7
Nirayaparivartaḥ saptamaḥ|
atha khalvāyuṣmān śāriputro
bhagavantametadavocat-sarvajñajñānapariniṣpattirbhagavan prajñāpāramitā,
sarvajñatvaṁ bhagavan prajñāpāramitā| bhagavānāha-evametacchāriputra,
evametadyathā vadasi| śāriputra āha-avabhāsakarī bhagavan
prajñāpāramitā| namaskaromi bhagavan prajñāpāramitāyai| namaskaraṇīyā
bhagavan prajñāpāramitā| anupaliptā bhagavan prajñāpāramitā|
sarvalokanirupalepā bhagavan prajñāpāramitā| ālokakarī bhagavan
prajñāpāramitā| sarvatraidhātukavitimirakarī bhagavan prajñāpāramitā|
sarvakleśadṛṣṭyandhakārāpanetrī bhagavan prajñāpāramitā| āśrayaṇīyā
bhagavan prajñāpāramitā| agrakarī bhagavan prajñāpāramitā bodhipakṣāṇāṁ
dharmāṇām| kṣemakarī bhagavan prajñāpāramitā| andhānāṁ
sattvānāmālokakarī bhagavan prajñāpāramitā|
sarvabhayopadravaprahīṇālokakarī bhagavan prajñāpāramitā|
pañcacakṣuḥparigrahaṁ kṛtvā sarvasattvānāṁ mārgadarśayitrī bhagavan
prajñāpāramitā| cakṣurbhagavan prajñāpāramitā| mohatamastimiravikariṇī
bhagavan prajñāpāramitā| sarvadharmāṇāmakaraṇī bhagavan prajñāpāramitā|
utpathaprayātānāṁ sattvānāṁ mārgāvatāraṇī bhagavan prajñāpāramitā|
sarvajñataiva bhagavan prajñāpāramitā|
sarvakleśajñeyāvaraṇavāsanānusaṁdhiprahīṇatāmupādāya anutpādikā bhagavan
sarvadharmāṇāṁ prajñāpāramitā| anirodhikā bhagavan sarvadharmāṇāṁ
prajñāpāramitā| anutpannāniruddhā bhagavan prajñāpāramitā|
svalakṣaṇaśūnyatāmupādāya mātā bhagavan bodhisattvānāṁ mahāsattvānāṁ
prajñāpāramitā| sarvabuddhadharmaratnadātrītvāddaśabalakarī bhagavan
prajñāpāramitā| anavamardanīyā bhagavan prajñāpāramitā|
caturvaiśāradyakarītvādanāthānāṁ sattvānāṁ nāthakarī bhagavan
prajñāpāramitā| saṁsārapratipakṣā bhagavan prajñāpāramitā|
akūṭasthatāmupādāya sarvadharmasvabhāvavidarśanī bhagavan
prajñāpāramitā| paripūrṇatriparivartadvādaśākāradharmacakrapravartanī
bhagavan buddhānāṁ bhagavatāṁ prajñāpāramitā| kathaṁ bhagavan
bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṁ sthātavyam?
kathaṁ manasi kartavyā bhagavan prajñāpāramitā?
kathaṁ bhagavan namaskartavyā prajñāpāramitā?
evamukte bhagavānāyuṣmantaṁ śāriputrametadavocat-yathā śāriputra śāstari,
tathā prajñāpāramitāyāṁ sthātavyam| tathaiva manasi kartavyā śāriputra
prajñāpāramitā yathā śāstā| tathaiva namaskartavyā śāriputra
prajñāpāramitā yathā śāstā||
atha khalu śakrasya
devānāmindrasyaitadabhūt-kuto nu bateyamāryasya śāriputrasya pṛcchā jātā?
kiṁnidānā bateyamāryasya śāriputrasya pṛcchā jātā?
atha khalu śakro devānāmindra āyuṣmantaṁ śāriputrametadavocat-kuta
iyamāryasya śāriputrasya pṛcchā jātā?
kiṁnidānā bateyamāryasya śāriputrasya pṛcchā jātā?
