamanvāgatastān mātāpitṛputradārān parityajya tato
mahābhayabhairavādaṭavīkāntārādātmānamekamapakrāmayitavyaṁ manyeta?
subhūtirāha-no hīdaṁ bhagavan| tatkasya hetoḥ?
tathā hi bhagavaṁstasya puruṣasya tanmātāpitṛputradāramaparityaktam,
ādhyātmikaśca bāhyaśca balavān saṁbhāraḥ| tasya tatra aṭavīkāntāre
bahutarakāśca śūratarakarāśca dṛḍhapraharaṇatarakarāśca teṣāṁ
pratyarthikānāṁ pratyamitrāṇāmanye udāratarakāḥ pratyarthikāḥ
pratyamitrāstiṣṭhanti rakṣanti| te tasya pratyarthikāḥ pratyamitrā
avatāraprekṣiṇo'vatāragaveṣiṇo'vatāraṁ na lapsyante| tena sa bhagavan
pratibalaḥ puruṣo'kṣato'nupahatastanmātāpitṛputradāramātmānaṁ ca tato
mahābhayabhairavādaṭavīkāntārācchaktaḥ kṣemeṇa svastinā
śīghramapakrāmayituṁ yāvadgrāmaṁ vā nagaraṁ vā nigamaṁ vā anuprāptaḥ
syāt||
evamukte bhagavānāyuṣmantaṁ
subhūtimetadavocat-evameva subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ
sarvasattvahitānukampī maitrīvihārī karuṇāvihārī muditāvihārī
upekṣāvihārī upāyakauśalyena prajñāpāramitayā ca parigṛhītaḥ
kuśalamūlāni samyagbuddhānujñātayā pariṇāmanayā pariṇāmya kiṁcāpi
śūnyatāmānimittamapraṇihitaṁ ca samādhivimokṣamukhānyavatarati,
na tveva bhūtakoṭiṁ sākṣātkaroti,
yaduta śrāvakabhūmau vā pratyekabuddhabhūmau vā| tatkasya hetoḥ?
tathā hyasya balavattamā dṛḍhatamāśca parigrāhakāḥ,
yaduta prajñāpāramitā upāyakauśalyaṁ ca| tena asyāparityaktāḥ
sarvasattvāḥ, tenaiṣa
pratibalaḥ svastinā kṣemeṇa anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁboddhum|
yasmin samaye subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvasattvānāmantike
maitrīcittamārambaṇīkṛtya tān paramayā maitryā paribadhnāti,
atrāntare bodhisattvo mahāsattvaḥ kleśapakṣaṁ mārapakṣaṁ cātikramya
śrāvakabhūmiṁ pratyekabuddhabhūmiṁ cātikramya tatra samādhāvavatiṣṭhate|
aprāptaśca sa subhūte āsravakṣayaṁ paramapāramitāyāṁ śūnyatāyāṁ
parijayaṁ karoti| yasmin samaye subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ
śūnyatāsamādhivimokṣamukhena viharati,
atrāntare bodhisattvo mahāsattvo na cedānīṁ nānimittena samādhinā
viharati|
na cānena ānimittaḥ samādhiḥ
sākṣātkṛto bhavati| tadyathāpi nāma subhūte pakṣī śakunirākāśe'ntarīkṣe
carati, na ca bhūmau
patati, na ca
kaṁcinniśrayaṁ niśritya tiṣṭhati,
ākāśa evāntarīkṣe viharati,
na ca tatrāpi niśrito na pratiṣṭhitaḥ| evameva subhūte bodhisattvo
mahāsattvaḥ śūnyatāvihāreṇa viharati,
śūnyatāyāṁ parijayaṁ karoti,
ānimittavihāreṇa ca viharati,
ānimitte ca parijayaṁ karoti,
apraṇihitavihāreṇa ca viharati,
apraṇihite ca parijayaṁ karoti| na ca śūnyatāyāṁ vā ānimitte vā
apraṇihite vā patatyaparipūrṇairbuddhadharmaiḥ| tadyathāpi nāma subhūte
balavāniṣvastrācārya iṣvastraśikṣāyāṁ suśikṣitaḥ supariniṣṭhitaḥ| sa
ūrdhvaṁ kāṇḍaṁ kṣipet| ūrdhvaṁ kāṇḍaṁ kṣiptvā tadanyaiḥ kāṇḍaistatkāṇḍaṁ
bhūmau patat pratinivārayet,
vārayet, tasya
paurvakasya kāṇḍasya kāṇḍaparaṁparayā bhūmau patanaṁ na dadyāt,
tāvattatkāṇḍaṁ bhūmau na patat,
yāvannākāṅkṣet-aho batedaṁ kāṇḍaṁ bhūmau patediti| evameva subhūte
bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṁ caran upāyakauśalyaparigṛhītaḥ
tāvattāṁ paramāṁ bhūtakoṭiṁ na sākṣātkaroti,
yāvanna tāni kuśalamūlānyanuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau paripakvāni
suparipakvāni| yadā tāni kuśalamūlānyanuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau
paripakvāni bhavanti suparipakvāni,
tadā tāṁ paramāṁ bhūtakoṭiṁ sākṣātkaroti| tasmāttarhi subhūte
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṁ caratā prajñāpāramitāṁ
bhāvayatā evameteṣāṁ dharmāṇāṁ gambhīradharmatā pratyavekṣitavyā
upanidhyātavyā, na ca
sākṣātkartavyā||
evamukte āyuṣmān
subhūtirbhagavantametadavocat-duṣkarakārako bhagavan bodhisattvo
mahāsattvaḥ| paramaduṣkarakārako bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ,
yaḥ śūnyatāyāṁ carati,
śūnyatayā ca viharati,
śūnyatāṁ ca samādhiṁ samāpadyate,
na ca bhūtakoṭiṁ sākṣātkaroti| atyāścaryamidaṁ bhagavan,
paramāścaryamidaṁ sugata| evamukte bhagavānāyuṣmantaṁ
subhūtimetadavocat-evametatsubhūte,
evametat| duṣkarakārako bodhisattvo mahāsattvaḥ| paramaduṣkarakārako
bodhisattvo mahāsattvaḥ yaḥ śūnyatāyāṁ carati,
śūnyatāyāṁ ca viharati,
śūnyatāṁ ca samādhiṁ samāpadyate,
na ca bhūtakoṭiṁ sākṣātkaroti| tatkasya hetoḥ?
tathā hi subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya sarvasattvā aparityaktāḥ|
tasyeme evaṁrūpāḥ praṇidhānaviśeṣā bhavanti-mayaite sarvasattvāḥ
parimocayitavyā iti| yadā bodhisattvo mahāsattva evaṁ
cittamabhinirharati-sarvasattvā mamāparityaktāḥ,
mayaite parimocayitavyā iti,
śūnyatāṁ ca samādhivimokṣamukhamabhinirharati,
ānimittaṁ ca samādhivimokṣamukhamabhinirharati,
apraṇihitaṁ ca samādhivimokṣamukhamabhinirharati,
tadā upāyakauśalyasamanvāgato bodhisattvo mahāsattvo
veditavyaḥ-nāyamantarā bhūtakoṭiṁ
sākṣātkariṣyatyaparipūrṇairbuddhadharmaiḥ| tatkasya hetoḥ?
tathā hi asyopāyakauśalyaṁ rakṣāṁ karoti| sa caivāsya cittotpādo
yattasya sarvasattvā aparityaktāḥ| sa evamanena
cittotpādenopāyakauśalyena samanvāgato'ntarā bhūtakoṭiṁ na
sākṣātkaroti||
punaraparaṁ subhūte yadā
bodhisattvo mahāsattva imāni gambhīrāṇi sthānāni pratyavekṣate,
pratyavekṣitukāmo vā bhavati-tadyathā śūnyatāṁ samādhivimokṣamukham,
ānimittaṁ samādhivimokṣamukham,
apraṇihitaṁ samādhivimokṣamukham,
tenaivaṁ cittamabhinirhartavyam-dīrgharātramamī sattvāḥ sattvasaṁjñayā
upalambhe caranti| teṣāṁ
sattvānāmupalambhadṛṣṭikānāmupalambhadṛṣṭiprahāṇāya anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhya dharmaṁ deśayiṣyāmi| iti saṁcintya śūnyatāṁ
samādhivimokṣamukhaṁ samāpadyate,
na ca bhūtakoṭiṁ sākṣātkaroti| ānimittaṁ samādhivimokṣamukhaṁ
samāpadyate, na ca
bhūtakoṭiṁ sākṣātkaroti| apraṇihitaṁ samādhivimokṣamukhaṁ samāpadyate,
na ca bhūtakoṭiṁ sākṣātkaroti| evaṁ bodhisattvo mahāsattvo'nena
cittotpādena anena copāyakauśalyena samanvāgato nāntarā bhūtakoṭiṁ
sākṣātkaroti, na ca
parihīyate maitrīsamādhito na karuṇāmuditopekṣāsamādhitaḥ| tatkasya
hetoḥ?
