26
Māyopamaparivartaḥ ṣaḍviṁśatitamaḥ|
atha khalu śakrasya
devānāmindrasyaitadabhūt-caranneva tāvadayaṁ bodhisattvo mahāsattvaḥ
sarvasattvānabhibhavati,
kaḥ punarvādo yadā anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddho bhaviṣyati|
lābhāsteṣāṁ sattvānāṁ sulabdhāḥ,
sujīvitaṁ ca te sattvā jīvanti,
yeṣāṁ sarvajñatāyāṁ cittaṁ krāmati| kaḥ punarvādo yairanuttarāyāṁ
samyaksaṁbodhau cittamutpāditam| spṛhaṇīyāste sattvā ye sattvasārā
anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbhotsyante||
atha khalu śakro
devānāmindro māndāravāṇi puṣpāṇyabhinirmāya puṣpāṇāmañjaliṁ kṛtvā
tathāgatamarhantaṁ samyaksaṁbuddhamabhyavākirat,
evaṁ ca vācamabhāṣata-yairbodhisattvayānikaiḥ pudgalairanuttarāyāṁ
samyaksaṁbodhau cittamutpāditam-anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbhotsyāmahe,
abhisaṁbudhya sarvasattvān mahatā saṁsārārṇavenohyamānān same pārime
tīre pratiṣṭhāpayiṣyāma iti,
samṛdhyantāṁ teṣāmabhīpsitāḥ paricintitāḥ,
parigṛhītāścittotpādāḥ eteṣāmeva buddhadharmāṇāṁ paripūraṇāya bhavantu,
eteṣāmeva sarvajñatāpratisaṁyuktānāṁ dharmāṇāṁ paripūraṇāya bhavantu,
eteṣāmeva svayaṁbhūdharmāṇāṁ paripūraṇāya bhavantu,
eteṣāmeva asaṁhāryadharmāṇāṁ paripūraṇāya bhavantu| na me bhagavan
ekacittotpādo'pyutpadyate,
yatte bodhisattvā mahāsattvā mahākaruṇayā samanvāgatā vivarteran
anuttarāyāḥ samyaksaṁbodheriti| na me bhagavan ekacittotpādo'pyutpadyate
yatte bodhisattvayānikāḥ pudgalā anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁboddhuṁ
saṁprasthitāḥ, tato
vivarteran| iti yadbhūyasyā mātrayā praṇidhiṁ janayiṣyantyanuttarāyāṁ
samyaksaṁbodhau imāni saṁsārāvacarāṇi duḥkhāni sattvānāṁ saṁpaśyantaḥ|
tatkasya hetoḥ?
tayā mahākaruṇayā arthakāmā hitakāmā hi te sadevamānuṣāsurasya
lokasyānukampakāḥ, ye
imairevaṁrūpaiścittotpādaiḥ samanvāgatāḥ kimiti vayaṁ tīrṇāḥ
sattvāṁstārayema,
muktā mocayema,
āśvastā āśvāsayema,
parinirvṛtāḥ parinirvāpayema,
ityetaiścittotpādairviharanti| yasteṣāṁ bhagavan
prathamayānasaṁprasthitānāṁ bodhisattvānāṁ mahāsattvānāṁ
cittotpādānanumodate,
avinivartanīyānāmapyavinivartanīyadharmatāmanumodate,
ekajātipratibaddhānāmapi bodhisattvānāṁ
mahāsattvānāmekajātipratibaddhadharmatāmanumodate,
kiyatsa bhagavan kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṁ puṇyaṁ prasavati?
