27
Sāraparivartaḥ saptaviṁśatitamaḥ|
atha khalvāyuṣmān śāriputra
āyuṣmantaṁ subhūtimetadavocat-sāre batāyamāyuṣman subhūte bodhisattvo
mahāsattvaścarati,
yaḥ prajñāpāramitāyāṁ carati| evamukte āyuṣmān subhūtirāyuṣmantaṁ
śāriputrametadavocat-sāre batāyamāyuṣman śāriputra bodhisattvo
mahāsattvaścarati,
yaḥ prajñāpāramitāyāṁ carati||
atha khalu saṁbahulānāṁ
kāmāvacarāṇāṁ devaputrasahasrāṇāmetadabhavat-namaskartavyāste sattvāḥ,
yairanuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau cittānyutpāditāni abhinirhṛtāni| ye ceha
gambhīrāyāṁ prajñāpāramitāyāṁ caranti,
tathā caranto bhūtakoṭiṁ na sākṣātkurvanti,
yaduta śrāvakabhūmau vā pratyakabuddhabhūmau vā| anenāpi paryāyeṇa
duṣkarakārakā bodhisattvā mahāsattvā veditavyāḥ,
ye dharmāṇāṁ dharmatāyāṁ caranti,
na ca tāṁ dharmatāṁ sākṣātkurvanti| atha khalvāyuṣmān subhūtisteṣāṁ
saṁbahulānāṁ kāmāvacarāṇāṁ devaputrasahasrāṇāṁ cetasaiva
cetaḥparivitarkamājñāya tāni saṁbahulāni kāmāvacarāṇāṁ devaputrāṇāṁ
sahasrāṇyāmantrayante sma-nedaṁ devaputrāsteṣāṁ bodhisattvānāṁ
mahāsattvānāṁ duṣkaram,
yatte tāṁ bhūtakoṭiṁ na sākṣātkurvanti| idaṁ tu devaputrāsteṣāṁ
bodhisattvānāṁ mahāsattvānāṁ duṣkaraṁ caiva paramaduṣkaraṁ caiva,
yadaprameyānasaṁkhyeyānapramāṇān sattvān parinirvāpayiṣyāma iti saṁnāhaṁ
saṁnahyante| te ca sattvā atyantatayā na saṁvidyante,
asaṁvidyamānā nopalabhyante,
sattvaviviktatvāt| evaṁ vainayikā ayantatayā na saṁvidyante| evaṁ ca
bodhisattvā mahāsattvā anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁboddhuṁ
saṁprasthitāḥ sattvān vineṣyāma iti,
ākāśaṁ sa devaputrā vinetavyaṁ manyeta yaḥ sattvān vinetavyān manyeta|
tatkasya hetoḥ?
ākāśaviviktatayā hi devaputrāḥ sattvaviviktatā veditavyā| anena
devaputrāḥ paryāyeṇa duṣkarakārakā bodhisattvā mahāsattvāḥ,
ye'saṁvidyamānānāmanupalabhyamānānāṁ sattvānāṁ kṛtaśaḥ saṁnāhaṁ
saṁnahyante| ākāśena na sa devaputrāḥ sārdhaṁ veditavyaṁ manyeta,
yaḥ sattvānāṁ kṛtaśaḥ saṁnāhaṁ saṁnaddhavyaṁ manyeta| ayaṁ ca saṁnāho
bodhisattvena mahāsattvena sattvānāṁ kṛtaśaḥ saṁnaddhaḥ| sarvātyantatayā
sattvānupalabdhiruktā tathāgatenārhatā samyaksaṁbuddhena| sā ca
sattvaviviktatayaiva veditavyā,
vainayikavivaktatayā ca sattvaviviktatā veditavyā| sacedatraivaṁ
bhāṣyamāṇe bodhisattvo mahāsattvo na saṁsīdati,
veditavyametaddevaputrāḥ-caratyayaṁ bodhisattvo mahāsattvaḥ
prajñāpāramitāyām| tatkasya hetoḥ?