upāyakauśalyaparigṛhīto hi bodhisattvo mahāsattvo bhūyasyā mātrayā
vivardhate śuklairdharmaiḥ| tīkṣṇatarāṇi cāsya śraddhādīnīndriyāṇi
bhavanti,
balabodhyamārgaṁ ca pratilabhate||
punaraparaṁ subhūte
bodhisattvasya mahāsattvasyaivaṁ bhavati-dīrgharātramamī sattvā
dharmasaṁjñayā upalambhe caranti|
teṣāmupalambhadṛṣṭikānāmupalambhadṛṣṭiprahāṇāya anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhya dharmaṁ deśayiṣyāmīti| so'nena cittotpādena
paurvakeṇa copāyakauśalyena samanvāgataḥ śūnyatāṁ samādhivimokṣamukhaṁ
samāpadyate| na ca bhūtakoṭiṁ sākṣātkaroti| na ca parihīyate
maitrīkaruṇāmuditopekṣāsamādhitaḥ| tatkasya hetoḥ?
upāyakauśalyaparigṛhīto bodhisattvo mahāsattvo bhūyasyā mātrayā
vivardhate śūklairdharmaiḥ| tīkṣṇatarāṇi cāsya śraddhādīnīndriyāṇi
bhavanti| balabodhyaṅgāni mārgaṁ ca pratilabhate||
punaraparaṁ subhūte
bodhisattvasya mahāsattvasyaivaṁ bhavati-dīrgharātramamī sattvā
nimittasaṁjñayā nimitte caranti| teṣāṁ nimittasaṁjñāprahāṇāya anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhya dharmaṁ deśayiṣyāmīti| sa ānimittaṁ
samādhivimokṣamukhaṁ samāpadyate sattvānāṁ kṛtaśaḥ| so'nena cittotpādena
paurvakeṇa copāyakauśalyena samanvāgataḥ ānimittaṁ samādhivimokṣamukhaṁ
samāpadyate, na ca
bhūtakoṭiṁ sākṣātkaroti| na ca parihīyate maitryāḥ karuṇāyā muditāyā
upekṣāyāḥ sarvasamādhitaḥ| tatkasya hetoḥ?
upāyakauśalyaparigṛhīto hi bodhisattvo mahāsattvo bhūyasyā mātrayā
vivardhate śūklairdharmaiḥ| tīkṣṇatarāṇi cāsya śraddhādīnīndriyāṇi
bhavanti| balāni bodhyaṅgāni mārgaṁ ca pratilabhate||
punaraparaṁ subhūte
bodhisattvasya mahāsattvasyaivaṁ bhavati-dīrgharātramamī sattvā
nityasaṁjñayā sukhasaṁjñayā ātmasaṁjñayā śubhasaṁjñayā ca viparyastāḥ|
tathā kariṣyāmi yathā anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhya
nityasaṁjñāyāḥ sukhasaṁjñāyāḥ ātmasaṁjñāyāḥ śubhasaṁjñāyā viparyāsasya
prahāṇāya dharmaṁ deśayiṣyāmi-anityametatsarvaṁ na nityamiti|
duḥkhametatsarvaṁ na sukhamiti| anātmakametatsarvaṁ naitatsātmakamiti|
aśubhametatsarvaṁ naitacchubhamiti| so'nena cittotpādena samanvāgataḥ
paurvakeṇa copāyakauśalyena prajñāpāramitayā ca parigṛhīto nāntarā
bhūtakoṭiṁ sākṣātkaroti aparipūrṇeṣu buddhadharmeṣu| evamapraṇihitaṁ
samādhivimokṣamukhamupasaṁpadya viharati| na ca bhūtakoṭiṁ sākṣātkaroti|
na ca parihīyate maitrīto vā karuṇāto vā muditāto vā upekṣāto vā|
tatkasya hetoḥ?