evamukte bhagavān śakraṁ devānāmindrametadavocat-syātkhalu punaḥ kauśika
śakyeta sumeroḥ parvatarājasya palāgreṇa tulyamānasya pramāṇaṁ grahītum,
na tveva kauśika tasya kulaputrasya vā kuladuhiturvā bodhisattvasya
mahāsattvasyānumodanāsahagatasya cittotpādasya puṇyapramāṇaṁ grahītum|
syātkhalu punaḥ kauśika śakyeta cāturmahādvīpake lokadhātau palāgreṇa
tulyamāne pramāṇaṁ grahītum,
na tveva kauśika tasyānumodanāsahagasya cittotpādasya puṇyapramāṇaṁ
grahītum| syātkhalu punaḥ kauśika śakyeta sāhasre cūlike lokadhātau
tulyamāne palāgreṇa pramāṇaṁ grahītum,
na tveva kauśika tasyānumodanāsahagatasya cittotpādasya puṇyapramāṇaṁ
grahītum| syātkhalu punaḥ kauśika śakyeta dvisāhasre madhyame lokadhātau
palāgreṇa tulyamāne pramāṇaṁ grahītum,
na tveva kauśika tasyānumodanāsahagatasya cittotpādasya puṇyapramāṇaṁ
grahītum| syātkhalu punaḥ kauśika śakyeta trisāhasramahāsāhasre
lokadhātau tulyamāne palāgreṇa pramāṇaṁ grahītum,
na tveva kauśika tasya kulaputrasya vā kuladuhiturvā bodhisattvasya
mahāsattvasyānumodanāsahagatasya cittotpādasya puṇyapramāṇaṁ grahītum||
evamukte śakro devānāmindro
bhagavantametadavocat-mārādhiṣṭhitāste bhagavan sattvā veditavyāḥ,
ye bodhisattvānāṁ mahāsattvānāṁ prathamacittotpādamupādāya
yāvadanuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhānāmevamaprameyamanumodanāsahagatasya
cittotpādasya puṇyamiti na śṛṇvanti,
na jānanti, na
paśyanti,
tāmanumodanāṁ na samanvāharanti| mārapakṣikā bhagavaṁste sattvā
bhaviṣyanti, ye
bodhisattvānāṁ mahāsattvānāmimāṁścittotpādānnānumodiṣyante|
mārabhavanebhyaśca te bhagavan sattvāścyutā bhaviṣyanti,
ya imāṁścittotpādāṁsteṣāṁ bodhisattvānāṁ mahāsattvānāṁ nānumodiṣyante|
tatkasya hetoḥ?
mārabhavanavidhvaṁsanakarā hi tairbhagavan ime cittotpādā abhinirhṛtāḥ,
yairamī cittotpādā anuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau pariṇāmitāḥ,
anumoditā vā amī cittopādāḥ| anumoditavyā bhagavaṁsteṣāṁ bodhisattvānāṁ
mahāsattvānāmamī cittotpādāḥ,
yairbodhisattvairmahāsattvairanuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau
cittamutpāditam| yeṣāṁ bhagavaṁstathāgato'parityaktaḥ,
dharmo'parityaktaḥ,
saṁgho'parityaktaḥ,
taiḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiśceme cittotpādā anumoditavyāḥ||
evamukte bhagavān śakraṁ
devānāmindrametadavocat-evametatkauśika,
evametat| yeṣāṁ kauśika tathāgato'parityaktaḥ,
dharmo'parityaktaḥ,
saṁgho'parityaktaḥ,
taiḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiśceme cittotpādā anumoditavyāḥ| yaiḥ
kauśika kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiśceme cittopādā anumoditā
bodhisattvayānikairvā pratyekabuddhayānikairvā śrāvakayānikairvā,
te kṣipraṁ tathāgatānarhataḥ samyaksaṁbuddhānārāgayiṣyanti,
na virāgayiṣyanti| evamukte śakro devānāmindro
bhagavantametadavocat-evametadbhagavan,
evametatsugata| yaiḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhiśceme cittotpādā anumoditā
bodhisattvayānikairvā pratyekabuddhayānikairvā śrāvakayānikairvā,
te kṣipraṁ tathāgatānarhataḥ samyaksaṁbuddhānārāgayiṣyanti,
na virāgayiṣyanti| evaṁ
tairanumodanāsahagataiścittotpādakuśalamūlairyatra yatropapatsyante,
tatra tatra satkṛtāśca bhaviṣyanti,
gurukṛtāśca bhaviṣyanti,
mānitāśca bhaviṣyanti,
pūjitāśca bhaviṣyanti,
arcitāśca bhaviṣyanti,
apacāyitāśca bhaviṣyanti| na ca te amanaāpāni rūpāṇi drakṣyanti| na ca
te amanaāpān gandhān ghrāsyanti| na ca te amanaāpān rasān
paribhokṣyante| na ca te amanaāpāni spraṣṭavyāni sprakṣyanti| na ca
teṣāmapāyeṣūpapattiḥ pratikāṅkṣitavyā| svargopapattisteṣāṁ
pratikāṅkṣitavyā| tatkasya hetoḥ?
