30
Sadāpraruditaparivartastriṁśattamaḥ|
punaraparaṁ subhūte tatheyaṁ
prajñāpāramitā paryeṣṭavyā,
yathā sadāpraruditena bodhisattvena mahāsattvena paryeṣitā,
ya etarhi bhīṣmagarjitanirghoṣasvarasya tathāgatasyārhataḥ
samyaksaṁbuddhasyāntike brahmacaryaṁ carati| evamukte āyuṣmān
subhūtirbhagavantametadavocat-kathaṁ bhagavan sadāpraruditena
bodhisattvena mahāsattveneyaṁ prajñāpāramitā paryeṣitā?
evamukte bhagavānāyuṣmantaṁ subhūtimetadavocat-sadāpraruditena subhūte
bodhisattvena mahāsattvena pūrvaṁ prajñāpāramitāṁ paryeṣamāṇena
kāye'narthikena jīvitanirapekṣeṇa lābhasatkāraślokeṣvaniśritena
paryeṣamāṇena paryeṣitā| tena prajñāpāramitāṁ paryeṣamāṇena araṇyagatena
antarīkṣānnirghoṣaḥ śruto'bhūt-gaccha tvaṁ kulaputra pūrvasyāṁ diśi|
tataḥ prajñāpāramitāṁ śroṣyasi| tathā ca gaccha,
yathā na kāyaklamathamanasikāramutpādayasi,
na styānamiddhamanasikāramutpādayasi,
na bhojanamanasikāramutpādayasi,
na pānīyamanasikāramutpādayasi,
na rātrimanasikāramutpādayasi,
na divasamanasikāramutpādayasi,
na śītamanasikāramutpādayasi,
noṣṇamanasikāramutpādayasi| mā ca kvaciccittaṁ praṇidhāḥ adhyātmaṁ vā
bahirdhā vā| mā ca kulaputra vāmenālokayan gāḥ,
mā dakṣiṇena, mā
pūrveṇa, mā paścimena,
mottareṇa, mordhvam,
mādhaḥ, mā ca
anuvidiśamavalokayan gāḥ| tathā ca kulaputra gaccha,
yathā nātmato na satkāyataścalasi| yathā na rūpataścalasi,
yathā na vedanāto na saṁjñāto na saṁskārataḥ,
yathā na vijñānataścalasi| yo hyataścalati,
sa vitiṣṭhate| kuto vitiṣṭhate?
buddhadharmebhyo vitiṣṭhate| yo buddhadharmebhyo vitiṣṭhate,
sa saṁsāre carati| yaḥ saṁsāre carati,
sa na carati prajñāpāramitāyām| sa prajñāpāramitāṁ nānuprāpnotīti||
evamukte sadāprarudito
bodhisattvo mahāsattvastaṁ nirghoṣametadavocat-evaṁ vai kariṣyāmi|
tatkasya hetoḥ? ahaṁ
hi sarvasattvānāmālokaṁ kartukāmo buddhadharmān samudānetukāma iti|
evamukte sa nirghoṣaḥ sadāpraruditaṁ bodhisattvaṁ
mahāsattvametadavocat-sādhu sādhu kulaputra sadāprarudita||
atha khalu sadāprarudito
bodhisattvo mahāsattvaḥ punarapi śabdamaśrauṣīt| evaṁ
cāśrauṣīt-śūnyatānimittāpraṇihiteṣu ca tvayā kulaputra
sarvadharmeṣvadhimuktimutpādya prajñāpāramitā paryeṣṭavyā|
nimittaparivarjitena bhāvaparivarjitena sattvadṛṣṭiparivarjitena ca
tvayā bhavitavyam| pāpamitrāṇi ca tvayā kulaputra parivarjayitavyāni|
kalyāṇamitrāṇi ca tvayā sevitavyāni bhaktavyāni paryupāsitavyāni,
yāni ca śūnyatānimittāpraṇihitānutpādājātāniruddhābhāvāḥ sarvadharmā iti
dharmaṁ deśayanti| evaṁ tvaṁ kulaputra pratipadyamāno nacireṇa
prajñāpāramitāṁ śroṣyasi pustakagatāṁ vā dharmabhāṇakasya bhikṣoḥ
kāyagatām| yasya ca tvaṁ kulaputra antikātprajñāpāramitāṁ śṛṇuyāḥ
śāstṛsaṁjñā tvayā tatrotpādayitavyā| kṛtajñena ca tvayā bhavitavyaṁ
kṛtavedinā ca-eṣa mama kalyāṇamitraṁ yasyemāṁ
prajñāpāramitāmantikācchṛṇomi| yāmahaṁ śṛṇvan kṣiprameva avinivartanīyo
bhaviṣyāmyanuttarāyāḥ samyaksaṁbodheḥ,
āsannaśca bhaviṣyāmi tathāgatānāmarhatāṁ samyaksaṁbuddhānām|
tathāgatāvirahiteṣu buddhakṣetreṣūpapatsye| akṣaṇāṁśca vivarjayiṣyāmi|
kṣaṇasaṁpadaṁ ca ārāgayiṣyāmīti| imāstvayā kulaputra anuśaṁsāḥ
paritulayamānena dharmabhāṇake bhikṣau śāstṛsaṁjñotpādayitavyā| na ca
tvayā kulaputra lokāmiṣapratisaṁyuktayā cittasaṁtatyā dharmabhāṇako
bhikṣuranubaddhavyaḥ| dharmārthikena ca tvayā dharmagauraveṇa
dharmabhāṇako bhikṣuranubaddhavyaḥ| mārakarmāṇi ca tvayā avaboddhavyāni|
asti hi kulaputra māraḥ pāpīyān dharmabhāṇakasya bodhisattvasya
mahāsattvasya rūpaśabdagandharasasparśānupasaṁharati sevituṁ bhaktuṁ
paryupāsitum| tāṁścāsāvabhibhūya upāyakauśalyena parisevate bhajate
paryupāste|
tatra ca tvayā kulaputra
dharmabhāṇake bhikṣau nāprasādacittamutpādayitavyam| api tvevaṁ
cittamutpādayitavyam-nāhaṁ tadupāyakauśalyaṁ jāne,
yadeṣa upāyakauśalyaṁ prajānāti| eṣa sattvavinayena sattvānāṁ
kuśalamūlaparigrahamupādāya enān dharmān pratisevate bhajate paryupāste|
na hi kvacidbodhisattvānāṁ mahāsattvānāṁ saṅgo vā ārambaṇaṁ vā
saṁvidyate| tatkṣaṇaṁ ca tvayā kulaputra dharmāṇāṁ bhūtanayaḥ
pratyavekṣitavyaḥ| katamaśca kulaputra dharmāṇāṁ bhūtanayaḥ?
yaduta sarvadharmā asaṁkleśā avyavadānāḥ| tatkasya hetoḥ?