evamukte āyuṣmān śāriputraḥ śakraṁ
devānāmindrametadavocat-prajñāpāramitopāyakauśalyaparigṛhītaḥ kauśika
bodhisattvo mahāsattvo'numodanāsahagataṁ puṇyakriyāvastu sarvajñatāyāṁ
pariṇāmayaṁsteṣāṁ paurvakāṇāmaupalambhikānāṁ bodhisattvānāṁ yaśca
dānamayaḥ puṇyābhisaṁskāraḥ,
yaśca śīlamayo yaśca kṣāntimayo yaśca vīryamayo yaśca dhyānamayaḥ
puṇyābhisaṁskāraḥ,
taṁ sarvamabhibhavatīti| mameyametannidānā pṛcchā jātā| api nu khalu
punaḥ kauśika prajñāpāramitaiva pūrvaṁgamā pañcānāṁ pāramitānāṁ
sarvajñatāmārgāvatārāya| tadyathāpi nāma kauśika jātyandhānāṁ śataṁ vā
sahasraṁ vā śatasahasraṁ vā apariṇāyakamabhavyaṁ mārgāvatārāya,
abhavyaṁ grāmaṁ vā nagaraṁ vā nigamaṁ vā gantum,
evameva kauśika dānaṁ śīlaṁ kṣāntivīryaṁ dhyānaṁ ca
prajñāpāramitānāmadheyaṁ labhate| jātyandhabhūtaṁ bhavati vinā
prajñāpāramitayā apariṇāyakatvāt| abhavyaṁ sarvajñatāmārgāvatārāya|
kutaḥ punaḥ sarvajñatāmanuprāpsyati?
yadā punaḥ kauśika dānaṁ śīlaṁ kṣāntirvīyaṁ dhyānaṁ ca
prajñāpāramitāparigṛhītaṁ bhavati,
tadā pāramitānāmadheyaṁ pāramitāśabdaṁ labhate| tadā hyāsāṁ
cakṣuḥpratilambho bhavati pañcānāṁ pāramitānāṁ sarvajñatāmārgāvatārāya
sarvajñatānuprāptaye||
atha khalvāyuṣmān śāriputro
bhagavantametadavocat-kathaṁ bhagavan bodhisattvena mahāsattvena
prajñāpāramitā abhinirhartavyā?
evamukte bhagavānāyuṣmantaṁ śāriputrametadavocat-rūpasya śāriputra
abhinirhāro draṣṭavyaḥ| evaṁ vedanāyāḥ saṁjñāyāḥ saṁskārāṇām| vijñānasya
śāriputra abhinirhāro draṣṭavyaḥ| yaḥ śāriputra pañcānāṁ
skandhānāmabhinirhāraḥ,
ayaṁ śāriputra prajñāpāramitāyā abhinirhāra ityucyate| evamabhinirhāreṇa
pañcānāṁ skandhānāmabhinirhāraḥ prajñāpāramitāyā abhinirhāro'bhinirhāra
ityucyate||
evamukte āyuṣmān śāriputro
bhagavantametadavocat-evamabhinirhāreṇa abhinirhṛtā bhagavan
prajñāpāramitā katamaṁ dharmamarpayati?
bhagavānāha-evamabhinirhṛtā śāriputra prajñāpāramitā na
kaṁciddharmamarpayati| yadā sā śāriputra na kaṁciddharmamarpayati,
tadā prajñāpāramiteti saṁkhyāṁ gacchati||
atha khalu śakro
devānāmindro bhagavantametadavocat-kimiyaṁ bhagavan prajñāpāramitā
sarvajñatāmapi nārpayati?
bhagavānāha-yatkauśika evaṁ vadasi-kimiyaṁ prajñāpāramitā sarvajñatāmapi
nārpayatīti? na
yathopalambhastathā arpayati,
na yathā nāma tathārpayati,
na yathābhisaṁskārastathārpayati| śakra āha-kathaṁ tarhi
bhagavannarpayati?