tathā hi taiḥ kulaputraiḥ kuladuhitṛbhirvā
sarvasattvasukhāvahānyaprameyāṇāmasaṁkhyeyānāṁ sattvānāṁ
kuśalamūlānyanumoditāni yairapi bhagavaṁśchandamutpādya bodhaye
bodhisattvayānikānāṁ pudgalānāṁ te cittotpādā anumoditāḥ,
teṣāṁ te cittotpādā vivardhamānā anuttarāyāḥ samyaksaṁbodherāhārakā
bhaviṣyanti| te'pyanuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhya
aprameyānasaṁkhyeyān sattvān parinirvāpayiṣyanti|
bhagavānāha-evametatkauśikaḥ,
evametat, yathā tvayā
vāgbhāṣitā tathāgatasyaivānubhāvena| yena kauśika kulaputreṇa vā
kuladuhitrā vā bodhisattvayānikānāṁ pudgalānāṁ te cittotpādā anumoditāḥ,
anena kauśika paryāyeṇa tena kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā
bodhisattvayānikānāṁ pudgalānāṁ tāṁścittotpādānanumodya aprameyāṇāṁ
sattvānāmasaṁkhyeyānāṁ sattvānāṁ kuśalamūlānyanumoditāni bhavanti,
avaropitāni abhinirhṛtāni ca bhavanti||
subhūtirāha-kathaṁ ca
bhagavan māyopamaṁ cittamanuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhyate?
evamukte bhagavānāyuṣmantaṁ subhūtimetadavocat-tatkiṁ manyase subhūte
samanupaśyasi tvaṁ māyopamaṁ cittam
?
subhūtirāha-no hīdaṁ bhagavan| bhagavānāha-tatkiṁ manyase subhūte
samanupaśyasi tvaṁ māyām?
āha-no hīdaṁ bhagavan| nāhaṁ bhagavan māyopamaṁ cittaṁ nāpi māyāṁ
samanupaśyāmi| bhagavānāha-tatkiṁ manyase subhūte yanna māyāṁ nāpi
māyopamaṁ cittaṁ samanupaśyasi,
tatkiṁ tvamanyatra māyāyā māyopamādvā cittāt taṁ dharmaṁ samanupaśyasi
yo dharmo'nuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhyate?
āha-no hīdaṁ bhagavan| nāhaṁ bhagavan anyatra māyāyā māyopamādvā cittāt
taṁ dharmaṁ samanupaśyāmi,
yo dharmo'nuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhyate| so'haṁ bhagavan
anyatra māyāyā māyopamādvā cittāt taṁ dharmasamanuśyan katamaṁ
dharmamupadekṣyāmi astīti vā nāstīti vā?
yaśca atyantavivikto dharmaḥ,
na so'stīti vā nāstīti vā upaiti| yo'pi dharmo'tyantatayā viviktaḥ,
nāsāvanuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhyate| tatkasya hetoḥ?
na hi bhagavan asaṁvidyamāno dharmo'nuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhyate| tasmāttarhi bhagavan atyantaviviktā
prajñāpāramitā| yaśca dharmo'tyantaviviktaḥ,
nāsau dharmo bhāvayitavyaḥ|
nāpyasau
kasyaciddharmasyāvāhako vā nirvāhako vā| kathaṁ bhagavan bodhisattvo
mahāsattvo'tyantaviviktāṁ prajñāpāramitāmāgamya anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhyate?