sattvaviviktatayā hi rūpaviviktatā veditavyā| evaṁ sattvaviviktatayā
vedanāsaṁjñāsaṁskāraviviktatā veditavyā| sattvaviviktatayā
vijñānaviviktatā veditavyā| evaṁ yāvatsattvaviviktatayā
sarvadharmaviviktatā veditavyā| evaṁ devaputrāḥ sarvadharmaviviktatā
draṣṭavyā| evaṁ devaputrāḥ sarvadharmaviviktatāyāṁ bhāṣyamāṇāyāṁ
bodhisattvo mahāsattvo na saṁsīdati| yato na saṁsīdati,
tataścarati prajñāpāramitāyām||
atha khalu bhagavān
jānanneva āyuṣmantaṁ subhūtimetadavocat-kiṁ kāraṇaṁ subhūte bodhisattvo
mahāsattva evaṁ sarvadharmaviviktatāyāṁ bhāṣyamāṇāyāṁ na saṁsīdati?
subhūtirāha viviktatvādbhagavanna saṁsīdati| anena bhagavan kāranena
bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvadharmaviviktatāyāṁ bhāṣyamāṇāyāṁ na
saṁsīdati| nāpi bhagavan kaściddharmaḥ saṁsīdati| tatkasya hetoḥ?
na hi bhagavan kaściddharma upalabhyate,
yaḥ saṁsīdet| so'pi bhagavan dharmo nopalabhyeta,
yena dharmeṇa yo dharmaḥ saṁsīdet| bhagavānāha-evametatsubhūte,
evametat| api tu khalu punaḥ subhūte sacedevaṁ bhāṣyamāṇe deśyamāne
nirdiśyamāne evamupadiśyamāne bodhisattvo mahāsattvo na saṁsīdati na
viṣīdati na viṣādamāpadyate,
nāvalīyate na saṁlīyate,
na vipṛṣṭhīkaroti mānasam,
na bhagnapṛṣṭhīkaroti,
notrasyati na saṁtrasyati na saṁtrāsamāpadyate,
carati prajñāpāramitāyām| subhutirāha-evametadbhagavan,
evametatsugata| sacedbhagavan bodhisattvo mahāsattva evaṁ carati,
carati prajñāpāramitāyām| evaṁ carantaṁ bodhisattvaṁ mahāsattvaṁ
sendrakā devāḥ sabrahmakāḥ saprajāpatikāḥ seśānāḥ sarṣinaranārīgaṇā
ārātprāñjalībhūtā namasyanti| bhagavānāha-na kevalaṁ subhūte evaṁ
carantaṁ bodhisattvaṁ mahāsattvaṁ sendrakā devāḥ sabrahmakāḥ
saprajāpatikāḥ seśānāḥ sarṣinaranārīgaṇā ārātprāñjalībhūtā namasyanti,
ye'pi te subhūte brahmakāyikā devā brahmapurohitā brahmapārṣadyā
mahābrahmāṇaḥ parīttābhā apramāṇābhā ābhāsvarāḥ parīttaśubhā
apramāṇaśubhāḥ śubhakṛtsnā anabhrakāḥ puṇyaprasavā bṛhatphalā
asaṁjñisattvā abṛhā atapāḥ sudṛśāḥ sudarśanā akaniṣṭhāśca devāḥ,
te'pi subhūte taṁ bodhisattvaṁ mahāsattvaṁ prajñāpāramitāyāṁ evaṁ
carantaṁ namasyanti| ye'pi te subhūte aprameyeṣvasaṁkhyeyeṣu
lokadhātuṣu tathāgatā arhantaḥ samyaksaṁbuddhā etarhi tiṣṭhanti
dhriyante yāpayanti,
te'pi buddhā bhagavantaḥ prajñāpāramitāyāmevaṁ carantaṁ bodhisattvaṁ
mahāsattvaṁ buddhacakṣuṣā paśyanti| te ca subhūte bodhisattvaṁ
mahāsattvāṁ prajñāpāramitāyāṁ carantamanugṛhṇanti,
samanvāharanti| ye ca khalu punaḥ subhūte bodhisattvā mahāsattvāḥ
prajñāpāramitāyāṁ carantastathāgatairarhadbhiḥ
samyaksaṁbuddhairanugṛhyante samanvāhriyante,
te te subhūte bodhisattvā mahāsattvā avinivartanīyā anuttarāyāḥ
samyaksaṁbodherdhārayitavyāḥ| na ca teṣāmantarāyā utpatsyante mārato vā
anyato vā| tatkasya hetoḥ?