upāyakauśalyaparigṛhīto bodhisattvo mahāsattvo bhūyasyā mātrayā
vivardhate śūklairdharmaiḥ| tīkṣṇatarāṇi cāsya śraddhādīnīndriyāṇi
bhavanti| balāni bodhyaṅgāni mārgaṁ ca pratilabhate| yo hi kaścitsubhūte
bodhisattvo mahāsattva imaṁ cittotpādamutpādayati,
ityapīme sattvā dīrgharātramupalambhe caritāvinaḥ etarhyupalambhe
caranti|
nimittasaṁjñāyāṁ caritāvinaḥ
etarhyapi nimittasaṁjñāyāṁ caranti| viparyāse caritāvinaḥ etarhyapi
viparyāse caranti| piṇḍasaṁjñāyāṁ caritāvinaḥ etarhyapi piṇḍasaṁjñāyāṁ
caranti| abhūtasaṁjñāyāṁ caritāvinaḥ etarhyapi abhūtasaṁjñāyāṁ caranti|
mithyādṛṣṭau caritāvinaḥ etarhyapi mithyādṛṣṭau caranti| tathā kariṣyāmi
yathaiṣāmete doṣāḥ sarveṇa sarvaṁ sarvathā sarvaṁ na bhaviṣyanti,
na prajñāsyante| ityevaṁ sarvasattvān samanvāharati| evaṁ ca bodhisattvo
mahāsattvo'nena smṛtisamanvāhāreṇa anena cittotpādena samanvāgataḥ
upāyakauśalyena ca samanvāgataḥ prajñāpāramitayā ca parigṛhītaḥ
evameteṣāṁ gambhīrāṇāṁ dharmāṇāṁ dharmatāṁ pratyavekṣamāṇaḥ śūnyatāto vā
ānimittato vā apraṇihitato vā anabhisaṁskārato vā anutpādato vā ajātito
vā abhāvato vā| asthānametatsubhūte'navakāśaḥ,
yatsa bodhisattvo mahāsattva evaṁ jñānasamanvāgato'nabhisaṁskāre vā
patet, traidhātukena
vā sārdhaṁ saṁvaset,
naitatsthānaṁ vidyate||
evaṁ hi subhūte bodhisattvo
mahāsattvaḥ paripraṣṭavyo bodhisattvena mahāsattvena anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁboddhukāmena-katameṣāṁ dharmāṇāṁ parijayaḥ
kartavyaḥ?
kiyadrūpāṇi ca cittānyabhinirhartavyāni?
yāni cittānyabhinirharan bodhisattvo mahāsattvo na śūnyatāṁ sākṣātkaroti,
na ānimittaṁ sākṣātkaroti,
na apraṇihitaṁ sākṣātkaroti,
na anabhisaṁskāraṁ sākṣātkaroti,
na anutpādaṁ sākṣātkaroti,
na ajātiṁ sākṣātkaroti,
na abhāvaṁ sākṣātkaroti,
prajñāpāramitāṁ ca bhāvayati| sacetsubhūte bodhisattvo mahāsattvo
bodhisattvena mahāsattvenaivaṁ pṛṣṭa evaṁ vyākaroti-śūnyataiva
bodhisattvena mahāsattvena manasi kartavyā| ānimittameva apraṇihitameva
anabhisaṁskāra eva anutpāda eva ajātireva abhāva eva bodhisattvena
mahāsattvena manasi kartavya iti| sacettaṁ
sarvasattvāparityāgacittotpādaṁ nopadarśayet,
upāyakauśalyaṁ vā na vyākuryāt,
veditavyametatsubhūte nāyaṁ vyākṛto bodhisattvo mahāsattvo'nuttarāyāṁ
samyaksaṁbodhāvavinivartanīyatve taiḥ paurvakaistathāgatairarhadbhiḥ
samyaksaṁbuddhaiḥ| tatkasya hetoḥ?