sarvadharmā hi svabhāvena śūnyāḥ| sarvadharmā hi niḥsattvā nirjīvā
niṣpoṣā niṣpuruṣā niṣpudgalā māyopamāḥ svapnopamāḥ pratiśrutkopamāḥ
pratibhāsopamāḥ| evaṁ tvaṁ kulaputra sarvadharmāṇāṁ bhūtanayaṁ
pratyavekṣamāṇo dharmabhāṇakamanubadhnan nacireṇa prajñāpāramitāyāṁ
niryāsyasi| aparamapi tvaṁ kulaputra mārakarma samanvāhareḥ|
sacetkulaputra dharmabhāṇakaḥ prajñāpāramitārthikaṁ
kulaputramavasādayati,
na samanvāharati,
tatra tvayā kulaputra na prativāṇiḥ kartavyā| api tu dharmārthikenaiva
dharmagauraveṇaiva anirviṇṇamānasena dharmabhāṇako
bhikṣuranubaddhavyaḥ||
atha khalu sadāprarudito
bodhisattvo mahāsattvastasya nirghoṣasyāntikādimāmanuśāsanīṁ pratigṛhya
yena pūrvā dik tena pratikrāmati sma| aciraprakrāntasya
cāsyaitadabhūt-na mayā sa nirghoṣaḥ paripṛṣṭaḥ-kiyaddūraṁ mayā
gantavyamiti| sa tatraiva pṛthivīpradeśe sthito'bhūt| tatra rudan
krandan śocan paridevamānaḥ evaṁ cintayati sma-asminneva pṛthivīpradeśe
ekaṁ vā rātriṁdivamatināmayiṣyāmi,
dve vā, trīṇi vā,
catvāri vā, pañca vā,
ṣaḍ vā, sapta vā
rātriṁdivānyatināmayiṣyāmi| na kāyaklamathamanasikāramutpādayiṣyāmi| na
styānamiddhamanasikāramutpādayiṣyāmi| na
bhojanamanasikāramutpādayiṣyāmi| na pānīyamanasikāramutpādayiṣyāmi| na
rātrimanasikāramutpādayiṣyāmi| na divasamanasikāramutpādayiṣyāmi| na
śītamanasikāramutpādayiṣyāmi| noṣṇamanasikāramutpādayiṣyāmi,
yāvanna prajñāpāramitāṁ śroṣyāmīti| tadyathāpi nāma subhūte kaścideva
puruṣaḥ ekaputrake kālagate mahatā duḥkhadaurmanasyena
samanvāgato'bhavat,
tasya putraśokena nānyaḥ kaścinmanasikāraḥ pravartate,
api tvekaputrakamanasikāra eva pravartate| evameva subhūte
sadāpraruditasya bodhisattvasya mahāsattvasya tasmin samaye nānyaḥ
kaścinmanasikāraḥ pravartate sma,
api tu kadā nāmāhaṁ tāṁ prajñāpāramitāṁ śroṣyāmīti||
atha khalu subhūte
sadāpraruditasya bodhisattvasya mahāsattvasya tathotkaṇṭhitasya
tathāgatavigrahaḥ purataḥ sthitvā sādhukāramadāt-sādhu sādhu kulaputra,
yastvamenāṁ vācaṁ bhāṣase| evaṁ hi kulaputra paurvakairapi
tathāgatairarhadbhiḥ samyaksaṁbuddhaiḥ pūrvaṁ bodhisattvacaryāṁ
caradbhiḥ prajñāpāramitā paryeṣitā,
yathā tvametarhi paryeṣase| tena hi tvaṁ kulaputra etenaiva vīryeṇa
etenaivotsāhenaṁ etayaivārthikatayā etayaiva cchandikatayā anubadhya
pūrvāmeva diśaṁ gaccha| asti kulaputra itaḥ
pañcabhiryojanaśatairgandhavatī nāma nagarī saptaratnamayī,
saptabhiḥ prākārairanuparikṣiptā,
saptabhiḥ parikhābhiḥ saptabhistālapaṅktibhiranuparikṣiptā,
dvādaśa yojanāni āyāmena,
dvādaśa yojanāni vistāreṇa,
ṛddhā ca sphītā ca kṣemā ca subhikṣā ca ākīrṇabahujanamanuṣyā ca
pañcabhirantarāpaṇavīthiśatairālekhyavicitrasadṛśairdarśanīyairnirviddhā
asamasamairanutpīḍajanayugyayānasaṁkramaṇasthānasthāpitaiḥ sumāpitā|
samantataḥ prākārāśca tasyā nagaryāḥ saptaratnamayāḥ| teṣāṁ ca
saptaratnamayānāṁ prākārāṇāṁ jāmbūnadasya suvarṇasya khoḍakaśīrṣāṇi
pramāṇavantyupodgatāni| sarvasmiṁśca khoḍakaśīrṣe saptaratnamayo vṛkṣo
jāto nānāvicitrai ratnamayaiḥ phalaiḥ phalavān| sarvataśca
khoḍakavṛkṣādratnamayaṁ sūtraṁ dvitīyaṁ khoḍakavṛkṣāntaramavasaktam|
sarvāvatī ca sā nagarī
sauvarṇena kiṅkiṇījālena praticchannā| tasya ca kiṅkiṇījālasya
vāteneritasya valgurmanojño rañjanīyaḥ śabdo niścarati| tadyathāpi nāma
pañcāṅgikasya tūryasya sametya saṁgītyāṁ kuśalairgandharvaiḥ
saṁpravāditasya valgurmanojño rañjanīyo nirghoṣo niścarati,
evameva tasya kiṅkiṇījālasya vāteritasya valgurmanojño rañjanīyo
nirghoṣo niścarati| tena ca śabdena te sattvāḥ krīḍanti ramante
paricārayanti| samantācca tasyā nagaryāḥ parikhā vāriparipūrṇā
anusārivārivāhinyo vāriṇo nātiśītasya nātyuṣṇasya pūrṇāḥ| tasmiṁśca
vāriṇi nāvaḥ saptānāṁ ratnānāṁ vicitrā darśanīyāsteṣāmeva sattvānāṁ
pūrvakarmavipākenābhinirvṛttāḥ,
yāsu te sattvā abhiruhya krīḍanti ramante paricārayanti| sarvaṁ ca
tadvāri utpalapadmakumudapuṇḍarīkasaṁchāditam,
anyaiśca abhijātābhijātaiḥ sugandhagandhibhiḥ puṣpaiḥ saṁchāditam| nāsti
sā kācitrisāhasramahāsāhasre lokadhātau puṣpajātiryā tatra nāsti|
samantācca tasyā nagaryāḥ pañcodyānaśatāni| sarvāṇi tāni
saptaratnamayāni vicitrāṇi darśanīyāni| ekaikasmiṁścodyāne pañca pañca
puṣkariṇīśatāni| krośaḥ krośaḥ pramāṇaṁ samantāttatpuṣkariṇīnām|
sarvāsu tāsu puṣkariṇīṣu
saptaratnamayāni vicitrāṇi darśanīyāni utpalapadmakumudapuṇḍarīkāṇi
jātāni, yaistadudakaṁ
saṁchāditam| sarvāṇi ca tānyutpalapadmakumudapuṇḍarīkāni
śakaṭacakrapramāṇapariṇāhāni sugandhāni nīlāni nīlavarṇāni
nīlanidarśanāni nīlanirbhāsāni,
pītāni pītavarṇāni pītanidarśanāni pītanirbhāsāni,
lohitāni lohitavarṇāni lohitanidarśanāni lohitanirbhāsāni,
avadātāni avadātavarṇānyavadātanidarśanānyavadātanirbhāsāni| sarvāśca
tāḥ puṣkariṇyo haṁsasārasakāraṇḍavakrauñcacakravākopanikūjitāḥ| sarvāni
ca tānyudyānāni amamānyaparigrahāṇi,
teṣāmeva sattvānāṁ pūrvakarmavipākenābhinirvṛttāni,
yathāpi nāma dīrgharātraṁ prajñāpāramitāyāṁ caritavatāṁ
buddhanetrīcitrīkārānugatasugataśrutacittānāṁ sattvānāṁ dīrgharātraṁ
gambhīreṣu dharmeṣvadhimuktānām| tatra ca kulaputra gandhavatyāṁ
nagaryāṁ madhyeśṛṅgāṭakasya dharmodgatasya bodhisattvasya mahāsattvasya
gṛhaṁ yojanaṁ samantāt| saptānāṁ ratnānāṁ citraṁ darśanīyam| saptabhiḥ
prākāraiḥ saptabhistālapaṅktibhiranuparikṣiptam| tasmiṁśca gṛhe
catvāryudyānāni gṛhaparibhogopabhogaparibhogāya| nityapramuditaṁ ca
nāmodyānam| aśokaṁ ca nāma śokavigataṁ ca nāma puṣpacitraṁ ca
nāmodyānam| ekaikasmiṁścodyāne'ṣṭāvaṣṭau puṣkariṇyo yaduta bhadrā ca
nāma, bhadrottamā ca
nāma, nandā ca nāma,
nandottamā ca nāma,
kṣamā ca nāma,
kṣamottamā ca nāma,
niyatā ca nāma,
avivāhā ca nāma| tāsāṁ ca khalu puṣkariṇīnāmekaṁ pārśvaṁ sauvarṇamayaṁ
dvitīyaṁ pārśvaṁ rūpyamayaṁ tṛtīyaṁ pārśvaṁ vaidūryamayaṁ caturthaṁ
pārśvaṁ sphaṭikamayam|
adhobhūmiḥ karketanamayī,
suvarṇavālukāstīrṇā| ekaikasyāṁ ca puṣkariṇyāmaṣṭāvaṣṭau sopānāni
nānāvicitrai ratnamayaiḥ sopānaphalakaiḥ pratimaṇḍitāni| sarvasmiṁśca
sopānaphalakavivarāntare jāmbūnadasya suvarṇasya kadalīvṛkṣo jātaḥ|
sarvāśca tāḥ puṣkariṇyo nānotpalapadmakumudapuṇḍarīkasaṁchāditasalilā
haṁsasārasakāraṇḍavakrauñcacakravākopakūjitāḥ| samantācca tāsāṁ
puṣkariṇīnāṁ nānācitrāḥ puṣpavṛkṣā jātāḥ| teṣāṁ puṣpavṛkṣāṇāṁ
vāteneritāni puṣpāṇi puṣkariṇīṣu patanti| sarvāsu ca tāsu puṣkariṇīṣu
candanagandhikaṁ vāri,
varṇopetaṁ rasopetaṁ sparśopetam| tatra ca dharmodgato bodhisattvo
mahāsattvaḥ saparivāro'ṣṭaṣaṣṭayā strīsahasraiḥ sārdhaṁ pañcabhiḥ
kāmaguṇaiḥ samarpitaḥ samanvaṅgībhūtaḥ krīḍati ramate paricārayati|