bhagavānāha-yathā kauśika nārpayati tathārpayati| śakra āha-āścaryaṁ
bhagavan yāvadiyaṁ prajñāpāramitā na kaṁciddharmamutpādayati,
na kaṁciddharmaṁ nirodhayati| sarvadharmāṇāmanutpādāya anirodhāya
pratyupasthitā anupasthitā prajñāpāramitā||
atha khalvāyuṣmān
subhūtirbhagavantametadavocat-sacedevamapi bhagavan bodhisattvo
mahāsattvo saṁjñāsyate,
dūrīkariṣyati imāṁ prajñāpāramitām,
riktīkariṣyati imāṁ prajñāpāramitām,
tucchīkariṣyati imāṁ prajñāpāramitām,
na kariṣyati imāṁ prajñāpāramitām| evamukte bhagavānāyuṣmantaṁ
subhūtimetadavocat-evametatsubhūte,
evametat| astyeṣa subhūte paryāyo yena paryāyeṇa dūrīkariṣyatīmāṁ
prajñāpāramitām,
riktīkariṣyatīmāṁ prajñāpāramitām,
tucchīkariṣyatīmāṁ prajñāpāramitām,
na kariṣyatīmāṁ prajñāpāramitām| tatkasya hetoḥ?
prajñāpāramitāyāṁ hi subhūte paridīpitāyāṁ na rūpaṁ paridīpitaṁ bhavati|
na vedanā na saṁjñā na saṁskārāḥ| na vijñānaṁ paridīpitaṁ bhavati| na
srotaāpattiphalaṁ paridīpitaṁ bhavati| na sakṛdāgāmiphalaṁ paridīpitaṁ
bhavati| na anāgāmiphalaṁ paridīpitaṁ bhavati| nārhattvaṁ paridīpitaṁ
bhavati| na pratyekabuddhatvaṁ paridīpitaṁ bhavati| na buddhatvaṁ
paridīpitaṁ bhavati||
sthaviraḥ
subhūtirāha-mahāpāramiteyaṁ bhagavan yaduta prajñāpāramitā|
bhagavānāha-tatkiṁ manyase subhūte katamena paryāyeṇa mahāpāramiteyaṁ
yaduta prajñāpāramitā?
sthaviraḥ subhūtirāha-na bhagavan rūpaṁ mahatkaroti nālpīkaroti,
na rūpaṁ saṁkṣipati na vikṣipati| evaṁ na vedanāṁ na saṁjñāṁ na
saṁskārān| na bhagavan vijñānaṁ mahatkaroti nālpīkaroti,
na vijñānaṁ saṁkṣipati na vikṣipati| yānyapi tāni tathāgatasya
tathāgatabalāni,
tānyapi na balīkaroti na durbalīkaroti,
na saṁkṣipati na vikṣipati| yāpi sā sarvajñatā,
tāmapi na mahatkaroti nālpīkaroti,
na saṁkṣipati na vikṣipati| tatkasya hetoḥ?
asaṁkṣiptāvikṣiptā hi bhagavan sarvajñatā| sacedevamapi bhagavan
bodhisattvo mahāsattvaḥ saṁjānīte,
carati prajñāpāramitāyām| kiṁ punarevaṁ saṁjānānaḥ-evamahaṁ
sarvajñajñānasamanvāgata sattvebhyo dharmaṁ deśayiṣyāmi,
evamimān sattvān parinirvāpayiṣyāmīti| tatkasya hetoḥ?