yo hyasāvavinivartanīyasya bodhisattvasya mahāsattvasyāveṇiko dharmaḥ,
taṁ dharmaṁ na sūcayati,
na prabhāvayati,
nopadarśayati, na
prajānāti, paripṛṣṭo
na vyākaroti, na
visarjayati, na tāṁ
bhūmimavakrāmayati,
yo'vinivartanīyasya bodhisattvasya mahāsattvasya bhūmiriti||
subhūtirāha-syātpunarbhagavan paryāyo yena paryāyeṇa bodhisattvo
mahāsattvo'vinivartanīyo bhavet?
bhagavānāha-syātsubhūte sa paryāyo yena paryāyeṇa sa bodhisattvo
mahāsattvo'vinivartanīyo bhavet| sacedbodhisattvo mahāsattva imāṁ
prajñāpāramitāṁ śrutvā vā aśrutvā va evaṁ pratipadyeta,
evaṁ visarjayet-avinivartanīyo bodhisattvo mahāsattvo veditavyaḥ|
subhūtirāha-tena hi bhagavan bahavo bodhāya caranti| alpakāḥ punarya
evaṁ visarjayanti| bhagavānāha-tathā hi subhūte alpakāste bodhisattvā
mahāsattvā ye vyākṛtā avinivartanīyāyāṁ jñānabhūmau| ye punaste vyākṛtā
bhaviṣyanti, te evaṁ
visarjayiṣyanti| te te bodhisattvā mahāsattvā uttaptāvaropitakuśalamūlā
veditavyāḥ| te te bodhisattvā mahāsattvā asaṁhāryāḥ sadevamānuṣāsureṇa
lokena| sacetpunaḥ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ svapnāntaragato'pi
svapnopamāḥ sarvadharmā iti vyavalokayati,
na ca sākṣātkaroti,
idamapi subhūte avinivartanīyasya bodhisattvasya mahāsattvasya
avinivartanīyalakṣaṇaṁ veditavyam||
punaraparaṁ subhūte
bodhisattvo mahāsattvaḥ svapnāntaragato'pi śrāvakabhūmau vā
pratyekabuddhabhūmau vā traidhātukāya ca spṛhāmanuśaṁsācittaṁ
notpādayati, idamapi
subhūte avinivartanīyasya bodhisattvasya mahāsattvasya
avinivartanīyalakṣaṇaṁ veditavyam||
punaraparaṁ subhūte
bodhisattvo mahāsattvaḥ svapnāntaragato'pyanekaśatāyāḥ
parṣado'nekasahasrāyā yāvadanekakoṭīniyutaśatasahasrāyāḥ parṣado
madhyagataṁ maṇḍalamāle niṣaṇṇaṁ bhikṣusaṁghaparivṛtaṁ
bodhisattvasaṁghapuraskṛtaṁ dharmaṁ deśayantaṁ tathāgatamarhantaṁ
samyaksaṁbuddhamātmānaṁ paśyati| idamapi subhūte avinivartanīyasya
bodhisattvasya mahāsattvasyāvinivartanīyalakṣaṇaṁ veditavyam||
punaraparaṁ subhūte
bodhisattvo mahāsattvaḥ svapnāntaragato'pi vaihāyasamabhyudgamya
sattvebhyo dharmaṁ deśayati,
tāṁ ca vyāmaprabhāṁ saṁjānīte,
tāṁśca bhikṣūnabhinirmimīte,
ye'nyāsu dikṣu gatvā anyeṣu lokadhātuṣu buddhakṛtyaṁ kurvanti,
dharmaṁ ca deśayanti| evamapi subhūte svapnāntaragatoa'vinivartanīyo
bodhisattvo mahāsattvaḥ saṁjānīte| idamapi subhūte avinivartanīyasya
bodhisattvasya mahāsattvasya avinivartanīyalakṣaṇaṁ veditavyam||
punaraparaṁ subhūte
svapnāntaragato bodhisattvo mahāsattvo notrasyati,
na saṁtrasyati, na
saṁtrāsamāpadyate| grāmaghāte vā nagaraghāte vā nigamaghāte vā
janapadaghāte vā rāṣṭraghāte vā agnidāhe vā vartamāne vyālamṛgān vā
tato'nyānapi vā kṣudramṛgajātīn dṛṣṭvā śiraśchede vā pratyupasthite