anuttarāpi nāma bhagavan samyaksaṁbodhiratyantaviviktā| yadā bhagavan
prajñāpāramitāpyatyantaviviktā,
anuttarāpi samyaksaṁbodhiratyantaviviktā,
tadā kathaṁ bhagavan viviktena viviktamabhisaṁbuddhaṁ bhavati?
evamukte bhagavānāyuṣmantaṁ subhūtimetadavocat-sādhu sādhu subhūte|
evametatsubhūte,
evametat| atyantaviviktā subhūte prajñāpāramitā,
atyantaviviktaiva anuttarā samyaksaṁbodhiḥ| yata eva subhūte
atyantaviviktā prajñāpāramitā,
ata eva atyantaviviktā anuttarā samyaksaṁbodhirabhisaṁbudhyate|
sacetsubhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāmatyantaviviktāmiti
saṁjānīte, na sā
prajñāpāramitā syāt| evaṁ khalu subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ
prajñāpāramitāmāgamya anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhyate,
nāpi subhūte prajñāpāramitāmāgamya anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhyate| na ca vivekena vivekamabhisaṁbudhyate,
abhisaṁbudhyate ca bodhisattvo mahāsattvo'nuttarāṁ samyaksaṁbodhim| na
ca prajñāpāramitāmanāgamyābhisaṁbudhyate||
subhūtirāha-yathāhaṁ
bhagavan bhagavato bhāṣitasyārthamājānāmi,
tathā gambhīre bhagavan arthe carati bodhisattvo mahāsattvaḥ|
bhagavānāha-evametatsubhūte,
evametat| gambhīre'rtheṁ subhūte carati bodhisattvo mahāsattvaḥ|
duṣkarakārakaḥ subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ,
yo gambhīre'rthe carati,
taṁ cārthaṁ na sākṣātkaroti yaduta śrāvakabhūmau vā pratyekabuddhabhūmau
vā||
subhūtirāha-yathāhaṁ
bhagavan bhagavato bhāṣitasyārthamājānāmi,
tathā na kaścidduṣkarakārako bodhisattvo mahāsattvaḥ| tatkasya hetoḥ?
tathā hi bhagavan sa eva dharmo nopalabhyate yaḥ sākṣātkuryāt,
so'pi dharmo nopalabhyate yaḥ sākṣātkriyate,
so'pi dharmo nopalabhyate yena sākṣātkriyeta| sacedbhagavan evaṁ
bhāṣyamāṇo bodhisattvo mahāsattvo na saṁsīdati,
nāvalīyate na saṁlīyate,
na vipṛṣṭhībhavati,
notrasyati na saṁtrasyati na saṁtrāsamāpadyate,
carati prajñāpāramitāyām| saceccarāmīti na samanupaśyati,
carati prajñāpāramitāyām| āsannā me'nuttarā samyaksaṁbodhiriti
sacedevamati na samanupaśyati,
carati prajñāpāramitāyām| dūrīkṛtā me śrāvakabhūmiḥ
pratyekabuddhabhūmirveti sacedasyaivamapi na bhavati,
carati prajñāpāramitāyām| tadyathāpi nāma bhagavan ākāśasya naivaṁ
bhavati-kasyacidahamāsannaḥ,
kasyacidvā dūra iti| tatkasya hetoḥ?
avikalpatvādbhagavan ākāśasya| evameva bhagavan prajñāpāramitāyāṁ carato
bodhisattvasya mahāsattvasya naivaṁ bhavati-anuttarāṁ
samyaksabodhirmamāsannā,
śrāvakabhūmiḥ pratyekabuddhabhūmiśca mama dūra iti| tatkasya hetoḥ?
nirvikalpatvādbhagavan prajñāpāramitāyāḥ|
tadyathāpi nāma bhagavan
māyāpuruṣasya naivaṁ bhavati-māyākāro mamāsannaḥ,
yaḥ punaranyo janakāyaḥ saṁnipatitaḥ sa mama dūra iti| tatkasya hetoḥ?
avikalpatvādbhagavan māyāpuruṣasya| evameva bhagavan prajñāpāramitāyāṁ
carato bodhisattvasya mahāsattvasya naivaṁ bhavati-anuttarā
samyaksaṁbodhirmamāsannā,
śrāvakabhūmiḥ pratyekabuddhabhūmiśca mama dūra iti| tatkasya hetoḥ?