ye subhūte trisāhasramahāsāhasre lokadhātau sattvāḥ,
te sarve mārāḥ pāpīyāṁso bhaveyuḥ| ekaikaśca māraḥ pāpīyāṁstāvatīreva
mārasenā abhinirmimīte| te'pi subhūte mārāḥ pāpīyāṁsastasya
buddhasamanvāhṛtasya bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṁ
carato na pratibalā antarāyaṁ kartumanuttarāyāḥ samyaksaṁbodheḥ|
tiṣṭhantu khalu punaḥ subhūte trisāhasramahāsāhasre lokadhātau
sarvasattvā mārāḥ pāpīyāṁsaḥ,
yāvanta subhūte gaṅgānadīvālukopameṣu trisāhasramahāsāhasreṣu
lokadhātuṣu sattvāḥ,
te'pi sarve mārāḥ pāpīyāṁso bhaveyuḥ,
ekaikaśca māraḥ pāpīyāṁstāvatīreva mārasenā abhinirmimīte,
te'pi subhūte mārāḥ pāpīyāṁsastasya buddhasamanvāhṛtasya bodhisattvasya
mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṁ carato na pratibalā antarāyaṁ
kartumanuttarāyāḥ samyaksaṁbodheḥ| dvābhyāṁ subhūte dharmābhyāṁ
samanvāgato bodhisattvo mahāsattvastasmin samaye durdharṣo bhavati
māraiḥ pāpīyobhirmārakāyikābhirvā devatābhiḥ| katamābhyāṁ dvābhyām?
yaduta sarvasattvāścāsya aparityaktā bhavanti,
sarvadharmāśca anena śūnyatāto vyavalokitā bhavanti| ābhyāṁ subhūte
dvābhyāṁ dharmābhyāṁ samanvāgato bodhisattvo mahāsattvo durgharṣo
bhavati māraiḥ pāpīyobhirmārakāyikābhirvā devatābhiḥ| aparābhyāṁ subhūte
dvābhyāṁ dharmābhyāṁ samanvāgato bodhisattvo mahāsattvo durgharṣo
bhavati māraiḥ pāpīyobhirmārakāyikābhirvā devatābhiḥ| katamābhyāṁ
dvābhyām? yaduta
yathāvādī tathākārī ca bhavati,
buddhaiśca bhagavadbhiḥ samanvāhriyate| ābhyāṁ subhūte dvābhyāṁ
samanvāgato bodhisattvo mahāsattvo durgharṣo bhavati māraiḥ
pāpīyobhirmārakāyikābhirvā devatābhiḥ|
evaṁ carataḥ subhūte
bodhisattvasya mahāsattvasya devā apyupasaṁkramitavyaṁ maṁsyante|
upasaṁkramya ca paripraṣṭavyaṁ maṁsyante,
paripraśnīkartavyaṁ maṁsyante,
paryupāsitavyaṁ maṁsyante,
utsāhaṁ cāsya vardhayiṣyanti-kṣipraṁ tvaṁ kulaputra anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbhotsyase| tasmāttarhi kulaputra anenaiva vihāreṇa
vihara yaduta prajñāpāramitāvihāreṇa| tatkasya hetoḥ?
etenaiva hi tvaṁ kulaputra vihāreṇa viharan anāthānāṁ sattvānāṁ nātho
bhaviṣyasi, atrāṇānāṁ
sattvānāṁ trātā bhaviṣyasi,
aśaraṇānāṁ sattvānāṁ śaraṇaṁ bhaviṣyasi,
alayanānāṁ sattvānāṁ layanaṁ bhaviṣyasi,
aparāyaṇānāṁ sattvānāṁ parāyaṇaṁ bhaviṣyasi,
advīpānāṁ sattvānāṁ dvīpo bhaviṣyasi,
andhānāṁ sattvānāmāloko bhaviṣyasi,
apariṇāyakānāṁ sattvānāṁ pariṇāyako bhaviṣyasi,
agatikānāṁ sattvānāṁ gatirbhaviṣyasi,
mārgapranaṣṭānāṁ sattvānāmapratiśaraṇānāṁ mārgapraṇetā pratiśaraṇaṁ
bhaviṣyasi| evaṁ te devaputrāstasya bodhisattvasya mahāsattvasyotsāhaṁ
vardhayiṣyanti| tatkasya hetoḥ?