ye'pi tatra nagare anye sattvā vāstavyāḥ,
striyaśca puruṣāśca,
te'pi sarve nityapramuditā udyāneṣu puṣkariṇīṣu ca pañcabhiḥ kāmaguṇaiḥ
samarpitāḥ samanvaṅgībhūtāḥ krīḍanti ramante paricārayanti| sa khalu
punardharmodgato bodhisattvo mahāsattvaḥ sārdhaṁ parivāreṇa tāvatkālaṁ
krīḍati ramate paricārayati,
tatastrikālaṁ prajñāpāramitāṁ deśayati| ye'pi te sattvāstatra
gandhavatyāṁ nagaryāṁ vāstavyāḥ te'pi madhyenagaraśṛṅgāṭakasya
dharmodgatasya bodhisattvasya mahāsattvasya āsanaṁ prajñapayanti,
suvarṇapādakaṁ vā rūpyapādakaṁ vā vaiḍūryapādakaṁ vā sphaṭikapādakaṁ vā,
tūlikāstīrṇaṁ vā,
goṇikāstīrṇaṁ vā,
uparigarbholikaṁ vā,
kāśikavastrapratyāstaraṇaṁ vā ardhakrośamuccaistvena|
upariṣṭāccāntarīkṣe cailavitānaṁ muktāvicitritaṁ samaṁ sahitā niratāḥ
kimayaṁ saṁsthita iti susaṁsthitavicitravipākatayā dhārayanti|
samantācca taṁ pṛthivīpradeśaṁ pañcavarṇikaiḥ kusumairabhyavakiranti
saṁpravikiranti|
nānāgandhadhūpadhūpitaṁ ca
taṁ pṛthivīpradeśaṁ kurvanti,
yathāpīdaṁ dharmāśayaviśuddhyā tasya dharmodgatasya bodhisattvasya
mahāsattvasya dharmagauraveṇa ca| tatra dharmodgato bodhisattvo
mahāsattvo niṣaṇṇaḥ prajñāpāramitāṁ deśayati| evaṁrūpeṇa kulaputra
dharmagauraveṇa dharmāṇāṁ saṁniśrayatayā śraddheyaśraddadhānatayā
śraddhotpādanena te sattvā dharmodgatasya bodhisattvasya
mahāsattvasyāntikātprajñāpāramitāṁ śṛṇvanti| tatra ca bahūni prāṇiśatāni
bahūni prāṇisahasrāṇi bahūni prāṇiśatasahasrāṇi saṁnipatitāni
devamanuṣyāṇāṁ śṛṇvanti| tato'nye keciduddiśanti,
kecitsvādhyāyanti,
kecillikhanti,
kecidyoniśomanasikāreṇānugacchanti| sarvaṁ ca te sattvā
avinipātadharmāṇo'vinivartanīyā anuttarāyāḥ samyaksaṁbodheḥ| tasya tvaṁ
kulaputra dharmodgatasya bodhisattvasya mahāsattvasyāntikaṁ gaccha|
tataḥ śroṣyasi prajñāpāramitām| sa hi tava kulaputra dīrgharātraṁ
kalyāṇamitraṁ saṁdarśakaḥ samādāpakaḥ samuttejakaḥ
saṁpraharṣako'nuttarāyāḥ samyaksaṁbodheḥ| tenāpi kulaputra pūrvamevaṁ
prajñāpāramitā paryeṣitā,
yathā tvametarhi paryeṣase| gaccha tvaṁ kulaputra
rātriṁdivamadhiṣṭhitamanasikāramutpādayamāno nacireṇa prajñāpāramitāṁ
śroṣyasi||
atha khalu sadāprarudito
bodhisattvo mahāsattvaḥ idaṁ śrutvā tuṣṭa udagra āttamanaskaḥ pramuditaḥ
prītisaumanasyajāto'bhūt| tadyathāpi nāma puruṣaḥ saviṣeṇa śalyena
viddho nānyaṁ manasikāramutpādayati,
api tu kadā nāmāhaṁ śalyahartāraṁ vaidyaṁ lapsye yo mamedaṁ
śalyamuddhariṣyati,
yo māmito duḥkhānmocayiṣyatīti| evameva sadāprarudito bodhisattvo
mahāsattvastasmin samaye nānyaṁ kaṁciddharmaṁ manasi karoti,
api tu kadā nāmāhaṁ taṁ kulaputraṁ drakṣyāmi yo māṁ prajñāpāramitāṁ
śrāvayiṣyati, yanmama
dharmaṁ śrutvā upalambhamanasikārāḥ prahāsyanta iti ||
atha khalu sadāprarudito
bodhisattvo mahāsattvastasminneva pṛthivīpradeśe sthitaḥ tasya
dharmodgatasya bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitāṁ deśayataḥ
śṛṇoti sma| śṛṇvaṁśca sarvadharmeṣvaniśritasaṁjñāmutpādayati sma|
tasyānekāni samādhimukhānyāmukhībhūtānyabhūvan|
tadyathāsarvadharmasvabhāvavyavalokano nāma samādhiḥ|
sarvadharmasvabhāvānupalabdhirnāma samādhiḥ|
sarvadharmasvabhāvajñānanirgamo nāma samādhiḥ| sarvadharmanirnānātvo
nāma samādhiḥ| sarvadharmanirvikāradarśī nāma samādhiḥ|
sarvadharmāvabhāsakaro nāma samādhiḥ| sarvadharmatamopagato nāma
samādhiḥ| sarvadharmajñānavidhvaṁsano nāma samādhiḥ|
sarvadharmavidhūnano nāma samādhiḥ| sarvadharmānupalabdhirnāma samādhiḥ|
kusumābhikīrṇo nāma samādhiḥ| sarvadharmātmabhāvābhinirhāro nāma
samādhiḥ| māyāvivarjito nāma samādhiḥ| ādarśamaṇḍalapratibhāsanirhāro
nāma samādhiḥ| sarvasattvarutanirhāro nāma samādhiḥ| rajopagato nāma
samādhiḥ| sarvasattvābhipramodano nāma samādhiḥ|
sarvasattvarutakauśalyānugato nāma samādhiḥ|
nānārutapadavyañjanābhinirhāro nāma samādhiḥ| astambhito nāma samādhiḥ|
prakṛtyavyavahāro nāma
samādhiḥ| anāvaraṇavimokṣaprāpto nāma samādhiḥ| rājopagato nāma
samādhiḥ| nāmaniruktipadavyañjano nāma samādhiḥ| sarvadharmavipaśyano
nāma samādhiḥ| sarvadharmaviṣayāpagato nāma samādhiḥ|
sarvadharmānāvaraṇakoṭirnāma samādhiḥ| gaganakalpo nāma samādhiḥ|
vajropamo nāma samādhiḥ| āsannarūparājo nāma samādhiḥ| asapatnarājo nāma
samādhiḥ| jayalabdho nāma samādhiḥ| avivartyacakṣurnāma samādhiḥ|
dharmadhātuniyato nāma samādhiḥ| dharmadhātunirgato nāma samādhiḥ|
āśvāsadātā nāma samādhiḥ| siṁhābhigarjito nāma samādhiḥ|
sarvasattvābhibhavano nāma samādhiḥ| vigatarajo nāma samādhiḥ|
asaṁkliṣṭo nāma samādhiḥ| padmavyūho nāma samādhiḥ| kāṅkṣocchedano nāma
samādhiḥ| sarvasārānugato nāma samādhiḥ| sarvadharmābhyudgato nāma
samādhiḥ| abhijñābalavaiśāradyaprāpto nāma samādhiḥ|
sarvadharmanirvedhako nāma samādhiḥ| sarvadharmavibhavamudrā nāma
samādhiḥ| sarvadharmavibhavasamudro nāma samādhiḥ|
sarvadharmanirviśeṣadarśī nāma samādhiḥ| sarvadṛṣṭikṛtagahanavivarjito
nāma samādhiḥ| tamopagato nāma samādhiḥ| sarvadharmanimittāpagato nāma
samādhiḥ| sarvasaṅgavimukto nāma samādhiḥ| sarvakausīdyāpagato nāma
samādhiḥ| gambhīradharmaprabhākaro nāma samādhiḥ| merukalpo nāma
samādhiḥ| asaṁhāryo nāma samādhiḥ| māramaṇḍalavidhvaṁsanakaro nāma
samādhiḥ| trailokyānabhiniviṣṭo nāma samādhiḥ| raśminirhāro nāma
samādhiḥ| tathāgatadarśano nāma samādhiḥ| sarvatathāgatadarśī nāma
samādhiḥ| sa eṣu samādhiṣu sthitaḥ san daśadiśi loke buddhān bhagavataḥ
paśyati sma aprameyānasaṁkhyeyān imāmeva prajñāpāramitāṁ prakāśayato
bodhisattvebhyo mahāsattvebhyaḥ| te ca tathāgatāḥ sādhukāraṁ dadati sma,
svāsanaṁ cāsya kurvanti sma| evaṁ cāvocan-asmābhirapi kulaputra pūrvaṁ
bodhisattvacaryāṁ caradbhirevameva prajñāpāramitā parigaveṣitā|
parigaveṣamāṇaiśca ete eva
samādhayaḥ pratilabdhāḥ,
ye tvayaitarhi pratilabdhāḥ| enāṁśca samādhīn pratilabhya gatiṁgatāḥ
saṁvṛttāḥ,
prajñāpāramitāyāmavinivartanīyeṣu buddhadharmeṣu pratiṣṭhitāḥ| te
vayameteṣāmeva samādhīnāṁ prakṛtiṁ svabhāvaṁ vyavalokayantastaṁ dharmaṁ
na samanupaśyāmo yaḥ samāpadyate vā vyuttiṣṭhate vā,
yo bodhāya caret, yo
vā anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhyeta| iyaṁ sā kulaputra
prajñāpāramitā, yā na
kenaciddharmeṇa manyamānatā| amanyamānatāsthitairasmābhiriyamevaṁrūpā
kāyasya suvarṇavarṇatā pratilabdhā| dvātriṁśacca mahāpuruṣalakṣaṇāni|
aśītiścānuvyañjanāni| vyāmaprabhatā ca| acintyaṁ ca anuttaraṁ
buddhajñānaṁ buddhaprajñā,
anuttaraśca buddhasamādhiḥ,
sarvabuddhadharmaguṇapāramitā ca anuprāptā yasyā guṇapāramitāyā na
śakyaṁ tathāgataireva tāvatpramāṇaṁ grahītuṁ paryanto vā nidarśayitum,
kiṁ punaḥ śrāvakapratyekabuddhaiḥ?
