24
Abhimānaparivartaścaturviṁśatitamaḥ|
atha khalu bhagavān
punarapyāyuṣmantamānandamāmantrayate sma-yasmin khalu punarānanda samaye
bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṁ śikṣate,
prajñāpāramitāyāṁ yogamāpadyate,
prajñāpāramitāṁ bhāvayati,
tasmin ānanda samaye ye trisāhasramahāsāhasre lokadhātau mārāḥ
pāpīyāṁsaḥ, te sarve
saṁśayitā bhavanti-kimayaṁ bodhisattvo mahāsattvo'ntarā bhūtakoṭiṁ
sākṣātkariṣyati śrāvakabhūmau vā pratyekabuddhabhūmau vā,
utāho anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbhotsyate iti| punaraparamānanda
tasmin samaye mārāḥ pāpīyāṁsaḥ śokaśalyaviddhā bhavanti yasmin samaye
bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāvihāreṇa viharati|
punaraparamānanda yasmin samaye bodhisattvo mahāsattvaḥ
prajñāpāramitāyāṁ carati,
prajñāpāramitāyāṁ yogamāpadyate,
prajñāpāramitāṁ bhāvayati,
tasmin samaye mārāḥ pāpīyāṁso bodhisattvasya mahāsattvasya
viheṭhāmupasaṁharanti,
bhayaṁ saṁjanayanti,
ulkāpātān diśi diśyutsṛjanti,
digdāhānupadarśayanti-apyeva nāma ayaṁ bodhisattvo mahāsattvo'valīyeta
vā romaharṣo vā asya bhavet,
yenāsyaikacittotpādo'pi kṣīyeta anuttarāyāṁ samyaksaṁbodheriti| tatra
ānanda na sarvasya bodhisattvasya mahāsattvasya māraḥ
pāpīyānupasaṁkrāmati viheṭhanābhiprāyaḥ,
api tu kasyacidupasaṁkrāmati,
kasyacinnopasaṁkrāmati||
ānanda āha-kiyadrūpasya
bhagavan bodhisattvasya mahāsattvasya upasaṁkrāmati māraḥ pāpīyān
viheṭhanābhiprāyaḥ?
bhagavānāha-yena ānanda bodhisattvena mahāsattvena pūrvāntataḥ
prajñāpāramitāyāṁ bhāṣyamāṇāyāmadhimukticittaṁ notpāditaṁ bhavati,
asya ānanda bodhisattvasya mahāsattvasya māraḥ pāpīyānupasaṁkrāmati
viheṭhanābhiprāyaḥ,
avatāraṁ cāsya labhate||
punaraparamānanda yo
bodhisattvo mahāsattvo gambhīrāyāṁ prajñāpāramitāyāṁ bhāṣyamāṇāyāṁ
saṁśayaprāpto bhavati,
vimatimutpādayati-syādveyaṁ prajñāpāramitā,
evaṁ na vā syāditi,
asyāpyānanda bodhisattvasya mahāsattvasya māraḥ pāpīyānupasaṁkrāmati
viheṭhanābhiprāyaḥ,
avatāraṁ cāsya labhate||
punaraparamānanda yo
bodhisattvo mahāsattvaḥ kalyāṇamitravirahito bhavati,
pāpamitraparigṛhītaśca bhavati,
sa gambhīrāṇi gambhīrāṇi sthānāni prajñāpāramitāyāṁ bhāṣyamāṇāyāṁ na
śṛṇoti, aśṛṇvanna
jānāti, ajānanna
paripṛcchati-kathaṁ prajñāpāramitā bhāvayitavyeti,
asyāpyānanda bodhisattvasya mahāsattvasya māraḥ pāpīyānupasaṁkrāmati
viheṭhanābhiprāyaḥ,
avatāraṁ cāsya labhate||
punaraparamānanda yo
bodhisattvo mahāsattvo'saddharmaparigrāhakamālīno bhavati-eṣa mama
sahāyakaḥ,
sarvārtheṣu māṁ na parityajati,
bahavo'pi bodhisattvā mahāsattvā mamānye'pi sahāyakāḥ santi| na ca
punaste mamābhiprāyaṁ paripūrayanti| ayaṁ tu mayā pratirūpaḥ sahāyo
labdhaḥ| ayaṁ mamābhiprāyaṁ paripūrayiṣyati| asyāpyānanda bodhisattvasya
mahāsattvasya māraḥ pāpīyānupasaṁkrāmati viheṭhanābhiprāyaḥ,
avatāraṁ cāsya labhate||
punaraparamānanda yo
bodhisattvo mahāsattvo'syāṁ gambhīrāyāṁ prajñāpāramitāyāṁ
bhāṣyamāṇāyāmanyaṁ bodhisattvamevaṁ vadet-gambhīrā bateyaṁ
prajñāpāramitā| kiṁ tavainayā śrutayā?