etena hi subhūte prajñāpāramitāvihāreṇa viharato bodhisattvasya
mahāsattvasya ye te'prameyeṣvasaṁkhyeyeṣu lokadhātuṣu buddhā
bhagavantastiṣṭhanti dhriyante yāpayanti,
te'pi bhikṣusaṁghaparivṛtā bodhisattvagaṇapuraskṛtāḥ prajñāpāramitāyāṁ
carato viharatastasya bodhisattvasya mahāsattvasya ebhirevaṁrūpairguṇaiḥ
samanvāgatasya yaduta prajñāpāramitāviharaṇaguṇaiḥ,
buddhā bhagavanto nāma ca gotraṁ ca balaṁ ca rūpaṁ ca
parikīrtayamānarūpā dharmaṁ deśayanti,
udānaṁ codānayanti tasya bodhisattvasya mahāsattvasya| tadyathāpi nāma
subhūte ahametarhi ratnaketorbodhisattvasya mahāsattvasya,
śikhino bodhisattvasya mahāsattvasya nāma ca gotraṁ ca balaṁ ca varṇaṁ
ca rūpaṁ ca parikīrtayamānarūpo dharmaṁ deśayāmi,
udānaṁ codānayāmi apareṣāṁ ca bodhisattvānāṁ mahāsattvānām,
ya etarhi akṣobhyasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṁbuddhasyāntike
brahmacaryaṁ caranti| evameva subhūte te'pi buddhā bhagavanto ye etarhi
iha mama buddhakṣetre bodhisattvā mahāsattvā brahmacaryaṁ caranti,
anena ca prajñāpāramitāvihāreṇa viharanti,
teṣāṁ ca bodhisattvānāṁ mahāsattvānāṁ nāma ca gotraṁ ca balaṁ ca varṇaṁ
ca rūpaṁ ca parikīrtayamānarūpā dharmaṁ deśayanti,
udānaṁ codānayanti||
subhūtirāha-kiṁ sarveṣāmeva
bhagavan bodhisattvānāṁ mahāsattvānāṁ nāma ca gotraṁ ca balaṁ ca varṇaṁ
ca rūpaṁ ca parikīrtayamānarūpāste buddhā bhagavanto dharmaṁ deśayanti,
udānaṁ codānayanti?
bhagavānāha-no hīdaṁ subhūte| na subhūte sarveṣāṁ bodhisattvānāṁ
mahāsattvānāṁ nāma ca gotraṁ ca balaṁ ca varṇaṁ ca rūpaṁ ca
parikīrtayamānarūpāste buddhā bhagavanto dharmaṁ deśayanti,
udānaṁ codānayanti,
kiṁ tarhi subhūte ye te'vinivartanīyā bodhisattvā mahāsattvāḥ
sarvasaṅgavigatāḥ,
teṣāṁ te buddhā bhagavanto nāma ca gotraṁ ca balaṁ ca varṇaṁ ca rūpaṁ ca
parikīrtayamānarūpā dharmaṁ deśayanti,
udānaṁ codānayanti||
subhūtirāha-santi bhagavan
avinivartanīyān bodhisattvān mahāsattvān sthāpayitvā tato'nye
bodhisattvā mahāsattvāḥ,
yeṣāṁ te buddhā bhagavanto nāma ca gotraṁ ca balaṁ varṇaṁ ca rūpaṁ ca
parikīrtayamānarūpā dharmaṁ deśayanti,
udānaṁ codānayanti?
bhagavānāha-santi subhūte pratipakṣabalino bodhisattvayānikāḥ pudgalāḥ
avinivartanīyān bodhisattvān mahāsattvān sthāpayitvā,
yeṣāṁ te buddhā bhagavanto nāma ca gotraṁ ca balaṁ ca varṇaṁ ca rūpaṁ ca
parikīrtayamānarūpā dharmaṁ deśayanti,
udānaṁ codānayanti| te punaḥ katame?