tasmāttarhi kulaputra eteṣveva tvayā dharmeṣu gauravamutpādayitavyaṁ
bhūyasyā mātrayā arthikatayā chandikatayā ca| arthikasya hi kulaputra
chandikasya ca na durlabhā bhavatyanuttarā samyaksaṁbodhiḥ|
kalyāṇamitreṣu ca tvayā kulaputra tīvraṁ gauravamutpādayitavyam,
prema ca karaṇīyam,
prasādaśca karaṇīyaḥ| kalyāṇamitraparigṛhītā hi bodhisattvā mahāsattvāḥ
kṣiprameva anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhyante||
atha khalu sadāprarudito
bodhisattvo mahāsattvastāṁstathāgatānetadavocat-ko'smākaṁ
kalyāṇamitramiti? ta
enametadavocan-dīrgharātraṁ tvaṁ kulaputra dharmodgatena bodhisattvena
mahāsattvena anuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau paripācitaḥ parigṛhītaśca|
prajñāpāramitāyāmupāyakauśalye buddhadharmeṣu ca śikṣāpitaḥ| sa tava
kulaputra parigrāhakaḥ kalyāṇamitraṁ ca| tattvayā kṛtajñatayā
kṛtaveditayā ca satkṛtya tatkṛtaṁ dhārayitavyam| sacettvaṁ kulaputra
dharmodgataṁ bodhisattvaṁ mahāsattvamekaṁ vā kalpaṁ dvau vā kalpau trīn
vā kalpān kalpaśataṁ vā kalpasahasraṁ vā kalpaśatasahasraṁ vā tato vā
uttare cailoṇḍukamiva śirasā parikarṣeḥ,
sarvasattvasukhopasthānaṁ cāsyopasthāpayeḥ,
yāvantastrisāhasramahāsāhasre lokadhātau rūpaśabdagandharasasparśāḥ,
tān sarvānupanāmayeḥ| evamapi tvayā kulaputra tasya kulaputrasya naiva
kṛtasya pratikṛtaṁ bhavet| tatkasya hetoḥ?
tasya hi kulaputra kulaputrasya anubhāvena tavaiṣāmevaṁrūpāṇāṁ
samādhīnāṁ pratilambhaḥ saṁvṛttaḥ| prajñāpāramitopāyakauśalyaśravaśca
prajñāpāramitāpratilambhaśca saṁvṛttaḥ||
atha khalu te tathāgatāḥ
sadāpraruditaṁ bodhisattvaṁ mahāsattvaṁ samāśvāsya antarhitā abhūvan| sa
ca kulaputrastebhyaḥ samādhibhyo vyudasthāt| vyutthitasya cāsya
etadabhūt-kutaste tathāgatāḥ,
kva vā te tathāgatā iti| sa tāṁstathāgatānapaśyan mahatīmutkaṇṭhāṁ
paritasanaṁ cāpannaḥ| tasyaitadabhūt-āryo dharmodgato bodhisattvo
mahāsattvo dhāraṇīpratilabdhaḥ pañcābhijñaḥ pūrvajinakṛtādhikāraḥ mama
saṁparigrāhakaḥ kalyāṇamitraṁ ca| dīrgharātraṁ ca mama tenārthaḥ kṛtaḥ|
yannvahametamarthaṁ dharmodgataṁ bodhisattvaṁ
mahāsattvamabhigamyopasaṁkramya paripṛccheyam-kutaste tathāgatā āgatāḥ,
kva vā te tathāgatā gatā iti||
atha khalu sadāprarudito
bodhisattvo mahāsattvo dharmodgate bodhisattve mahāsattve prema ca
prasādaṁ ca citrīkāraṁ ca gauravaṁ ca upasthāpayati| upasthāpya evaṁ
prācintayat-kiyadrūpayā nu khalvahaṁ satkriyayā taṁ dharmodgataṁ
bodhisattvaṁ mahāsattvamupasaṁkrāmeyam?
daridraścāsmi| na ca me kiṁcittathārūpaṁ vastraṁ vā ratnaṁ vā suvarṇaṁ
vā maṇayo vā muktā vā vaidūryaṁ vā śaṅkhaśilā vā pravālaṁ vā rajataṁ vā
puṣpaṁ vā dhūpo vā gandho vā mālyaṁ vā vilepanaṁ vā cūrṇaṁ vā cīvaraṁ vā
chatraṁ vā dhvajaṁ vā ghaṇṭā vā patākā vā saṁvidyate| kenāhaṁ
dharmodgataṁ bodhisattvaṁ mahāsattvaṁ satkuryāṁ gurukuryām?
na ca mamaitatpratirūpaṁ bhavet,
yadahamevameva dharmodgataṁ bodhisattvaṁ mahāsattvamupasaṁkrāmeyam|
daridraścāsmi| na ca me prītirvā prāmodhaṁ votpadyate||
atha khalu sadāprarudito
bodhisattvo mahāsattva evaṁrūpairguṇairgauravamanasikārairgacchan
anupūrveṇa anyataraṁ nagaramanuprāpto'bhūt| tatra
tasyāntarāpaṇamadhyagatasya etadabhūt-yannvahamimamātmabhāvaṁ vikrīya
tena mūlyena dharmodgatasya bodhisattvasya mahāsattvasya satkāraṁ
kuryām| dīrgharātraṁ hi mamātmabhāvasahasrāṇi bhagnāni kṣīṇāni
niruddhāni vikrītāni| punaḥ punaraparimāṇe saṁsāre aparimāṇāni ca
nirayaduḥkhāni mayā kāmahetoḥ kāmanidānamanubhūtāni| na punarevaṁrūpāṇāṁ
dharmāṇāṁ kṛtaśa evaṁrūpāṇāṁ vā sattvānāṁ satkārāyeti| atha khalu
sadāprarudito bodhisattvo mahāsattvontarāpaṇamadhyagataḥ
śabdamanuśrāvayāmāsa,
ghoṣamudīrayati sma-kaḥ puruṣeṇārthikaḥ,
kaḥ puruṣeṇārthikaḥ,
kaḥ puruṣaṁ kretumicchatīti||
atha khalu mārasya pāpīyasa
etadabhūt-ayaṁ sadāprarudito bodhisattvo mahāsattvo dharmakāmatayā
yadyātmānaṁ vikrīya dharmodgatasya bodhisattvasya mahāsattvasya satkāraṁ
kariṣyati,
prajñāpāramitāmupāyakauśalyaṁ ca pariprakṣyati-kathaṁ bodhisattvo
mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṁ caran kṣipramanuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau
pariniṣpatsyate iti,
tadā śrutasāgaratāṁ cānuprāpsyati,
adhṛṣyaśca bhaviṣyati māreṇa vā mārakāyikābhirvā devatābhiḥ,
sarvaguṇapāramitāṁ cānuprāpsyati| tatra ca bahūnāṁ sattvānāmarthaṁ
kariṣyati| tāṁśca mama viṣayādatikrāmayiṣyati anyāṁśca anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhya| yannvahamasyāntarāyaṁ kuryāmiti||
atha khalu māraḥ pāpīyāṁstān
brāhmaṇagṛhapatikāṁstathā pratyutthāpayāmāsa,
yathā te taṁ ghoṣaṁ nāśrauṣuḥ sadāpraruditasya bodhisattvasya
mahāsattvasya-kaḥ puruṣeṇārthikaḥ,
kaḥ puruṣeṇārthikaḥ,
kaḥ puruṣaṁ kretumicchatīti| atha khalu sadāprarudito bodhisattvo
mahāsattvo yadā ātmanaḥ krāyakaṁ na labhate,
tadā ekāntaṁ gatvā prārodīt,
aśrūṇi prāvartayat| evaṁ cāvocat-aho batāsmākaṁ durlabdhā lābhāḥ,
ye vayamātmabhāvasyāpi krāyakaṁ na labhāmahe-yadvayamātmabhāvaṁ vikrīya
dharmodgataṁ bodhisattvaṁ mahāsattvaṁ satkuryāmeti||
atha khalu śakrasya
devānāmindrasyaitadabhūt-yannvahaṁ sadāpraruditaṁ bodhisattvaṁ
mahāsattvaṁ tulayeyam-kiṁ nvayaṁ sadāprarudito bodhisattvo
mahāsattvo'dhyāśayapratipanna ātmabhāvaparityāgaṁ prati dharmakāmatayā,
uta neti| atha khalu śakro devānāmindro māṇavakaveṣamabhinirmāya yena
sadāprarudito bodhisattvo mahāsattvaḥ,
tenopasaṁkrāmati sma| upasaṁkramya sadāpraruditaṁ bodhisattvaṁ
mahāsattvametadavocat-kiṁ tvaṁ kulaputra dīnadīnamanā
utkaṇṭhitamānaso'śrūṇi pravartayamānaḥ sthitaḥ?