na hyevamatra yujyamānamanyeṣu sūtrānteṣu yathā tathāgatena bhāṣitam|
ahamapyasyāmagādhamāsvādaṁ na labhe| kiṁ tavainayā śrutayā likhitayā
veti? evamanyānapi
bodhisattvān mahāsattvān vivecayate| asyāpyānanda bodhisattvasya
mahāsattvasya māraḥ pāpīyānupasaṁkrāmati viheṭhanābhiprāyaḥ,
avatāraṁ cāsya labhate||
punaraparamānanda yasmin
samaye bodhisattvo mahāsattvo'nyān bodhisattvānavamanyate-ahaṁ
vivekavihāreṇa viharāmi,
nānye vivekavihāreṇa viharanti,
nānyeṣāṁ vivekavihārāḥ saṁvidyante iti| tasminnānanda samaye māraḥ
pāpīyāṁstuṣṭa udagra āttamanāḥ pramuditaḥ prītisaumanasyajāto bhavati,
saṁharṣajāto harṣitacittaḥ prītiprāmodyajāto bhavati| tatkasya hetoḥ?
dūrīkarotyeṣo'nuttarāṁ samyaksaṁbodhimiti||
punaraparamānanda yasmin
samaye bodhisattvasya mahāsattvasya nāmagrahaṇaṁ vā gotragrahaṇaṁ vā
dhutaguṇaparikīrtanaṁ vā bhavati,
evaṁ sa tāvanmātrakeṇa tato'nyān bodhisattvān mahāsattvān peśalān
kalyāṇadharmaṇo'vamanyate| te ca tasya guṇā na saṁvidyante,
ye'vinivartanīyānāṁ bodhisattvānāṁ mahāsattvānāṁ prajñāpāramitāyāṁ
caratāṁ guṇāḥ, te
ākārāstāni liṅgāni tāni nimittāni tasya na saṁvidyante|
so'saṁvidyamāneṣvavinivartanīyaguṇeṣu kleśamutpādayati,
yaduta ātmānamutkrośayati,
parān paṁsayati-na khalvete teṣu dharmeṣu saṁdṛśyante,
yatrāhaṁ saṁdṛśya iti| tatra mārāṇāṁ pāpīyasāmevaṁ bhavati- na śūnyāni
mārabhavanāni bhaviṣyanti,
utsadāni bhaviṣyanti| mahānirayāstiryañcaḥ pretaviṣayā āsurāśca kāyā
utsadā bhaviṣyantīti| tathā ca māraḥ pāpīyānadhiṣṭhāsyati,
yathā te bodhisattvā mahāsattvā evaṁ pravṛttā adhyākrāntā lābhasatkāreṇa
bhaviṣyanti,
ādeyavacanāśca bhaviṣyanti| te tayā ādeyavacanatayā bahujanaṁ
grāhayiṣyanti| teṣāṁ ca sa mahājanaḥ śrotavyaṁ śraddhātavyaṁ maṁsyate|
te dṛṣṭvā śrutvā ca teṣāmanukṛtimāpatsyante| te