ye etarhi akṣobhyasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṁbuddhasya
bodhisattvacaryāmanuśikṣamāṇarūpā bodhisattvacārikāṁ caranti,
anuśikṣamāṇarūpā viharanti,
ime te subhūte bodhisattvayānikāḥ pudgalā avinivartanīyān bodhisattvān
mahāsattvān sthāpayitvā yeṣāṁ te buddhā bhagavanto nāma ca gotraṁ ca
balaṁ ca varṇaṁ ca rūpaṁ ca parikīrtayamānarūpā dharmaṁ deśayanti,
udānaṁ codānayanti| ye'pi te subhūte ratnaketorbodhisattvasya
mahāsattvasya bodhisattvacaryāmanuśikṣamāṇarūpā bodhisattvacaryāṁ
caranti, anuśikṣamāṇā
viharanti, ime'pi te
subhūte bodhisattvā mahāsattvā avinivartanīyān bodhisattvān mahāsattvān
sthāpayitvā yeṣāṁ te buddhā bhagavanto nāma ca gotraṁ ca balaṁ ca varṇaṁ
ca rūpaṁ ca parikīrtayamānarūpā dharmaṁ deśayanti,
udānaṁ codānayanti||
punaraparaṁ subhūte ye
bodhisattvā mahāsattvāḥ prajñāpāramitāyāṁ carantaḥ sarvadharmā
anutpattikā ityadhimuñcanti,
na ca tāvadanutpattikadharmakṣāntipratilabdhā bhavanti| sarvadharmāḥ
śāntā ityadhimuñcanti,
na ca sarvadharmeṣvavinivartanīyavaśitāprāptimavakrāntā bhavanti|
anenāpi subhūte vihāreṇa viharatāṁ teṣāṁ bodhisattvānāṁ mahāsattvānāṁ te
buddhā bhagavanto nāma ca gotraṁ ca balaṁ ca varṇaṁ ca rūpaṁ ca
parikīrtayamānarūpā dharmaṁ deśayanti,
udānaṁ codānayanti| yeṣāṁ khalu punaḥ subhūte bodhisattvānāṁ
mahāsattvānāṁ te buddhā bhagavanto nāma ca gotraṁ ca balaṁ ca varṇaṁ ca
rūpaṁ ca parikīrtayamānarūpā dharmaṁ deśayanti,
udānaṁ codānayanti,
prahīṇā teṣāṁ śrāvakabhūmiḥ pratyekabuddhabhūmiśca| buddhabhūmireva
teṣāṁ pratikāṅkṣitavyā| te'pi vyākariṣyante'nuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau|
tatkasya hetoḥ? yeṣāṁ
hi subhūte bodhisattvānāṁ mahāsattvānāṁ evaṁ prajñāpāramitāyāṁ caratāṁ
te buddhā bhagavanto nāma ca gotraṁ ca balaṁ ca varṇaṁ na rūpaṁ ca
parikīrtayamānarūpā dharmaṁ deśayanti,
udānaṁ codānayanti,
te'pyavinivartanīyatāyāṁ sthāsyanti||
punaraparaṁ subhūte ye
bodhisattvā mahāsattvā imāṁ gambhīrāṁ prajñāpāramitāṁ bhāṣyamāṇāṁ śrutvā
adhimokṣyanti, na
dhandhāyiṣyanti, na
kāṅkṣiṣyanti, na
vicikitsiṣyanti,
evametadyathā tathāgatenārhatā samyaksaṁbuddhena bhāṣitamityadhimucya
vistareṇa śroṣyanti,
evaṁ ca cittamutpādayiṣyanti-imāṁ vayaṁ prajñāpāramitāmakṣobhyasya
tathāgatasyārhataḥ samyaksaṁbuddhasyāntikādvistareṇa śṛṇuyāmeti,
teṣāṁ ca bodhisattvayānikānāṁ pudgalānāṁ ye cāsya buddhakṣetre
brahmacaryaṁ caranti,
teṣāṁ cāntikādimāmeva prajñāpāramitāṁ śrutvā adhimokṣyanti,
te'pyenāṁ prajñāpāramitāmadhimucyamānā yathā tathāgatena bhāṣitā tathā
cādhimokṣyante, tathā
cādhimucyamānā avinivartanīyatāyāṁ sthāsyanti| evaṁ subhūte bahukaraṁ
prajñāpāramitāyāḥ śravaṇamapi vadāmi,
kaḥ punarvādo ya enāmadhimokṣyanti| adhimucya tathatvāya sthāsyanti|
tathatvāya pratipatsyante| tathatvāya sthitvā tathatvāya pratipadya
tiṣṭhanti tathatāyām| tathatāyāṁ tiṣṭhantaḥ sarvajñatāyāṁ ca dharmaṁ
deśayanti||
subhūtirāha-yadā
bhagavaṁstathatāvinirmukto nānyaḥ kaściddharma upalabhyate,
tadā ko'yaṁ bhagavan dharmaḥ sthāsyati tathatāyām,
ko vā ayamanuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbhotsyate,
ko vā ayamimaṁ dharmaṁ deśayiṣyati?