na hyeṣa prajñāpāramitāniṣyando ya imān sattvān parinirvāpayiṣyāmīti
sattvopalambhaḥ| eṣa evāsya mahānupalambhaḥ syāt| tatkasya hetoḥ
? sattvāsvabhāvajātikā hi
prajñāpāramitāveditavyā| sattvāsvabhāvatayā prajñāpāramitāsvabhāvatā
veditavyā| sattvaviviktatayā prajñāpāramitāviviktatā veditavyā|
sattvācintyatayā prajñāpāramitācintyatā veditavyā|
sattvāvināśadharmatayā prajñāpāramitāvināśadharmatā veditavyā|
sattvānabhisaṁbodhanatayā prajñāpāramitānabhisaṁbodhanatā veditavyā|
sattvayathābhūtārthānabhisaṁbodhanatayā
prajñāpāramitāyathābhūtārthānabhisaṁbodhanatā veditavyā|
sattvabalasamudāgamanatayā tathāgatabalasamudāgamanatā veditavyā| anena
bhagavan paryāyeṇa mahāpāramiteyaṁ yaduta prajñāpāramitā||
atha khalvāyuṣmān śāriputro
bhagavantametadavocat-yo bhagavan iha gambhīrāyāṁ prajñāpāramitāyāṁ
bodhisattvo mahāsattvo'dhimokṣayiṣyati na kāṅkṣiṣyati na vicikitsiṣyati
na dhandhāyiṣyati,
kutaḥ sa bhagavaṁścyuta ihopapanno veditavyaḥ,
kiyacciracaritāvī ca sa bhagavan bodhisattvo mahāsattvo veditavyaḥ,
ya imāṁ prajñāpāramitāmarthataśca dharmataśca arthanayataśca
dharmanayataśca anugamiṣyati anubhotsyate'nubodhayiṣyati ca?
evamukte bhagavānāyuṣmantaṁ śāriputrametadavocat-sa śāriputra
bodhisattvo mahāsattvo'nyebhyo lokadhātubhyaścyuto buddhān bhagavataḥ
paryupāsya paripṛcchya ihopapanno veditavyaḥ| tatkasya hetoḥ?
yaḥ kaścicchāriputra bodhisattvo mahāsattvo'nyebhyo lokadhātubhyaścyuto
buddhān bhagavataḥ paryupāsya paripṛcchaya ihopapanno bhavati,
sa imāṁ gambhīrāṁ prajñāpāramitāṁ bhāṣyamāṇāṁ
deśyamānāmupadiśyamānāmuddiśyamānāṁ śṛṇuyāt,
imāṁ prajñāpāramitāṁ śrutvā atra śāstṛsaṁjñāṁ
prajñāpāramitāyāmutpādayet-śāstā me saṁmukhībhūt iti,
śāstā me dṛṣṭa iti cittamutpādayati| prajñāpāramitāyāṁ bhāṣyamāṇāyāṁ
deśyamānāyāmupadiśyamānāyāmuddiśyamānāyāṁ śrotramavadadhāti,
satkṛtya śṛṇoti,
kathāṁ nopacchinatti| ciracaritāvī sa śāriputra tathārūpo bodhisattvo
mahāsattvo veditavyaḥ| bahubuddhaparyupāsitaḥ sa śāriputra tathārūpo
bodhisattvo mahāsattvo veditavyaḥ||
atha khalvāyuṣmān
subhūtirbhagavantametadavocat-śakyā punarbhagavan prajñāpāramitā śrotuṁ
vā upalakṣyayituṁ vā samanvāhartuṁ vā upapādayituṁ vā upadhārayituṁ vā?
iyaṁ sā prajñāpāramitā,
iha vā sā prajñāpāramitā,
amutra vā sā prajñāpāramitā,
anena vā ākāreṇa liṅgena nimitteneti śakyā nirdeṣṭuṁ vā śrotuṁ vā?
bhagavānāha-no hīdaṁ subhūte| neyaṁ subhūte prajñāpāramitā skandhaśo vā
dhātuśo vā āyatanaśo vā śakyā nirdeṣṭuṁ vā śrotuṁ vā upalakṣayituṁ vā
samanvāhartuṁ vā upapādayituṁ vā upadhārayituṁ vā| tatkasya hetoḥ?
sarvadharmaviviktatvātsubhūte,
atyantaviviktatvātsubhūte sarvadharmāṇāṁ na śakyā prajñāpāramitā
nirdeṣṭuṁ vā śrotuṁ vā upalakṣayituṁ vā samanvāhartuṁ vā upapādayituṁ vā
upadhārayituṁ vā| na cānyatra skandhadhātvāyatanebhyaḥ prajñāpāramitā
avaboddhavyā| tatkasya hetoḥ?
