4
Guṇaparikīrtanaparivartaścaturthaḥ|
punaraparaṁ bhagavān śakraṁ
devānāmindramāmantrayate sma-sacetkauśika ayaṁ te jambūdvīpaḥ
paripūrṇaścūlikābaddhastathāgataśarīrāṇāṁ dīyeta,
iyaṁ ca prajñāpāramitā likhitvopanāmyeta,
tata ekatareṇa bhāgena pravāryamāṇo'nayordvayorbhāgayoḥ sthāpitayoḥ
katamaṁ tvaṁ kauśika bhāgaṁ gṛhṇīyāḥ?
śakra āha-sacenme bhagavan ayaṁ jambūdvīpaḥ
paripūrṇaścūlikābaddhastathāgataśarīrāṇāṁ dīyeta,
iyaṁ ca prajñāpāramitā likhitvopanāmyeta,
tata ekatareṇa bhāgena pravāryamāṇo'nayordvayorbhāgayoḥ
sthāpitayorimāmevāhaṁ bhagavan prajñāpāramitāṁ parigṛhṇīyām| tatkasya
hetoḥ? yathāpi nāma
tathāgatanetrīcitrīkāreṇa| etaddhi tathāgatānāṁ bhūtārthikaṁ śarīram|
tatkasya hetoḥ? uktaṁ
hyetadbhagavatā-dharmakāyā buddhā bhagavantaḥ| mā khalu punarimaṁ
bhikṣavaḥ satkāyaṁ kāyaṁ manyadhvam| dharmakāyapariniṣpattito māṁ
bhikṣavo drakṣyatha| eṣa ca tathāgatakāyo bhūtakoṭiprabhāvito draṣṭavyo
yaduta prajñāpāramitā| na khalu punarme bhagavaṁsteṣu
tathāgataśarīreṣvagauravam| gauravameva me bhagavaṁsteṣu
tathāgataśarīreṣu| api tu khalu punarbhagavan itaḥ prajñāpāramitāto
nirjātāni tathāgataśarīrāṇi pūjāṁ labhante| tasmāttarhi bhagavan
anayaiva prajñāpāramitayā pūjitayā teṣāmapi tathāgataśarīrāṇāṁ paripūrṇā
pūjā kṛtā bhavati| tatkasya hetoḥ?
prajñāpāramitānirjātattvāttathāgataśarīrāṇām| tadyathāpi nāma bhagavan
sudharmāyāṁ devasabhāyāmahaṁ yasmin samaye divye svake āsane niṣaṇṇo
bhavāmi, tadā mama
devaputrā upasthānāyāgacchanti| yasmin samaye na niṣaṇṇo bhavāmi,
atha tasmin samaye yanmamāsanaṁ tatra devaputrā mama gauraveṇa tadāsanaṁ
namaskṛtya pradakṣiṇīkṛtya punareva prakrāmanti| tatkasya hetoḥ?