tato'nyānyapi vā mahābhayabhairavāṇi duḥkhadaurmanasyāni vā prāpya
tato'nyeṣāmapi vā sattvānāṁ mahābhayabhairavāṇi duḥkhāni dṛṣṭvā nāsya
bhayabhairavamutpadyate,
notrasyati na saṁtrasyati na saṁtrāsamāpadyate| tataśca
svapnāntarātprativibuddhasya samanantaravyutthitasyaivaṁ
bhavati-svapnopamamidaṁ sarvaṁ traidhātukam| evaṁ ca mayā anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhya samyagdeśayatā dharmo deśayitavya iti|
idamapi subhūte avinivartanīyasya bodhisattvasya mahāsattvasya
avinivartanīyalakṣaṇaṁ veditavyam||
punaraparaṁ subhūte
avinivartanīyasya bodhisattvasya mahāsattvasya svapnāntaragatasya
nairayikān sattvān dṛṣṭvā evaṁ bhavati-tathā kariṣyāmi yathā me'nuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhasya buddhakṣetre sarveṇa sarvaṁ sarvathā
sarvaṁ sarve'pyapāyā na bhaviṣyantīti| idamapi subhūte avinivartanīyasya
bodhisattvasya mahāsattvasya apāyapariśuddhilakṣaṇaṁ veditavyam||
tatra subhūte kathaṁ
vijñāyeta asyāvinivartanīyasya bodhisattvasya mahāsattvasya anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhasya buddhakṣetre sarveṇa sarvaṁ sarvathā
sarvaṁ sarve'pyapāyā na bhaviṣyantīti?
sacetsubhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ svapnāntaragato'pi
nirayagatāṁstiryakpretagatān vā sattvān dṛṣṭvā smṛtiṁ pratilabhate| sa
tāṁ smṛtiṁ pratilabhya evaṁ cintayati-tathā kariṣyāmi yathā me'nuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhasya buddhakṣetre sarveṇa sarvaṁ sarvathā
sarvaṁ sarve'pyapāyā na bhaviṣyantīti| evaṁ subhūte bodhisattvasya
mahāsattvasya apāyapariśuddhilakṣaṇaṁ veditavyam| idamapi subhūte
avivartanīyasya bodhisattvasya mahāsattvasya avinivartanīyalakṣaṇaṁ
veditavyam||
punaraparaṁ subhūte
svapnāntaragato bodhisattvo mahāsattvo nagaradāhe vā grāmadāhe vā
vartamāne prativibuddhaḥ saṁstataḥ svapnādevaṁ samanvāharati yathā-mayā
svapnāntaragatena ye ākārāḥ yāni liṅgāni yāni nimittāni dṛṣṭāni,
yairākārairyairliṅgairyairnimittairavivartanīyo bodhisattvo mahāsattvo
dhārayitavyaḥ, te
ākārāstāni liṅgāni tāni nimittāni mama saṁvidyante| etena satyena
satyavacanena ayaṁ nagaradāho vā grāmadāho vā vartamāna upaśāmyatu,
śītibhavatu, astaṁ
gacchatu| sacetsubhūte grāmadāho vā nagaradāho vā upaśāmyati,
śītībhavati, astaṁ
gacchati,
veditavyametatsubhūte vyākṛto'yaṁ bodhisattvo mahāsattvastaiḥ
paurvakaistathāgatairarhadbhiḥ
samyaksaṁbuddhairavinivartanīyo'nuttarāyāḥ samyaksaṁbodheriti|
sacennopaśāmyati, na
śītībhavati, nāstaḥ
gacchati,
veditavyametatsubhūte nāyaṁ vyākṛto bodhisattvo mahāsattvo'nuttarāyāṁ
samyaksaṁbodhāviti| sacetpunaḥ subhūte so'gnidāho'tikramya gṛhādgṛhaṁ