sadāpraruditastamevamāha-ahaṁ māṇavaka ātmānaṁ vikretukāmaḥ| asya
cātmabhāvasya krāyakaṁ na labhe| taṁ māṇavakarūpī śakra āha-kasya
punastvaṁ kulaputra arthāya ātmānaṁ vikretukāmaḥ?
sadāpraruditastamāha-ahaṁ māṇavaka dharmakāmatayā imamātmānaṁ vikrīya
dharmapūjāṁ kartukāmaḥ,
āryaṁ dharmodgataṁ bodhisattvaṁ mahāsattvaṁ satkartukāmaḥ|
so'hamasyātmabhāvasya krāyakaṁ na labhe| tasya me etadabhūt-aho
batāhamatyalpapuṇyaḥ,
yo'hamasyātmabhāvasyāpi krāyakaṁ na labhe,
yena taṁ vikrīya prajñāpāramitāyāḥ pūjāṁ kuryām,
āryaṁ ca dharmodgataṁ bodhisattvaṁ mahāsattvaṁ satkuryāmiti| atha khalu
māṇavakaḥ sadāpraruditaṁ bodhisattvaṁ mahāsattvametadavocat-na khalu
mama kulaputra puruṣeṇa kṛtyam|
api tu khalu punaḥ piturbhe
yajño yaṣṭavyaḥ| tatra me puruṣasya hṛdayena kṛtyam,
lohitena ca asthimajjayā ca| taddāsyasi tvaṁ krayeṇa?
atha khalu sadāpraruditasya bodhisattvasya mahāsattvasyaitadabhūt-lābhā
me paramasulabdhāḥ,
pariniṣpannaṁ cātmabhāvaṁ jāne prajñāpāramitopāyakauśalye buddhadharmeṣu
ca, yanmayāyaṁ
māṇavakaḥ krāyako labdhaḥ hṛdayasya rudhirasya ca asthimajjāyāśceti| sa
hṛṣṭacittaḥ kalyacittaḥ pramuditacittastaṁ māṇavakametadavocat-dāsyāmi
māṇavaka yena yenaiva te iti ātmabhāvādarthaḥ| sa tametadavocat-kiṁ te
kulaputra mūlyaṁ dadāmi?
sa tametadavocat-yatte māṇavaka parityaktam,
taddehīti|
atha khalu sadāprarudito
bodhisattvo mahāsattvastīkṣṇaṁ śastraṁ gṛhītvā dakṣiṇaṁ bāhuṁ viddhvā
lohitaṁ niḥsrāvayati sma| dakṣiṇaṁ coruṁ viddhvā nirmāṁsaṁ kṛtvā asthi
bhettuṁ kuḍyamūlamupasaṁkrāmati sma| atha khalu anyatarā śreṣṭhidārakā
upariṣṭātprāsādatalagatābhūt| sā adrākṣītsadāpraruditaṁ bodhisattvaṁ
mahāsattvaṁ bāhuṁ viddhvā rudhiraṁ niḥsrāvya ūruṁ nirmāṁsaṁ kṛtvā asthi
bhettuṁ kuḍyamūlamupasaṁkrāntam| tasyā etadabhūt-kiṁ nu khalvayaṁ
kulaputra ātmanaivātmanaḥ īdṛśīṁ kāraṇāṁ kārayati?
yannvahamenaṁ kulaputramupasaṁkramya paripṛccheyam| atha khalu sā
śreṣṭhidārikā yena sadāprarudito bodhisattvo mahāsattvastenopasaṁkrāntā|
upasaṁkramya sadāpraruditaṁ bodhisattvaṁ mahāsattvametadavocat-kiṁ nu
khalu tvaṁ kulaputra evaṁrūpāmātmanaḥ prāṇahāriṇīṁ kāraṇāṁ kārayasi?
kiṁ cānena rudhireṇa kariṣyasi tvamasthimajjābhyāṁ ca?
sadāprarudita āha-asya dārike māṇavakasyāntike idaṁ vikrīya
prajñāpāramitāṁ pūjayiṣyāmi,
āryaṁ ca dharmodgataṁ bodhisattvaṁ mahāsattvaṁ satkariṣyāmi||
atha khalu sā śreṣṭhidārikā
sadāpraruditaṁ bodhisattvaṁ mahāsattvatadavocat-kā punaste kulaputra
tato guṇajātirniṣpatsyate guṇaviśeṣo vā,
yattvamātmano hṛdayaṁ rudhiraṁ cāsthimajjānaṁ ca vikrīya taṁ kulaputraṁ
satkartukāmaḥ? sa tāṁ
dārikāmetadavocat-sa dārike kulaputro'smākaṁ
prajñāpāramitāmupāyakauśalyaṁ copadekṣyati| tatra ca vayaṁ śikṣiṣyāmahe|
tatra vayaṁ śikṣamāṇāḥ sarvasattvānāṁ pratiśaraṇaṁ bhaviṣyāmaḥ|
anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhya suvarṇavarṇaṁ ca kāyaṁ
pratilapsyāmahe| dvātriṁśacca mahāpuruṣalakṣaṇāni aśītiṁ cānuvyañjanāni
vyāmaprabhatāṁ ca anantaraśmitāṁ ca mahāmaitrī ca mahākaruṇāṁ ca
mahāmuditāṁ ca mahopekṣāṁ ca| catvāri vaiśāradyāni pratilapsyāmahe,
catasraśca pratisaṁvidaḥ pratilapsyāmahe,
aṣṭādaśa ca āveṇikabuddhadharmān pratilapsyāmahe,
pañca ca abhijñāḥ,
acintyāṁ ca śīlaviśuddhim,
acintyāṁ ca samādhiviśuddhim,
acintyāṁ ca prajñāviśuddhim,
daśa ca tathāgatabalāni pratilapsyāmahe| anuttaraṁ ca
buddhajñānamabhisaṁbhotsyāmahe| anuttaraṁ ca dharmaratnaṁ
pratilapsyāmahe, yena
ca sarvasattvānāṁ saṁvibhāgaṁ kariṣyāma iti||
atha khalu sā śreṣṭhidārikā
sadāpraruditaṁ bodhisattvaṁ mahāsattvametadavocat-āścaryaṁ kulaputra
yāvadudārāḥ praṇītāścāmī tvayā dharmāḥ parikīrtitāḥ| ekaikasyāpi
tāvatkulaputra evaṁrūpasya dharmasyārthāya gaṅgānadīvālukopamānapi
kalpānātmabhāvāḥ parityaktavyā bhaveyuḥ,
prāgeva bahūnāmarthāya ekaḥ| tathodārāḥ praṇītāścāmī tvayā dharmāḥ
parikīrtitāḥ, yathā
mamāpyete rocante kṣamante ca| api nu khalu punaḥ kulaputra yena
yenaivārthena te kṛtyam,
tattatte dāsyāmi suvarṇaṁ vā maṇīn vā muktāṁ vā rajataṁ vā vaidūryaṁ vā
musāragalvaṁ vā lohitārkaṁ vā sphāṭikaṁ vā puṣpaṁ vā dhūpaṁ vā gandhaṁ
vā mālyaṁ va vilepanaṁ vā cūrṇaṁ vā vastraṁ vā chatraṁ vā dhvajaṁ vā
ghaṇṭāṁ vā patākāṁ vā dīpaṁ vā| tena tvaṁ taṁ dharmodgataṁ bodhisattvaṁ
mahāsattvaṁ satkariṣyasi| mā ca ātmana imāmevaṁrūpāṁ kāraṇāṁ kārṣīḥ|
vayamapi tvayaiva sārdhaṁ gamiṣyāmaḥ,
yenāryo dharmodgato bodhisattvo mahāsattvaḥ| vayamapi tvayaiva sārdhaṁ
kuśalamūlānyavaropayiṣyāmaḥ,
yaduta eṣāmevaṁrūpāṇāṁ dharmāṇāṁ pratilambhāyeti||
atha khalu śakro
devānāmindro māṇavakaveṣamantardhāpayitvā svakenātmabhāvena
sadāpraruditasya bodhisattvasya mahāsattvasya purato'sthāt,
idaṁ cāvocat-sādhu sādhu kulaputra,
yasya te iyamevaṁrūpā dṛḍhasamādānatā| evaṁrūpayā ca dharmārthikatayā
pūrvakairapi tathāgatairarhadbhiḥ samyaksaṁbuddhaiḥ pūrvaṁ
bodhisattvacaryāṁ caradbhiḥ prajñāpāramitāmupāyakauśalyaṁ ca
paripṛcchadbhiranuttarā ca samyaksaṁbodhirabhisaṁbuddhā,
dharmaratnaṁ ca pratilabdham| tanna mama kulaputra hṛdayena kāryam,
na rudhireṇa,
nāsthimajjābhyām, api
tu khalu punarahaṁ tvāmeva mīmāṁsitukāma ihāgataḥ| vṛṇīṣva kulaputra
varam| kiyadrūpaṁ te varaṁ dāsyāmīti?