evamukte bhagavānāyuṣmantaṁ subhūtimetadavocat-yatsubhūte evaṁ
vadasi-yadā tathatāvinirmukto nānyaḥ kaściddharma upalabhyate,
tadā ko'yaṁ bhagavan dharmastathatāyāṁ sthāsyati,
ko vācamanuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbhotsyate,
ko vāyamimaṁ dharmaṁ deśayiṣyatīti| na subhūte tathatāvinirmukto'nyaḥ
kaściddharma upalabhyate,
yo dharmastathatāyāṁ sthāsyati| tathataiva tāvatsubhūte nopalabhyate,
kaḥ punarvādo yastathatāyāṁ sthāsyati| na subhūte tathatā anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhyate| so'pi subhūte dharmo na
kaścidupalabhyate,
yo'nuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddho vā,
abhisaṁbhotsyate vā,
abhisaṁbudhyate vā| na subhūte tathatā dharmaṁ deśayati| so'pi subhūte
nopalabhyate, yo
dharmo deśyeta||
atha khalu śakro
devānāmindro bhagavantametadavocat-gambhīrā bhagavan prajñāpāramitā|
duṣkarakārakā bhagavan bodhisattvā mahāsattvāḥ,
ye'nuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁboddhukāmāḥ| tatkasya hetoḥ?
na ca nāma bhagavan kaściddharmastathatāyāṁ tiṣṭhati,
nāpi kaściddharmo'nuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhyate,
nāpi kaściddharmaṁ deśayati| atra ca te nāvalīyante,
nāpi kāṅkṣanti, nāpi
dhandhāyante||
atha khalvāyuṣmān subhūtiḥ
śakraṁ devānāmindrametadavocat-yatkauśika evaṁ vadasi-duṣkarakārakā
bodhisattvā mahāsattvāḥ,
yeṣāmevaṁ gambhīreṣu dharmeṣu bhāṣyamāṇeṣu na bhavati| kāṅkṣāyitatvaṁ
dhandhāyitatvaṁ veti| sarvadharmeṣu kauśika śūnyeṣu kasyātra
kāṅkṣāyitatā vā bhavati dhandhāyitatā vā bhavati?
śakra āha-yadyadeva āryusubhūtirnirdiśati,
tattadeva śūnyatāmārabhya nirdiśati,
na ca kvacitsajjati| tadyathāpi nāma antarīkṣe iṣuḥ kṣipto naiva
kvacitsajjati,
evameva āryasubhūterdharmadeśanā na kvacitsajjati||
atha khalu śakro
devānāmindro bhagavantametadavocat-kaccidahaṁ bhagavan subhūtiṁ
sthaviramārabhya evaṁ bhāṣamāṇaṁ evaṁ nirdiśaṁstathāgatasyoktavādī
bhavāmi dharmavādī ca,
dharmasya cānudharmaṁ vyākurvan vyākaromi?