iha hi kila āsane niṣadya śakro devānāmindro devānāṁ trāyastriṁśānāṁ
dharmaṁ deśayatīti| evameva bhagavan maheśākhyahetupratyayabhūtā
prajñāpāramitā| tathāgatasyārhataḥ samyaksaṁbuddhasya sarvajñatāyā
āhārikā| sarvajñatāyāśca tathāgataśarīrāṇyāśrayabhūtāni| na tu tāni
pratyayabhūtāni, na
kāraṇabhūtāni jñānasyotpādāya| evameva bhagavan sarvajñajñānahetukā
tathāgataśarīreṣu pūjā kṛtā bhavati| tasmāttarhi bhagavan
anayordvayorbhāgayoḥ sthāpitayorimāmevāhaṁ bhagavan prajñāpāramitāṁ
parigṛhṇīyām| na khalu punarme bhagavaṁsteṣu tathāgataśarīreṣvagauravam|
gauravameva me bhagavaṁsteṣu
tathāgataśarīreṣu| api tu khalu punarbhagavaṁstāni tathāgataśarīrāṇi
prajñāpāramitāparibhāvitatvātpūjāṁ labhante| tiṣṭhatu khalu
punarbhagavan ayaṁ jambūdvīpastathāgataśarīrāṇāṁ paripūrṇaścūlikābaddhaḥ|
tiṣṭhatu cāturmahādvīpako lokadhātustathāgataśarīrāṇāṁ
paripūrṇaścūlikābaddhaḥ| tiṣṭhatu sāhasro lokadhātustathāgataśarīrāṇāṁ
paripūrṇaścūlikābaddhaḥ| tiṣṭhatu bhagavan dvisāhasro madhyamo
lokadhātustathāgataśarīrāṇāṁ paripūrṇaścūlikābaddhaḥ| ayameva
bhagavaṁstrisāhasramahāsāhasro lokadhātustathāgataśarīrāṇāṁ
paripūrṇaścūlikābaddhaḥ,
eko bhāgaḥ kṛtvā sthāpyeta,
iyaṁ ca prajñāpāramitā likhitvā dvitīyo bhāgaḥ sthāpyeta|
anayordvayorbhāgayoḥ sthāpitayorekatareṇa bhāgena
pravāryamāṇo'nayordvayorbhāgayoḥ sthāpitayoryaste bhāgo'bhipretastamekaṁ
bhāgaṁ gṛhāṇeti,
tatra imāmevāhaṁ bhagavan prajñāpāramitāṁ parigṛhṇīyām| na khalu
punarbhagavaṁsteṣu tathāgataśarīreṣvagauravam| gauravameva me
bhagavaṁsteṣu tathāgataśarīreṣu| api tu khalu punarbhagavaṁstāni
tathāgataśarīrāṇi prajñāpāramitāparibhāvitāni pūjāṁ labhante|
tathāgataśarīrāṇi hi sarvajñajñānāśrayabhūtāni| tadapi sarvajñajñānaṁ
prajñāpāramitānirjātam| tasmāttarhi bhagavan anayordvayorbhāgayoḥ
sthāpitayorimāmevāhaṁ bhagavan prajñāpāramitāṁ parigṛhṇīyām| na khalu
punarbhe bhagavaṁsteṣu tathāgataśarīreṣvagauravam| gauravameva me
bhagavaṁsteṣu tathāgataśarīreṣu| api tu khalu punarbhagavan itaḥ
prajñāpāramitāto nirjātāni tāni tathāgataśarīrāṇi pūjāṁ labhante yaduta
prajñāpāramitāparibhāvitatvāt| tadyathāpi nāma bhagavan anarghaṁ
maṇiratnamebhirevaṁrūpairguṇaiḥ samanvāgataṁ syāt| tadyathā-tadyatra
yatra sthāpyeta,