sa tāmāha-anuttarān me śakra buddhadharmān dehīti| devendra āha-na
mamātra kulaputra viṣaye viṣayitā| buddhānāṁ punarbhagavatāmatra viṣaye
viṣayitā| anyaṁ varaṁ vṛṇīṣveti| sadāprarudita āha-alpotsukastvaṁ
devendra bhava atra sthāne mamātmabhāvaparipūrimupādāya|
svayamevāhamatra devendra satyādhiṣṭhānaṁ kariṣyāmi| yenāhaṁ satyena
avinivartanīyo'nuttarāyāḥ samyaksaṁbodhervyākṛtastathāgatairarhadbhiḥ
samyaksaṁbuddhaiḥ,
jñātaścāsmyaśāṭhyenādhyāśayena,
tena devendra satyena satyavacanena mama yathāpaurāṇo'yamātmabhāvo
bhavatu| atha khalu tatkṣaṇaṁ tallavaṁ tanmuhūrtaṁ sadāpraruditasya
bodhisattvasya mahāsattvasya buddhānubhāvena āśayapariśuddhyā ca
yathāpaurāṇo'sya kāyaḥ saṁsthito'bhūt,
arogo nirupadravaśca| atha khalu śakro devānāmindro māraśca pāpīyān
niṣpratibhānaḥ sadāpraruditasya bodhisattvasya mahāsattvasyottare
pratibhānamapratipadyamānastatraivāntarhito'bhūt||
atha khalu sā śreṣṭhidārikā
sadāpraruditaṁ bodhisattvaṁ mahāsattvametadavocat-ehi tvaṁ kulaputra|
yenāsmākaṁ niveśanam,
tenopasaṁkrāma| ahaṁ te mātāpitṝṇāmantikāttaddhanaṁ dāpayiṣyāmi,
yena tvaṁ tāṁ prajñāpāramitāṁ pūjayiṣyasi,
taṁ cāryaṁ dharmodgataṁ bodhisattvaṁ mahāsattvaṁ satkariṣyasi,
yaduta dharmakāmatayā| atha khalu sadāprarudito bodhisattvo mahāsattvaḥ
sārdhaṁ tayā śreṣṭhadārikayā yenāsyāḥ svakaṁ niveśanaṁ tenopasaṁkrāmati
sma| upasaṁkramya dvāramūle'sthāt||
atha khalu sā śreṣṭhidārikā
svakaṁ niveśanaṁ praviśya svāṁ mātaraṁ pitaraṁ caitadavocat-amba tāta
daddhvaṁ hiraṇyaṁ suvarṇaṁ ratnāni maṇīn vastrāṇi
puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajaghaṇṭāpatākāḥ|
nānāvidhāśca divyā vādyaprakṛtīrutsṛjata,
māmapi sārdhamebhiḥ pañcabhirdārikāśatairyā mamopasthāyikā yuṣmabhireva
dattāḥ| gamiṣyāmyahamapi sadāpraruditena bodhisattvena mahāsattvena
sārdhaṁ dharmodgatasya bodhisattvasya mahāsattvasyāntikaṁ tasya
pūjārthaṁ ca| so'smākaṁ dharmaṁ deśayiṣyati| tena vayaṁ buddhadharmān
pratilapsyāmahe| atha khalu tau tasyā dārikāyā mātāpitarau tāṁ
dārikāmetadavocatām-kaḥ punareṣa dārike sadāprarudito nāma bodhisattvo
mahāsattvaḥ, kva vā
sa etarhi tiṣṭhati?
dārikā āha-eṣa kulaputro'smākameva niveśanadvāramūle'vasthitaḥ| eṣa ca
kulaputro'dhyāśayena anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁboddhuṁ
saṁprasthitaḥ, yaduta
sarvasattvānaparimāṇataḥ saṁsāraduḥkhānmocayitukāmaḥ,
sarvadharmakāmatayātmānaṁ vikrīya prajñāpāramitāṁ pūjayitukāmaḥ,
āryaṁ ca dharmodgataṁ bodhisattvaṁ mahāsattvaṁ satkartukāmaḥ| tasya
cātmabhāvasya kaṁcitkrāyakaṁ na labhate| alabhamānaḥ san duḥkhito
durmanāḥ pradhyāyan dīnamanā aśrūṇi pravartayamānaḥ sthitaḥ| sa śakreṇa
devānāmindreṇa māṇavakarūpamabhinirmāyoktaḥ-kiṁ tvaṁ kulaputra duḥkhī
durmanāḥ pradhyāyan dīnamānaso'śrūṇi pravartayamānaḥ sthita iti?
sa tamāha-ātmānaṁ vikretukāmo'ham| tasya ca krāyakaṁ na labhe|
māṇavakarūpī śakrastamāha-kasya punastvaṁ kulaputra arthāyātmānaṁ
vikretukāmaḥ?
sadāpraruditenoktaḥ-prajñāpāramitāṁ pūjayiṣyāmi,
āryaṁ ca dharmodgataṁ bodhisattvaṁ mahāsattvaṁ satkariṣyāmi yaduta
dharmakāmatayā| tatra pratibaddhāśca me buddhadharmā iti| māṇavakarūpī
śakrastamāha-na mama kulaputra tvayārthaḥ| api tu khalu punaḥ piturme
yajño bhaviṣyati| tatra me puruṣasya hṛdayena rūdhireṇa asthimajjābhyāṁ
ca kṛtyamiti|
tata eṣa
kulaputro'viṣaṇṇamānasa āha-dāsyāmīti| sa tīkṣṇaṁ śastraṁ gṛhītvā ātmano
bāhuṁ viddhvā lohitaṁ niḥsrāvya ūruṁ ca nirmāṁsaṁ kṛtvā asthi bhettuṁ
kuḍyamūlamupasaṁkrāntaḥ ekānte sthitvā asthi bhittvā majjānaṁ ca
dāsyāmīti| ahaṁ cainaṁ kulaputramupariṣṭātprāsādatalagatā
kṣaradrudhiramadrākṣam| tasyā mamaitadabhūt-kiṁ nu khalvayaṁ puruṣa
ātmanaivātmana evaṁrūpāṁ kāraṇāṁ kārayatīti?
tamenamahamupasaṁkramyaivamavocam-kimarthaṁ tvayā kulaputra
ātmanaivātmana evaṁ kṣaradrūdhiraṁ śarīraṁ vikṛtaṁ kṛtam?
tata eṣa māmevamāha-asya dārike māṇavakasya lohitaṁ hṛdayamasthi
majjānaṁ ca dāsyāmīti| tatkasya hetoḥ?
na mamānyatkiṁciddhanaṁ saṁvidyate| daridro'smīti|
tamenamahamevamavocam-kiṁ punastvaṁ tena dhanena kariṣyasīti?
sa eṣa māmetadavocat-prajñāpāramitāṁ pūjayiṣyāmi,
taṁ cāryaṁ dharmodgataṁ bodhisattvaṁ mahāsattvaṁ satkariṣyāmi yaduta
dharmakāmatayeti| tamenamahamevamavocam-kā punaste kulaputra tato
guṇajātirbhaviṣyati guṇaviśeṣo veti?
tataḥ so'cintyān me buddhaguṇān varṇayati saṁprakāśayati,
aprameyāṁśca buddhadharmān-eṣāmevaṁrūpāṇāṁ buddhadharmāṇāṁ me tata āgamo
bhaviṣyatīti| tasya me mahattaraṁ prītiprāmodyamutpannaṁ tānacintyān
buddhaguṇān śrutvā|
evaṁ ca me'bhūt-āścaryaṁ
yāvadduṣkarakārakaścāyaṁ kulaputro'tīva dharmakāmaśca,
yo'yamevaṁrūpamātmanaḥ śarīrasya pīḍāsthānamutsahate| ayaṁ hi nāma
kulaputro dharmakāmatayā ātmānaṁ parityajati| kasmādasmābhirdharmo na
pūjayitavyaḥ?