skandhadhātvāyatanameva hi subhūte śūnyaṁ viviktaṁ śāntam| iti hi
prajñāpāramitā ca skandhadhātvāyatanaṁ ca advayametaedadvaidhīkāraṁ
śūnyatvādviviktatvāt| evaṁ śāntatvānnopalabhyate| yo'nupalambhaḥ
sarvadharmāṇām, sā
prajñāpāramitetyucyate| yadā na bhavati saṁjñā samajñā
prajñaptirvyavahāraḥ,
tadā prajñāpāramitetyucyate||
sthaviaraḥ
subhūtirāha-kiyacciracaritāvī sa bhagavan bodhisattvo mahāsattvo
veditavyo ya iha gambhīrāyāṁ prajñāpāramitāyāṁ yogamāpatsyate?
bhagavānāha-vibhajya vyākaraṇīyametatsubhūte bodhisattvānāṁ
mahāsattvānāmindriyādhimātratayā| syātkhalu punaḥ subhūte paryāyo yena
paryāyeṇa bodhisattvā bahūni buddhaśatāni bahūni buddhasahasrāṇi bahūni
buddhaśatasahasrāṇi dṛṣṭvā teṣāmantike brahmacaryaṁ caritvā imāṁ
prajñāpāramitāṁ na śraddadhyurnādhimuñceyuḥ| tatkasya hetoḥ?
pūrvamapi teṣāṁ buddhānāṁ bhagavatāmantikādasyāṁ gambhīrāyāṁ
prajñāpāramitāyāṁ bhāṣyamāṇāyāṁ deśyamānāyāmupadiśyamānāyāmagauravatā
abhūt| agauravatayā aśuśrūṣaṇatā,
aśuśrūṣaṇatayā aparyupāsanatā,
aparyupāsanatayā aparipṛcchanatā,
aparipṛcchanatayā aśraddadhānatā,
aśraddadhānatayā tataḥ parṣaddhyo'pakrāntāḥ,
te tatonidānaṁ dharmavyasanasaṁvartanīyena karmaṇā kṛtena saṁcitena
ācitena upacitena etarhyapi gambhīrāyāṁ prajñāpāramitāyāṁ bhāṣyamāṇāyāṁ
deśyamānāyāmupadiśyamānāyāmapakrāmanti| agauravatayā aśraddadhānā
anadhimuñcanto na kāyena na cittena sāmagrīṁ dadati| te sāmagrīmadadānā
imāṁ prajñāpāramitāṁ na jānanti na paśyanti na budhyante na vedayante|
evaṁ te prajñāpāramitāṁ na śraddadhati| aśraddadhānā na śṛṇvanti|
aśṛṇvanto na jānanti| ajānanto na paśyanti| apaśyanto na budhyante|
abudhyamānā dharmavyasanasaṁvartanīyaṁ karma kurvanti,
saṁcinvanti ācinvanti upacinvanti| te tena dharmavyasanasaṁvartanīyena
karmaṇā kṛtena saṁcitena ācitena upacitena duṣprajñasaṁvartanīyaṁ
karmābhisaṁskariṣyanti| tena te duṣprajñasaṁvartanīyena karmaṇā
abhisaṁskṛtena saṁcitenācitenopacitena imāṁ prajñāpāramitāṁ bhāṣyamāṇāṁ
deśyamānāmupadiśyamānāṁ pratyākhyāsyanti pratikṣepsyanti pratikrokṣyanti,
pratikṣipya ca apakramiṣyanti| asyāḥ khalu punaḥ subhūte
prajñāpāramitāyāḥ pratyākhyānena pratikṣepeṇa pratikrośena
atītānāgatapratyutpannānāṁ buddhānāṁ bhagavatāṁ sarvajñatā pratyākhyātā
bhavati, pratikṣiptā
bhavati, pratikruṣṭā
bhavati| te svasaṁtānānupahatya dagdhāḥ
pareṣāmapyalpabuddhikānāmalpaprajñānāmalpapuṇyānāmalpakuśalamūlānāṁ