tatra tatra manuṣyā vā amanuṣyā vā avatāraṁ na labheran| yatra yatra vā
amanuṣyagṛhītaḥ kaścidbhavet puruṣo vā strī vā,
tatra tatra tasmin maṇiratne praveśitamātre so'manuṣyastato'pakrāmet|
vātenāpi bādhyamānasya
dhamyamāne śarīre tanmaṇiratnaṁ sthāpyeta| tasya taṁ vātaṁ nigṛhṇīyāt,
na vivardhayet,
upaśamayet| pittenāpi dahyamāne śarīre sthāpyeta| tasya tadapi pittaṁ
nigṛhṇīyāt, na
vivardhayet,
upaśamayet| śleṣmaṇāpi parigṛddhe sarvato bādhyamāne śarīre sthāpyeta,
tasya tamapi śleṣmāṇaṁ nigṛhṇīyāt,
na vivardhayet,
upaśamayet| sāṁnipātikenāpi vyādhinā duḥkhitasya śarīre sthāpyeta,
tasya tamapi sāṁnipātikaṁ vyādhiṁ nigṛhṇīyāt,
na vivardhayet,
upaśamayet| andhakāratamisrāyāṁ ca rātrāvapyavabhāsaṁ kuryāt| uṣṇe cāpi
vartamāne yasmin pṛthivīpradeśe sthāpyeta,
sa pṛthivīpradeśaḥ śītalo bhavet| śīte cāpi vartamāne yasmin
pṛthivīpradeśe sthāpyeta,
sa pṛthivīpradeśa uṣṇo bhavet| yasmiṁśca pṛthivīpradeśe āśīviṣā
anuvicareyuḥ, tathā
anye'pi kṣudrajantavaḥ,
tatrāpi pṛthivīpradeśe dhāryeta,
sthāpitaṁ vā bhavet,
te'pyāśīviṣāste ca kṣudrajantavastato'pakrāmeyuḥ| sacedbhagavan strī vā
puruṣo vā āśīviṣeṇa daṣṭo bhavet,
tasya tanmaṇiratnaṁ daśyeta,
tasya sahadaṁśanenaiva maṇiratnasya tadviṣaṁ pratihanyeta vigacchet|
ebhiścānyaiśca bhagavan evaṁrūpairguṇaiḥ samanvāgataṁ tanmaṇiratnaṁ
bhavet| yeṣāmapi keṣāṁcidbhagavan akṣiṣvarbudaṁ vā timiraṁ vā akṣirogo
vā paṭalaṁ vā bhavet,
teṣāṁ ca tanmaṇiratnamakṣiṣu sthāpyeta,
teṣāṁ sthāpitamātreṇaiva te'kṣidoṣā nirghātaṁ praśamaṁ gaccheyuḥ|
etaiśca anyaiśca bhagavan evaṁrūpairguṇaiḥ samanvāgataṁ tanmaṇiratnaṁ
bhavet| yatra codake sthāpyeta,
tadapyudakamekavarṇaṁ kuryātsvakena varṇena| sacetpāṇḍareṇa vastreṇa
pariveṣṭya udake prakṣipyeta,
tadudakaṁ pāṇḍarīkuryāt| evaṁ sacennīlena pītena lohitena māñjiṣṭhena
eteṣāmanyeṣāṁ vā nānāprakārāṇāṁ vastrāṇāmanyatamena vastreṇa
tanmaṇiratnaṁ veṣṭayitvā vā baddhvā vā udake prakṣipyeta,
tena tena vastrarāgeṇa tattatsvabhāvavarṇaṁ tadudakaṁ kuryāt| yo'pi
tasyodakasya kaluṣabhāvastamapi prasādayet| ebhirapi bhagavan
evaṁrūpairguṇaiḥ samanvāgataṁ tanmaṇiratnaṁ bhavet||
atha khalvāyuṣmānānandaḥ
śakraṁ devānāmindrametadavocat-kiṁ punaḥ kauśika devaloka eva tāni
maṇiratnāni santi,
uta jāmbūdvīpakānāmapi manuṣyāṇāṁ tāni maṇiratnāni santi?