evaṁrūpeṣu ca sthāneṣu praṇidhānaṁ na kartavyaṁ syāt,
yeṣāmasmākaṁ prabhūtā vipulāśca bhogāḥ saṁvidyante iti| sāhamenaṁ
kulaputrametadavocam-mā mā tvaṁ kulaputra imāmevaṁrūpāmātmanaḥ
prāṇahāriṇīṁ kāraṇāṁ kārṣīḥ| ahaṁ te prabhūtaprabhūtaṁ
dhanamanupradāpayiṣyāmi yena tavārthaḥ| tena tvaṁ tamāryaṁ dharmodgataṁ
bodhisattvaṁ mahāsattvaṁ satkariṣyasi gurukariṣyasi| ahamapi tvayaiva
sārdhaṁ yena dharmodgato bodhisattvo mahāsattvaḥ tenopasaṁkramiṣyāmi|
ahamapi tasya kulaputrasya pūjāṁ kariṣyāmi| vayamapyevaṁrūpān
dharmānniṣpādayiṣyāmo yaduta anuttarān buddhadharmān ye tvayā
parikīrtitā iti| tanmāmamba tāta anujānīta| prabhūtaprabhūtaṁ ca me
dhanaskandhaṁ daddhvam,
yenāhametenaiva kulaputreṇa sārdhaṁ gatvā āryaṁ dharmodgataṁ
bodhisattvaṁ mahāsattvaṁ pūjayiṣyāmi||
atha khalu tau tasyā
dārikāyā mātāpitarau tāṁ dārikāmetadavocatām-āścaryaṁ yāvadduṣkaraṁ ca
tvametasya kulaputrasya sthānamācakṣe| ekāṁśenaiva te dharmā acintyāḥ,
sarvalokaviśiṣṭāḥ sarvasattvasukhāvahāśca,
yeṣāmeṣa kṛtaśaḥ kulaputro duṣkaraṁ sthānamevamutsahate| anujānīva āvāṁ
tvāṁ dārike| āvayorapyavakāśaṁ kuru,
yadāvāmapi gacchāvastvayaiva sārdhaṁ taṁ dharmodgataṁ bodhisattvaṁ
mahāsattvaṁ draṣṭuṁ vandituṁ paryupāsituṁ pūjayituṁ ca||
atha khalu sā śreṣṭhidārikā
dharmodgatasya bodhisattvasya mahāsattvasya pūjārthaṁ satkārārthaṁ ca
prasthitāṁ svāṁ mātaraṁ pitaraṁ ca viditvā etadavocat-amba tāta evaṁ
kuruta, yathā vadata|
nāhaṁ kasyacitkuśalapakṣasyāntarāyaṁ karomi| ityuktvā evaṁ sā
śreṣṭhidārikā dharmodgatasya bodhisattvasya mahāsattvasya pūjārthaṁ
satkārārthaṁ ca prasthitā babhūva||
atha khalu sā śreṣṭhidārikā
pañca rathaśatānyalaṁkārayāmāsa| tāni ca pañca
dārikāśatānyalaṁkārayāmāsa| alaṁkṛtya nānāvarṇāni vicitrāṇi puṣpāṇi
gṛhītvā nānāraṅgāṇi vastrāṇi
puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajaghaṇṭāpatākāśca
gṛhītvā nānāratnāni ca vicitrāṇi nānāratnamayāni ca vicitrāṇi puṣpāṇi
gṛhītvā prabhūtaprabhūtaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ svādanīyaṁ ca gṛhītvā
ekaṁ rathaṁ sadāpraruditena bodhisattvena mahāsattvena sārdhamabhiruhya
taiḥ pañcabhī rathaśataiḥ pañcadārikāśatābhirūḍhaiḥ parivṛttā puraskṛtā
mahatā ca parivāreṇa mātāpitṛpūrvaṁgamā yena pūrvā dik tena prakrāntā|
anupūrveṇa ca gacchan sadāprarudito bodhisattvo
mahāsattvo'drākṣīddūrādeva tāṁ gandhavatīṁ nagarīṁ saptānāṁ ratnānāṁ
citrāṁ darśanīyāṁ saptabhiḥ prākāraiḥ saptaratnamayairanuparikṣiptāṁ
saptabhistoraṇaiḥ saptabhiḥ parikhābhiḥ
saptabhistālapaṅktibhiranuparikṣiptāṁ dvādaśa yojanāni vistāreṇa dvādaśa
yojanānyāyāmena ṛddhāṁ sphītāṁ ca kṣemāṁ ca subhikṣāṁ ca
ākīrṇabahujanamanuṣyāṁ ca
pañcabhirantarāpaṇavīthīśatairālekhyavicitracitrasadṛśairdarśanīyairnirviddhāṁ
samasamairanutpīḍajanayugyayānasaṁkramaṇasthānasthāpitaiḥ sumāpitāṁ ca|
madhye ca nagaraśṛṅgāṭakasya adrākṣīddharmodgataṁ bodhisattvaṁ
mahāsattvaṁ dharmāsanagatamanekaśatayā parṣadā anekasahasrayā
anekaśatasahasrayā parṣadā parivṛttaṁ puraskṛtaṁ dharmaṁ deśayantam|
sahadarśanenaiva ca tasya
evaṁrūpaṁ sukhaṁ saṁpratilabhate sma tadyathāpi nāma
prathamadhyānasamāpanno bhikṣurekāgreṇa manasikāreṇa| dṛṣṭvā cāsya
etadabhūt-na mama pratirūpametadbhavet,
yadahaṁ rathagata eva dharmodgataṁ bodhisattvaṁ
mahāsattvamupasaṁkrāmeyam| yannvahaṁ rathādavatareyam| sa tato
rathādavātarat| tānyapi pañca dārikāśatāni śreṣṭhidārikayā saha
rathebhyo'vateruḥ| atha khalu sadāprarudito bodhisattvo mahāsattvaḥ
śreṣṭhidārikāpūrvaṁgamaiḥ pañcabhirdārikāśataiḥ parivṛtaḥ
puraskṛto'parimāṇapūjāvyūhena yena dharmodgato bodhisattvo mahāsattvaḥ
tenopasaṁkrāmati sma||
tena khalu punaḥ samayena
dharmodgatena bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāḥ kṛtaśaḥ
saptaratnamayaṁ kūṭāgāraṁ kāritamabhūt lohitacandanālaṁkṛtaṁ
muktājālaparikṣiptam| caturṣu kūṭāgārakoṇeṣu maṇiratnāni sthāpitāni,
yāni pradīpakṛtyaṁ kurvanti sma| catasraśca dhūpaghaṭikā
rūpamayyaścaturdiśamavasaktāḥ,
yatra śuddhaṁ kṛṣṇāguru dhūpyate sma yaduta prajñāpāramitāyāḥ pūjārtham|
tasya ca kūṭāgārasya madhye saptaratnamayaḥ paryaṅkaḥ prajñapto'bhūt|
caturṇāṁ ratnānāṁ peḍā kṛtā,
yatra prajñāpāramitā prakṣiptā suvarṇapaṭṭeṣu likhitā vilīnena
vaidūryeṇa| tacca kūṭāgāraṁ nānācitrapaṭṭadāmabhiḥ
pralambamānairalaṁkṛtamabhūt||
atha khalu sadāprarudito
bodhisattvo mahāsattvaḥ sārdhaṁ śreṣṭhidārikāpūrvaṁgamaiḥ
pañcadārikāśataiḥ taṁ kūṭāgāramadrākṣīdaparimāṇena pūjāvyūhena
pratimaṇḍitam| anekāni ca tatra devatāsahasrāṇyadrākṣīt,
śakraṁ ca devānāmindraṁ
divyairmāndāravapuṣpairdivyaiścandanacūrṇairdivyaiśca
suvarṇacūrṇairdivyaiśca rūpyacūrṇaistaṁ
kūṭāgāramavakirantamabhyavakirantamabhiprakirantam| divyāni ca
vādyānyaśrauṣīt| dṛṣṭvā śrutvā ca sadāprarudito bodhisattvo mahāsattvaḥ
śakraṁ devānāmindrametadavocat-kimarthaṁ tvaṁ devendra
anekairdevatāsahasraiḥ sārdhamidaṁ ratnamayaṁ kūṭāgāraṁ
divyairmāndāravaiḥ puṣpairdivyaiścandanacūrṇairdivyaiḥ
suvarṇacūrṇairdivyaiśca rūpyacūrṇairavakirasi abhyavakirasi
abhiprakirasi? imāni
ca divyāni vādyāni devairuparyantarīkṣe pravāditāni?
evamukte śakro devānāmindraḥ sadāpraruditaṁ bodhisattvaṁ
mahāsattvametadavocat-na tvaṁ kulaputra jānīṣe?
eṣā hi sā prajñāpāramitā bodhisattvānāṁ mahāsattvānāṁ mātā pariṇāyikā,
yatra śikṣamāṇā bodhisattvā mahāsattvāḥ sarvaguṇapāramitānugatān
sarvabuddhadharmān sarvākārajñatāṁ ca kṣipramanuprāpnuvantīti|
evamukte sadāprarudito
bodhisattvo mahāsattvaḥ śakraṁ devānāmindrametadavocat-kvāsau kauśika
prajñāpāramitā, yā
bodhisattvānāṁ mahāsattvānāṁ mātā pariṇāyikā?