dṛṣṭaśrutānukṛtimāpadyamānā na tathatvāya śikṣiṣyante,
na tathatvāya pratipatsyante,
na tathatvāya yogamāpatsyante| evaṁ te na tathatāyāṁ śikṣamāṇā na
tathatāyāṁ pratipadyamānā na tathatāyāṁ yogamāpadyamānāḥ saṁkleśaṁ
vivardhayiṣyanti| evaṁ te viparyastayā cittasaṁtatyā yadyadeva karma
ārapsyante kāyena vā vācā vā manasā vā,
tatsarvamanirdiṣṭatvāya akāntatvāya apriyatvāya amanaāpatvāya
saṁvartsyate| evaṁ te mahānirayā utsadā bhaviṣyanti,
tiryañcaḥ pretaviṣayā āsurāśca kāyāḥ,
mārabhavanāni cotsadāni bhaviṣyanti| imamapyānanda arthavaśaṁ saṁpaśyan
māraḥ pāpīyāṁstuṣṭa udagra āttamanāḥ pramuditaḥ prītisaumanasyajāto
bhavati||
punaraparamānanda yasmin
samaye bodhisattvo mahāsattvaḥ śrāvakayānikena pudgalena sārdhaṁ
kalahāyati vivadati vigṛhṇīte ākrośet paribhāṣeta vyāpadyeta
doṣamutpādayati,
tasmin samaye mārasya pāpīyasa evaṁ bhavati-dūrīkariṣyati batāyaṁ
kulaputraḥ sarvajñatām,
atidūre sthāsyati sarvajñatāyāḥ sacetpunarbodhisattvayānikaḥ
pudgalo'nyena bodhisattvayānikena pudgalena sārdhaṁ kalahāyati vivadati
vigṛhṇīte ākrośati paribhāṣate vyāpadyate doṣamutpādayati,
tatra māraḥ pāpīyān bhūyasyā mātrayā tuṣṭo bhavati,
udagra āttamanāḥ pramuditaḥ prītisaumanasyajāto bhavati| evaṁ cāsya
bhavati-ubhāvapyetau bodhisattvau dūre sthāsyataḥ sarvajñatāyā iti||
punaraparamānanda yo
bodhisattvo mahāsattvo vyākṛto'vyākṛtena bodhisattvena mahāsattvena
sārdhaṁ kalahāyet vivadet vigṛhṇīyāt ākrośet paribhāṣeta vyāpadyeta
doṣamutpādayet,
cittaṁ cāghātayet,
tena bodhisattvena mahāsattvena cittotpāde tāvata eva kalpān saṁnāhaḥ
saṁnāhyaḥ,
sacedasyāparityaktā sarvajñatā||
evamukte āyuṣmānānando
bhagavantametadavocat-asti bhagavaṁsteṣāṁ cittotpādānāṁ kiṁcinniḥsaraṇam,
utāho tāvata eva kalpānavaśyaṁ tena bodhisattvena mahāsattvena saṁnāhaḥ
saṁnahyaḥ?