śakra āha-deveṣvāryānanda tāni maṇiratnāni santi| api tu khalu
punarjāmbudvīpakānāmapi manuṣyāṇāṁ maṇiratnāni santi| tāni tu gurukāṇi
alpāni parīttāni guṇavikalāni,
na taistathārūpairguṇaiḥ samanvāgatāni| tatteṣāṁ divyānāṁ maṇiratnānāṁ
śatatamīmapi kalāṁ nopayānti,
sahasratamīmapi,
śatasahasratamīmapi,
koṭītamīmapi,
koṭīśatatamīmapi,
koṭīsahasratamīmapi,
koṭīśatasahasratamīmapi,
koṭīniyutaśatasahasratamīmapi kalāṁ nopayānti,
saṁkhyāmapi kalāmapi gaṇanāmapi upamāmapi aupamyamapi upanisāmapi
upaniṣadamapi na kṣamante nopayānti| yāni khalu punardeveṣu,
tāni laghūni sarvākāraguṇaparipūrṇāni| yatra ca karaṇḍake tanmaṇiratnaṁ
prakṣiptaṁ bhavati utkṣiptaṁ vā,
tata uddhṛte'pi tasmin maṇiratne karaṇḍakāt spṛhaṇīya eva sa karaṇḍako
bhavati| tairmaṇiratnaguṇaiḥ parā tatra karaṇḍake spṛhotpadyate| evameva
bhagavan prajñāpāramitāyā ete guṇāḥ sarvajñajñānasya ca| yena
parinirvṛtasyāpi tathāgatasyārhataḥ samyaksaṁbuddhasya tāni
tathāgataśarīrāṇi pūjāṁ labhante-sarvajñajñānasyemāni tathāgataśarīrāṇi
bhājanabhūtānyabhūvanniti| yathā ca bhagavan sarvalokadhātuṣu buddhānāṁ
bhagavatāṁ dharmadeśanā prajñāpāramitānirjātatvātpūjyā,
evaṁ dharmabhāṇakasya dharmadeśanā prajñāpāramitānirjātatvātpūjyā| yathā
ca bhagavan rājapuruṣo rājānubhāvānmahato janakāyasya akutobhayaḥ pūjyaḥ,
evaṁ sa dharmabhāṇako dharmakāyānubhāvānmahato janakāyasya akutobhayaḥ
pūjyaḥ| yathā ca dharmadeśanā dharmabhāṇakāśca pūjāṁ labhante,
evaṁ tāni tathāgataśarīrāṇi pūjāṁ labhante| tasmāttarhi bhagavan
tiṣṭhatu trisāhasramahāsāhasro lokadhātustathāgataśarīrāṇāṁ
paripūrṇaścūlikābaddhaḥ,
ye'pi bhagavan gaṅgānadīvālukopamā lokadhātavaḥ,
te'pi sarve tathāgataśarīrāṇāṁ paripūrṇāścūlikābaddhā eko bhāgaḥ
sthāpyeta, iyaṁ ca
prajñāpāramitā likhitvā dvitīyo bhāgaḥ sthāpyeta| tatra cenmāṁ bhagavan
kaścideva pravārayedanyatareṇa bhāgena,
pravāryamāṇo'nayorbhāgayoḥ sthāpitayoḥ-yaste bhāgo'bhipretaḥ tamekaṁ
bhāgaṁ parigṛhṇīṣveti,
tatra imāmevāhaṁ bhagavaṁstayordvayorbhāgayoḥ sthāpitayorbhāgaṁ gṛhṇīyāṁ
yaduta prajñāpāramitām| na khalu punarbhagavan mama teṣu
tathāgataśarīreṣvagauravam| gauravameva bhagavaṁsteṣu tathāgataśarīreṣu|
api tu khalu punarbhagavan prajñāpāramitāparibhāvitā sarvajñatā,
sarvajñatānirjātā ca tathāgataśarīrāṇāṁ pūjā bhavati| tasmāttarhi
bhagavan prajñāpāramitāyāṁ pūjitāyāmatītānāgatapratyutpannānāṁ buddhānāṁ
bhagavatāṁ pūjā kṛtā bhavati||
punaraparaṁ bhagavan
ye'prameyeṣvasaṁkhyeṣu lokadhātuṣu buddhā bhagavanta etarhi tiṣṭhanti
dhriyante yāpayanti,
tān dharmatayā draṣṭukāmena kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā
prajñāpāramitāyāṁ caritavyam,
prajñāpāramitāyāṁ yogamāpattavyam| prajñāpāramitā bhāvayitavyā||
evamukte bhagavān śakraṁ