avikalpatvādbhagavan prajñāpāramitāyāḥ| tadyathāpi nāma bhagavan
pratibhāsasya naivaṁ bhavati-yenārambaṇena pratibhāsa utpadyate
tanmamāsanne, ye tu
khalu punaratra nopasaṁkrāntā ādarśe vā udakapātre vā te mama dūra iti|
tatkasya hetoḥ?
avikalpatvādbhagavan pratibhāsasya| evameva bhagavan prajñāpāramitāyāṁ
carato bodhisattvasya mahāsattvasya naivaṁ bhavati-anuttarā
samyaksaṁbodhirmamāsannā,
śrāvakabhūmiḥ pratyekabuddhabhūmiśca mama dūra iti| tat kasya hetoḥ?
avikalpatvādbhagavan prajñāpāramitāyāḥ| tadyathāpi nāma
bhagavaṁstathāgatasya kaścitpriyo vā apriyo vā na saṁvidyate,
tatkasya hetoḥ?
sarvakalpavikalpaprahīṇatvāttathāgatasya,
evameva bhagavan prajñāpāramitāyāṁ carato bodhisattvasya mahāsattvasya
na kaścitpriyo vā apriyo vā saṁvidyate| tatkasya hetoḥ?
avikalpatvādbhagavan prajñāpāramitāyāḥ| yathaiva hi bhagavan
sarvakalpavikalpaprahīṇastathāgataḥ,
tathaiva bhagavan prajñāpāramitāpi sarvakalpavikalpaprahīṇā| tadyathāpi
nāma bhagavaṁstathāgatenārhatā samyaksaṁbuddhena yo nirmitako nirmitaḥ,
na tasyaivaṁ bhavati-śrāvakabhūmiḥ pratyekabuddhabhūmiśca mama dūre,
anuttarā samyaksaṁbodhirmamāsanneti| tatkasya hetoḥ?
avikalpatvādbhagavannirmitasya| evameva bhagavan bodhisattvasya
mahāsattvasya prajñāpāramitāṁ carato naivaṁ bhavati-śrāvakabhūmiḥ
pratyekabuddhabhūmiśca mama dūre,
anuttarā samyaksaṁbodhirmamāsanneti| tatkasya hetoḥ?
avikalpatvādeva bhagavan prajñāpāramitāyāḥ|
tadyathāpi nāma bhagavan sa
nirmitako yasya kṛtyasya kṛtaśo nirmitaḥ,
tatkṛtyaṁ karoti| sa ca nirmitako'vikalpaḥ| tatkasya hetoḥ?
avikalpatvādeva nirmitasya| evameva bhagavan bodhisattvo mahāsattvo
yasya kṛtyasya kṛtaśa imāṁ prajñāpāramitāṁ bhāvayati,
tacca kṛtyaṁ karoti,
sā ca prajñāpāramitā avikalpā| tatkasya hetoḥ?
avikalpatvādeva bhagavan prajñāpāramitāyāḥ| tadyathāpi nāma bhagavan
dakṣeṇa palagaṇḍena vā palagaṇḍāntevāsinā vā dārumayī strī vā puruṣo vā
yantrayuktaḥ kṛto bhavet| sa yasya kṛtyasyārthāya kṛtaḥ,
tacca kṛtyaṁ karoti| sa ca dārusaṁghāto'vikalpaḥ| tatkasya hetoḥ?
avikalpatvādeva bhagavan dārusaṁghātasya| evameva bhagavan bodhisattvo
mahāsattvo yasya kṛtyasya kṛtaśa imāṁ prajñāpāramitāṁ bhāvayati,
tacca kṛtyaṁ karoti,
sā ca prajñāpāramitā avikalpā| tatkasya hetoḥ?
avikalpatvādeva bhagavan asyāḥ prajñāpāramitāyā iti||
āryāṣṭasāhasrikāyāṁ
prajñāpāramitāyāṁ māyopamaparivarto nāma ṣaḍviṁśatitamaḥ||