rathyāyā rathyāmanyatarānyatarāṁ rathyāṁ vā gṛhaṁ vā gacchati,
dahati, nopaśāmyati,
na śītībhavati,
nāstaṁ gacchati,
veditavyametatsubhūte dharmapratyākhyānaṁ duṣprajñasaṁvartanīyaṁ tena
bodhisattvena mahāsattvena karmopacitam|
tato'syaitaddṛṣṭadharmasaṁvartanīyameva karma vipacyate| tata eva
dharmapratyākhyānātsāvaśeṣaṁ karmaivaṁ vipacyate| ityayaṁ subhūte
heturayaṁ pratyayo'sya bodhisattvasya mahāsattvasya
avinivartanīyalakṣaṇatāyā iti| ayamapi subhūte bodhisattvo
mahāsattvo'vinivartanīyo'nuttarāyāḥ samyaksaṁbodherdhārayitavyaḥ||
punaraparaṁ subhūte
yairākārairyairliṅgairyairnimittairavinivartanīyo bodhisattvo mahāsattvo
dhārayitavyaḥ,
tānākārāṁstāni liṅgāni tāni nimittāni deśayiṣyāmi| tatsādhu ca suṣṭhu ca
śṛṇu, manasi kuru,
bhāṣiṣye'haṁ te| sādhu bhagavannityāyuṣmān subhūtirbhagavataḥ
pratyaśrauṣīt| bhagavānetadavocat-sacetsubhūte kaścideva puruṣo vā strī
vā dārako vā dārikā vā amanuṣyeṇa gṛhīto bhavedāviṣṭaḥ| tatra
bodhisattvena mahāsattvena upasaṁkramya evamadhiṣṭhānaṁ samanvāhartavyam|
sacedahaṁ haiḥ paurvakaistathāgatairarhadbhiḥ
samyaksaṁbuddhairvyākṛto'nuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau,
pariśuddho me'dhyāśayaḥ anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁboddhum|
yathāhamanuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁboddhukāmaḥ,
pariśuddho me manasikāro'nuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau| apagataṁ me
śrāvakacittaṁ pratyekabuddhacittaṁ ca,
tena mayā anuttarā samyaksaṁbodhirabhisaṁboddhavyā| nāhaṁ nānuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbhotsye| abhisaṁbhotsya evāhamanuttarāṁ
samyaksaṁbodhim| ye'pi te aprameyeṣvasaṁkhyeyeṣu lokadhātuṣu buddhā
bhagavantastiṣṭhanti dhriyante yāpayanti,
na teṣāṁ tathāgatānāmarhatāṁ samyaksaṁbuddhānāṁ kiṁcidajñātaṁ vā adṛṣṭaṁ
vā aviditaṁ vā asākṣātkṛtaṁ vā anabhisaṁbuddhaṁ vā| yathā te buddhā
bhagavanto jānanto mamādhyāśayam-ityapyahamanuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbhotsye iti| anena satyena satyavacanena iyaṁ strī
vā puruṣo vā dārako vā dārikā vā yena amanuṣyagraheṇa gṛhīto vā āviṣṭo
vā, so'pakrāmatu|
sacetso'manuṣyaḥ evaṁ bhāṣamāṇena bodhisattvena mahāsattvena nāpakrāmati,
veditavyametatsubhūte nāyaṁ vyākṛto bodhisattvo mahāsattvastaiḥ
paurvakaistathāgatairarhadbhiḥ samyaksaṁbuddhairanuttarāyāṁ
samyaksaṁbodhāviti| sacetpunaḥ subhūte evaṁ bhāṣamāṇasya bodhisattvasya
mahāsattvasya so'manuṣyo'pakrāmati,
vediṁtavyametatsubhūte vyākṛto'yaṁ bodhisattvo mahāsattvastaiḥ
paurvakaistathāgatairarhadbhiḥ samyaksaṁbuddhairanuttarāyāṁ
samyaksaṁbodhāviti||
āryāṣṭasāhasrikāyāṁ
prajñāpāramitāyāmupāyakauśalyamīmāṁsāparivarto nāma viṁśatitamaḥ||