devānāmindrametadavocat-evametatkauśika,
evametat| ye'pi te kauśika abhūvannatīte'dhvani tathāgatā arhantaḥ
samyaksaṁbuddhā anuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ,
te'pi kauśika imāmeva prajñāpāramitāmāgamya anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ| ye'pi te kauśika
bhaviṣyantyanāgate'dhvani tathāgatā arhantaḥ samyaksaṁbuddhāḥ,
te'pi kauśika imāmeva prajñāpāramitāmāgamya anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbhotsyante| ye'pi te kauśika etarhi
aprameyeṣvasaṁkhyeyeṣu lokadhātuṣu buddhā bhagavantastiṣṭhanti dhriyante
yāpayanti, te'pi
kauśika buddhā bhagavantaḥ imāmeva prajñāpāramitāmāgamya anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhāḥ| ahamapi kauśika etarhi tathāgato'rhan
samyaksaṁbuddhaḥ imāmeva prajñāpāramitāmāgamya anuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhaḥ||
evamukte śakro devānāmindro
bhagavantametadavocat-mahāpāramiteyaṁ bhagavan yaduta prajñāpāramitā|
sarvasattvānāṁ hi bhagavaṁstathāgato'rhan samyaksaṁbuddhaścittacaritāni
samyak prajānāti saṁpaśyati| bhagavānāha-evametatkauśika,
evametat| tathā hi kauśika bodhisattvo mahāsattvo dīrgharātraṁ
prajñāpāramitāyāṁ carati,
tena sarvasattvānāṁ cittacaritāni prajñāpāramitāyāṁ samyak prajānāti
saṁpaśyati||
atha khalu śakro
devānāmindro bhagavantametadavocat-kiṁ bhagavan prajñāpāramitāyāmeva
bodhisattvo mahāsattvaścarati nānyāsu pāramitāsu?
bhagavānāha-sarvāsu kauśika ṣaṭsu pāramitāsu bodhisattvo
mahāsattvaścarati| api tu khalu punaḥ kauśika prajñāpāramitaiva atra
pūrvaṁgamā bodhisattvasya mahāsattvasya dānaṁ vā dadataḥ,
śīlaṁ vā rakṣataḥ,
kṣāntyā vā saṁpādayamānasya,
vīryaṁ vā ārabhamāṇasya,
dhyānaṁ vā samāpadyamānasya,
dharmān vā vipaśyataḥ bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitaivātra
pūrvaṁgamā| na ca kauśika āsāṁ ṣaṇṇāṁ
pāramitānāmupāyakauśalyaparigṛhītānāṁ prajñāpāramitāpariṇāmitānāṁ
sarvajñatāpariṇāmitānāṁ viśeṣaḥ,
na ca nānākaraṇamupalabhyate| tadyathāpi nāma kauśika jambudvīpe
nānāvṛkṣā nānāvarṇā nānāsaṁsthānā nānāpatrā nānāpuṣpā nānāphalā
nānārohapariṇāhasaṁpannāḥ,
na ca teṣāṁ vṛkṣāṇāṁ chāyāyā viśeṣo vā nānākaraṇaṁ vā prajñāyate,
api tu chāyā chāyetyevaṁ saṁkhyāṁ gacchati,
evameva kauśika āsāṁ ṣaṇṇāṁ pāramitānāmupāyakauśalyaparigṛhītānāṁ
prajñāpāramitāpariṇāmitānāṁ sarvajñatāpariṇāmitānāṁ na viśeṣaḥ,
na ca nānākaraṇamupalabhyate| evamukte śakro devānāmindro
bhagavantametadavocat-mahāguṇasamanvāgateyaṁ bhagavan yaduta
prajñāpāramitā| aprameyaguṇasamanvāgateyaṁ bhagavan yaduta
prajñāpāramitā| aparyantaguṇasamanvāgateyaṁ bhagavan yaduta
prajñāpāramiteti||
āryāṣṭasāhasrikāyāṁ
prajñāpāramitāyāṁ guṇaparikīrtanaparivarto nāma caturthaḥ||