evamukte bhagavān śakraṁ devānāmindrametadavocat-yatkhalu tvaṁ kauśika
evaṁ bhāṣase-evametatkauśika,
evametat| evaṁ bhāṣamāṇaṁ evaṁ nirdiśaṁstathāgatasyoktavādī bhavasi
dharmavādī ca,
dharmasya cānudharmaṁ vyākurvan vyākaroṣi| tatkasya hetoḥ?
yadyadeva hi kauśika subhūteḥ sthavirasya pratibhāti,
tattadeva kauśika śūnyatāmārabhya pratibhāti| tatkasya hetoḥ?
subhūtirhi kauśika sthaviraḥ prajñāpāramitāmapi tāvanna samanupaśyati,
nopalabhate, kutaḥ
punaryaḥ prajñāpāramitāyāṁ carati| bodhimeva tāvannopalabhate,
kiṁ punaryo bodhimabhisaṁbhotsyate| sarvajñatāmeva tāvannopalabhate,
kutaḥ punaryaḥ sarvajñatāmanuprāpsyati| tathatāmeva tāvannopalabhate,
kutaḥ punaryastathāgato bhaviṣyati| anutpādameva tāvannopalabhate,
kiṁ punaryo'nutpādaṁ sākṣātkariṣyati| bodhisattvameva tāvannopalabhate,
kutaḥ punaryo bodhimabhisaṁbhotsyate| balānyeva tāvannopalabhate,
kutaḥ punaryo balasamaṅgī bhaviṣyati| vaiśāradyānyeva tāvannopalabhate,
kutaḥ punaryo viśārado bhaviṣyati| dharmameva tāvannopalabhate,
kutaḥ punaryo dharmaṁ deśayiṣyati| sarvadharmaviviktavihāreṇa
sarvadharmānupalambhavihāreṇa hi kauśika subhūtiḥ sthaviro viharati| yaḥ
khalu punarayaṁ kauśika subhūteḥ sthavirasya sarvadharmaviviktavihāraḥ
sarvadharmānupalambhavihāraśca,
eṣa kauśika vihāro bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṁ carato
viharataḥ śatatamīmapi kalaṁ nopaiti| sahasratamīmapi
śatasahasratamīmapi koṭītamīmapi koṭīśatatamīmapi koṭīsahasratamīmapi
koṭīśatasahasratamīmapi koṭīniyutaśatasahasratamīmapi kalāṁ nopaiti|
saṁkhyāmapi kalāmapi gaṇanāmapi upamāmapi aupamyamapi upanisāmapi
upaniṣadamapi na kṣamate| tathāgatavihāraṁ hi kauśika sthāpayitvā
tato'nyān sarvān vihārānabhibhavatyayaṁ vihāraḥ,
yo'yaṁ bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṁ carato viharato
vihāraḥ| ayaṁ kauśika teṣāṁ sarvavihārāṇāmagra ākhyāyate,
śreṣṭha ākhyāyate,
jyeṣṭha ākhyāyate,
vara ākhyāyate,
pravara ākhyāyate,
praṇīta ākhyāyate,
uttama ākhyāyate,
anuttama ākhyāyate,
niruttara ākhyāyate,
asama ākhyāyate,
asamasama ākhyāyate| sarvaśrāvakapratyekabuddhavihārānayaṁ
vihāro'bhibhavati,
yo'yaṁ bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāyāṁ carato viharato
vihāraḥ| tasmāttarhi kauśika sarvasattvānāmagratāṁ gantukāmena
śreṣṭhatāṁ gantukāmena jyeṣṭhatāṁ gantukāmena varatāṁ gantukāmena
pravaratāṁ gantukāmena praṇītatāṁ gantukāmena uttamatāṁ gantukāmena
anuttamatāṁ gantukāmena niruttaratāṁ gantukāmena asamatāṁ gantukāmena
asamasamatāṁ gantukāmena kauśika kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā anena
vihāreṇa vihartavyam,
yo'yaṁ bodhisattvānāṁ mahāsattvānāṁ prajñāpāramitāyāṁ caratāṁ viharatāṁ
vihāra iti||
āryāṣṭasāhasrikāyāṁ
prajñāpāramitāyāṁ sāraparivarto nāma saptaviṁśatitamaḥ||