bhagavānāha-saniḥsaraṇamānanda mayā dharmo deśitaḥ śrāvakayānikānāṁ
pratyekabuddhayānikānāṁ bodhisattvayānikānāṁ ca pudgalānām| tatra ānanda
yo'yaṁ bodhisattvayānikaḥ pudgalo bodhisattvayānikena pudgalena sārdhaṁ
kalahāyitvā vivaditvā vigṛhya ākruśya paribhāṣya vyāpadya doṣamutpādya
na pratideśayati,
nāyatyāṁ saṁbarāya pratipadyate,
anuśayaṁ vahati,
anuśayabaddho viharati,
nāhamānanda tasya pudgalasya niḥsaraṇaṁ vadāmi| avaśyaṁ tena ānanda
pudgalena punareva tāvata eva kalpān saṁnāhaḥ saṁnahyaḥ| yaḥ punarānanda
bodhisattvayānikaḥ pudgalo bodhisattvayānikena pudgalena sārdhaṁ
kalahāyitvā vivaditvā vigṛhya ākruśya paribhāṣya vyāpadya doṣamutpādya
pratideśayati,
pratideśya āyatyāṁ saṁvarāya pratipadyate,
evaṁ ca cittamutpādayati-yena mayā sarvasattvānāṁ vigrahā vivādā virodhā
utsārayitavyā nidhyāpayitavyāḥ praśamayitavyāḥ,
so'haṁ nāma svayameva vivadāmi| lābhā me durlabdhā na sulabdhāḥ,
yo'haṁ jalpite pratijalpāmi| yena mayā sarvasattvānāṁ saṁkramabhūtena
bhavitavyam, so'haṁ
pareṣu tvamityapi vācaṁ bhāṣe,
paruṣaṁ vā karkaśaṁ vā prativaco dadāmi| idamapi mayā naiva vaktavyam|
jaḍasadṛśena eḍamūkasamena mayā kalahavigrahavivādeṣu bhavitavyam,
parato duruktāni durāgatāni durbhāṣitāni bhāṣyamāṇāni śṛṇvatā cittaṁ
nāghātayitavyam| pareṣāmantike na mamaitatsādhu,
na caitanmamāṁ pratirūpam,
yo'haṁ parasya doṣāntaraṁ saṁjāne| etadapi me na pratirūpam,
yadahaṁ pareṣa doṣāntaramapi śrotavyaṁ manye| tatkasya hetoḥ?
na mayā adhyāśayo vikopayitavyaḥ,
yena mayā sarvasattvāḥ sarvasukhopadhānaiḥ sukhayitavyāḥ,
parinirvāpayitavyāśca anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhya,
sa nāmāhaṁ vyāpadye| na ca mayā svaparāddheṣvapi pareṣu vyāpattavyam| sa
nāmāhaṁ kṣobhaṁ gacchāmi| idaṁ mayā na karaṇīyam| dṛḍhaparākramatayā
parākrāntavyam| na ca mayā jīvitāntarāye'pi kriyamāṇe kṣobhaḥ karaṇīyaḥ,
na bhrukuṭirmukhe utpādayitavyeti| asyāhamānanda bodhisattvasya
mahāsattvasya niḥsaraṇaṁ vadāmi| evaṁ cānanda bodhisattvena mahāsattvena
śrāvakayānikānāmapi pudgalānāmantike sthātavyam,
yathā na kasyacitsattvasyāntike kṣubhyeta,
evameva ca sarvasattvānāmantike sthātavyam| kathaṁ cānanda bodhisattvena
mahāsattvena apareṣāṁ bodhisattvayānikānāṁ pudgalānāmantike sthātavyam?
tadyathāpi nāma ānanda śāstari| ete mama bodhisattvā mahāsattvāḥ śāstāra
ityevaṁ sthātavyam| ekayānasamārūḍhā bateme mama bodhisattvā mahāsattvāḥ,
ekamārgasamārūḍhā bateme mama bodhisattvā mahāsattvāḥ,
samānābhiprāyā bateme mama bodhisattvā mahāsattvāḥ,
samayānasaṁprasthitā bateme mama bodhisattvā mahāsattvāḥ| yatraibhiḥ
śikṣitavyam, tatra
mayā śikṣitavyam| yathaiva caibhiḥ śikṣitavyam,
tathaiva mayā śikṣitavyam| sacetpunareṣāṁ kaścidvyavakīrṇavihāreṇa
vihariṣyati, na mayā
vyavakīrṇavihāreṇa vihartavyam| sacetpunarete'vyavakīrṇavihāreṇa
vihariṣyanti sarvajñatāpratisaṁyuktairmanasikāraiḥ,
mayāpyevaṁ śikṣitavyam| evaṁ sarvajñatāyāṁ śikṣamāṇasya ānanda
bodhisattvasya mahāsattvasya antarāyo na bhavatyanuttarāyāḥ
samyaksaṁbodheḥ,
kṣipraṁ ca anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhyate iti||
āryāṣṭasāhasrikāyāṁ
prajñāpāramitāyāmabhimānaparivarto nāma caturviṁśatitamaḥ||