pudgalānāṁ śraddhāmātrakasamanvāgatānāṁ premamātrakasamanvāgatānāṁ
prasādamātrakasamanvāgatānāṁ
chandamātrakasamanvāgatānāmādikarmikāṇāmabhavyarūpāṇāṁ tadapi
śraddhāmātrakaṁ premamātrakaṁ prasādamātrakaṁ chandamātrakaṁ
vicchandayiṣyanti vivecayiṣyanti vivartayiṣyanti,
nātra śikṣitavyamiti vakṣyanti,
naitadbuddhavacanamiti vācaṁ bhāṣiṣyante| evaṁ te ātmasaṁtānānupahatya
vivecya parasaṁtānānapyupahatya vivecya prajñāpāramitāmabhyākhyāsyanti|
prajñāpāramitāyāmabhyākhyātāyāṁ sarvajñatā abhyākhyātā bhavati|
sarvajñatāyāmabhyākhyātāyāmatītānāgatapratyutpannā buddhā
bhagavanto'bhyākhyātā bhavanti| te buddhānāṁ bhagavatāmantikādapakrāntā
bhaviṣyanti,
dharmātparimuktā bhaviṣyanti,
saṁghātparibāhyā bhaviṣyanti| evaṁ teṣāṁ sarveṇa sarvaṁ sarvathā sarvaṁ
triratnātparibāhyabhāvo bhaviṣyati| te sattvānāṁ
hitasukhopacchedakriyayā mahānirayavipākasaṁvartanīyaṁ karma
upaceṣyanti| te anenaivaṁrūpeṇa karmābhisaṁskāreṇopasthāpitena
samutthāpitena dharmavyasanasaṁvartanīyena duṣprajñasaṁvartanīyena
karmaṇā bahūni varṣaśatāni bahūni varṣasahasrāṇi bahūni
varṣaśatasahasrāṇi bahūni varṣakoṭīśatāni bahūni varṣakoṭīsahasrāṇi
bahūni varṣakoṭīśatasahasrāṇi bahūni varṣakoṭīniyutaśatasahasrāṇi
mahānirayeṣūpapatsyante| te mahānirayānmahānirayaṁ saṁkramiṣyanti|
teṣāṁ tathā suciraṁ
mahānirayānmahānirayaṁ saṁkrāmatāṁ tejaḥsaṁvartanī prādurbhaviṣyati|
tejaḥsaṁvartanyāṁ prādurbhūtāyāṁ ye'nyeṣu lokadhātuṣu mahānirayāḥ,
tatra te kṣepsyante| te teṣu mahānireyaṣu upapatsyante| te tatra
vikṣiptāsteṣu mahānirayeṣūpapannāḥ samānāstatrāpi mahānirayānmahānirayaṁ
saṁkramiṣyanti| teṣāṁ tatrāpi mahānirayānmahānirayaṁ saṁkrāmatāṁ tatrāpi
punareva tathaiva tejaḥsaṁvartanī prādurbhaviṣyati| te tasyāṁ
tejaḥsaṁvartanyāṁ prādurbhūtāyāṁ tataścyutāḥ samānāḥ punareva anyeṣu
lokadhātuṣu ye mahānirayāstatra kṣepsyante| te teṣu
mahānirayeṣūpapatsyante| te tatrāpi tathaiva mahānirayānmahānirayaṁ
saṁkramiṣyanti| teṣāṁ tatrāpi suciraṁ mahānirayānmahānirayaṁ saṁkrāmatāṁ
tatrāpi tathaiva tejaḥsaṁvartanī prādurbhaviṣyati| te tasyāṁ
tejaḥsaṁvartanyāṁ prādurbhūtāyāṁ punareva tataścyutāstenaiva akṣīṇena
sāvaśeṣeṇa karmaṇā ihaiva lokadhātau punaḥ kṣepsyante| kṣiptāḥ santo
mahānirayeṣūpapatsyante| te punareva tāni mahānirayeṣu mahānti
mahānirayaduḥkhāni pratyanubhaviṣyanti| tāvatpratyanubhaviṣyanti,
yāvatpunareva tejaḥsaṁvartanī prādurbhaviṣyati| evaṁ te
bahuduḥkhavedanīyaṁ karma pratyanubhaviṣyanti| tatkasya hetoḥ?