śakra āha-eṣā kulaputra asya kūṭāgārasya madhye suvarṇapaṭṭeṣu vilīnena
vaidūryeṇa likhitvā āryeṇa dharmodgatena bodhisattvena mahāsattvena
saptabhirmudrābhirmudrayitvā sthāpitā| sā na sukarā asmābhistava
darśayitum| atha khalu sadāprarudito bodhisattvo mahāsattvaḥ sārdhaṁ
śreṣṭhidārikāpramukhai pañcabhirdārikāśataiḥ samagrībhūtaiḥ,
yānyanena puṣpāṇi gṛhītāni mālyadāmāni ca vastraratnāni ca
dhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajaghaṇṭāpatākāśca
suvarṇarūpyamayāni ca puṣpāṇi,
taiḥ prajñāpāramitāyāḥ pūjāmakārṣuḥ,
anyatarānyataraṁ ca tataḥ pratyaṁśaṁ sthāpayāmāsuḥ yaduta dharmodgatasya
bodhisattvasya mahāsattvasya satkārāya||
atha khalu sadāprarudito
bodhisattvo mahāsattvastāni ca śreṣṭhidārikāpramukhāni pañca
dārikāśatāni
puṣpadhūpamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajaghaṇṭāpatākābhiḥ
suvarṇarūpyamayaiśca puṣpairdivyaiśca vādyaiḥ prajñāpāramitāṁ pūrvaṁ
pūjayitvā yena dharmodgato bodhisattvo mahāsattvastenopasaṁkramya
dharmodgataṁ bodhisattvaṁ mahāsattvaṁ
puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajaghaṇṭāpatākābhiścandanacūrṇaiḥ
suvarṇarūpyamayaiśca puṣpairavākiran abhyavākiran abhiprākiran,
divyāni ca vādyāni saṁpravādayati sma dharmapūjāmevopādāya||
atha khalu tāni puṣpāṇi
dharmodgatasya bodhisattvasya mahāsattvasyopariṣṭānmūrdhni
puṣpakūṭāgāraṁ prātiṣṭhan| tāni ca nānāvarṇāni puṣpāṇi
suvarṇarūpyamayāni ca puṣpāṇi vihāyasi vitānamiva sthitāni| tānyapi
cīvarāṇi vastraratnāni ca antarīkṣe nānāratnamayo'bhramaṇḍapa iva
saṁsthito'bhūt| adrākṣītkhalu sadāprarudito bodhisattvo mahāsattvastāni
ca pañca dārikāśatāni śreṣṭhidārikāpramukhāni dharmodgatasya
bodhisattvasya mahāsattvasyedamevaṁrūpamṛddhiprātihāryam| dṛṣṭvā ca
punareṣāmetadabhūt-āścaryaṁ yāvanmaharddhikaścāyaṁ dharmodgato
bodhisattvo mahāsattvo yāvanmahānubhāvo yāvanmahaujaskaḥ|
bodhisattvacaryāmeva tāvaccarato'sya kulaputrasyaivaṁrūpā ṛddhivikurvaṇā,
kiṁ punaryadāyamanuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddho bhaviṣyatīti||
atha khalu tāni
śreṣṭhidārikāpūrvaṁgamāni pañca dārikāśatāni dharmodgate bodhisattve
mahāsattve spṛhāmutpādya sarvāstāḥ samagrībhūtā adhyāśayena anuttarāyāṁ
samyaksaṁbodhau cittamutpādayāmāsuḥ,
evaṁ cāvocan-anena vayaṁ kuśalamūlena anāgate'dhvani tathāgatā arhantaḥ
samyaksaṁbuddhā bhavema| bodhisattvacaryāṁ ca vayaṁ carantya eteṣāmeva
dharmāṇāṁ lābhinyo bhavema,
yeṣāṁ dharmāṇāmayaṁ dharmodgato bodhisattvo mahāsattvo lābhī| evameva ca
prajñāpāramitāṁ satkuryāma gurukuryāma,
yathāyaṁ dharmodgato bodhisattvo mahāsattvaḥ satkaroti gurukaroti|
bahujanasya ca saṁprakāśayema yathāyaṁ dharmodgato bodhisattvo
mahāsattvaḥ saṁprakāśayati| evameva ca prajñāpāramitayā upāyakauśalyena
ca samanvāgatā bhavema| pariniṣpadyemahi ca yathāyaṁ dharmodgato
bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitayā upāyakauśalyena ca samanvāgataḥ
pariniṣpannaśca||
atha khalu sadāprarudito
bodhisattvo mahāsattvastāni ca śreṣṭhidārikāpramukhāni pañca
dārikāśatāni prajñāpāramitāṁ pūjayitvā dharmodgataṁ ca bodhisattvaṁ
mahāsattvaṁ satkṛtya dharmodgatasya bodhisattvasya mahāsattvasya pādau
śirasābhivandya ekānte sagauravāḥ sapratīkṣāḥ prāñjalīn kṛtvātiṣṭhan|
ekānte sthitaśca sadāprarudito bodhisattvo mahāsattvo dharmodgataṁ
bodhisattvaṁ mahāsattvametadavocat-ihāhaṁ kulaputra prajñāpāramitāṁ
gaveṣamāṇo'raṇyagato nirghoṣamaśrauṣam-gaccha kulaputra pūrvāṁ diśam|
tataḥ prajñāpāramitāṁ śroṣyasīti| so'haṁ samyak taṁ nirghoṣaṁ śrutvā
yena pūrvā dik tena saṁprasthitaḥ| tasya me etadabhūt-samyak ca mayā
nirghoṣaḥ śrutaḥ| na ca mayā sa nirghoṣaḥ paripṛṣṭaḥ -kiyaddūraṁ mayā
gantavyam, kasya vā
antikātprajñāpāramitāṁ śroṣyāmi lapsye veti| tasya me
mahaddaurmanasyamabhūt|
so'haṁ tena daurmanasyena
mahatīmutkaṇṭhāṁ paritapanaṁ cāpanno'bhūvam| tasminneva pṛthivīpradeśe
saptarātriṁdivānyatināmayāmi utkaṇṭhitaḥ| nāhārasamudācāramutpādayāmi|
api tu prajñāpāramitāmeva manasi karomi-kiyaddūraṁ mayā gantavyam,
kuto vā prajñāpāramitāṁ lapsye śravaṇāya?
na ca mayā sa nirghoṣaḥ paripṛṣṭaḥ iti| tato me tathāgatavigrahaḥ
purataḥ prādurbhūtaḥ| sa māmevamāha-gaccha kulaputra itaḥ
pañcabhiryojanaśatairanupūrveṇa gandhavatī nāma nagarī| tatra drakṣyasi
dharmodgataṁ bodhisattvaṁ mahāsattvaṁ prajñāpāramitāṁ deśayantaṁ
prakāśayantamiti| tato'haṁ mahatodāreṇa prītiprāmodyena samanvāgataḥ|
so'haṁ tenaiva mahatodāreṇa prītiprāmodyena sphuṭastataḥ
pṛthivīpradeśānna calitaḥ,
tava ca prajñāpāramitāṁ deśayataḥ śṛṇomi| tasya me śṛṇvato bahūni
samādhimukhāni prādurbhūtāni| tatra sthitaṁ māṁ daśadiglokadhātusthitā
buddhā bhagavantaḥ samāśvāsayanti,
sādhukāraṁ ca dadati-sādhu sādhu kulaputra,
ete samādhayaḥ prajñāpāramitānirjātāḥ,
yatra sthitairasmābhiḥ sarvabuddhadharmāḥ pariniṣpāditā iti| te māṁ
tathāgatāḥ sādhu ca suṣṭhu ca saṁdarśya samādāpya samuttejya
saṁpraharṣya antarhitāḥ| ahaṁ ca tataḥ samādhervyutthitaḥ|
tasya me etadabhūt-kuto nu
te tathāgatā āgatāḥ,
kva vā te tathāgatā gatā iti
?
tasya ca me etadabhūt-āryo dharmodgato bodhisattvo mahāsattvo
dhāraṇīpratilabdhaḥ pañcābhijñaḥ
pūrvajinākṛtādhikāro'varopitakuśalamūlaḥ,
prajñāpāramitāyāṁ upāyakauśalye ca suśikṣitaḥ| sa me enamarthaṁ
yathāvadvicariṣyati,
yataste tathāgatā āgatā yatra vā te tathāgatā gatā iti| so'haṁ tasya
tathāgatavigrahasya nirghoṣaṁ śrutvā yathānuśiṣṭaṁ yena pūrvāṁ dik tena
saṁprasthitaḥ| āgacchaṁścāhaṁ dūrata evāryamadrākṣaṁ dharmaṁ deśayantam|
sahadarśanācca mamedṛśaṁ sukhaṁ prādurabhūt,
tadyathāpi nāma prathamadhyānasamāpannasya bhikṣorekāgramanasikārasya |
so'haṁ tvāṁ kulaputra pṛcchāmi-kutaste tathāgatā āgatāḥ,
kutra te tathāgatā gatā iti ?
deśaya me kulaputra teṣāṁ tathāgatānāmāgamanaṁ gamanaṁ ca| yathā vayaṁ
teṣāṁ tathāgatānāmāgamanaṁ gamanaṁ ca jānīma,
avirahitāśca bhavema tathāgatadarśaneneti ||
āryāṣṭasāhasrikāyāṁ
prajñāpāramitāyāṁ sadāpraruditaparivarto nāma triṁśattamaḥ ||