yathāpi nāma durbhāṣitatvādvācaḥ||
atha khalvāyuṣmān śāriputro
bhagavantametadavocat-pañca bhagavan ānantaryāṇi karmāṇi kṛtānyupacitāni
asya manoduścaritasya vāgduścaritasya ca na prativarṇikānyapi na
anurūpāṇyapi na pratirūpāṇyapi bhavanti| bhagavānāha-evametacchāriputra,
evametat| pañcānantaryāṇi śāriputra karmāṇi kṛtānyupacitānyasya
manoduścaritasya ca vāgduścaritasya ca na prativarṇikānyapi na
anurūpāṇyapi na pratirūpāṇyapi asya karmaṇaḥ kṛtasya saṁcitasya ācitasya
upacitasya| ye kecidimāṁ gambhīrā prajñāpāramitāṁ bhāṣyamāṇāṁ
deśyamānāmupadiśyamānāmuddiśyamānāṁ pratibādhitavyāṁ maṁsyante,
pratikṣepsyanti,
pratikrokṣyanti,
nātra śikṣitavyamiti vakṣyanti,
neyaṁ tathāgatabhāṣiteti vācaṁ bhāṣiṣyante,
tato'nyānapi sattvān vivecayiṣyanti| te svasaṁtānānupahatya
parasaṁtānānupahaniṣyanti| te svasaṁtānān saviṣān kṛtvā parasaṁtānān
saviṣān kariṣyanti| svayaṁ naṣṭāḥ parānapi nāśayiṣyanti| svayaṁ
gambhīrāṁ prajñāpāramitāmajānānā anavabudhyamānāḥ parānapi grāhayiṣyanti,
nātra śikṣitavyamiti vācaṁ bhāṣiṣyante| nāhaṁ śāriputra evaṁrūpāṇāṁ
pudgalānāṁ darśanamapyabhyanujānāmi,
kutastaiḥ saha saṁvāsaṁ kuto vā lābhasatkāraṁ kutaḥ sthānam?
tatkasya hetoḥ?
dharmadūṣakā hi te śāriputra tathārūpāḥ pudgalā veditavyā iti|
kasambakajātāste śāriputra tathārūpāḥ pudgalā veditavyāḥ|
kṛṣṇānirjātikāḥ kṛṣṇāhijātikāste śāriputra tathārūpāḥ pudgalā
veditavyāḥ| teṣāṁ śāriputra tathārūpāṇāṁ pudgālānāṁ ye śrotavyaṁ
maṁsyante, sarve te
anayena vyasanamāpatsyante| ye ca śāriputra prajñāpāramitāṁ dūṣayanti,
ime te śāriputra dharmadūṣakāḥ pudgalā veditavyāḥ| śāriputra āha-na
bhagavatā tasya pudgalasya tatropapannasya mahānirayagatasyātmabhāvasya
pramāṇamākhyātam| bhagavānāha-tiṣṭhatu śāriputra tasya pudgalasya
tatropapannasya mahānirayagatasyātmabhāvasya pramāṇam| tatkasya hetoḥ?
mā tathārūpasya pudgalasya tadātmabhāvasya pramāṇaṁ śrutvā uṣṇaṁ
rūdhiraṁ mukhādāgacchet,
maraṇaṁ vā nigacchet,
maraṇamātrakaṁ vā duḥkhamāgāḍhamābādhaṁ spṛśet,
dahyeta vā, śokaśalyo
vā asyāviśet,
mahāprapātaṁ vā prapatet,
upaśuṣyeta vā mlāyeta vā| maiva mahāpratibhayaṁ tasyātmabhāvasya
pramāṇamaśrauṣīdyasyeme doṣāḥ saṁvidyante||
na bhagavānāyuṣmataḥ
śāriputrasyāvakāśaṁ karoti-iyattasyātmabhāvasya pramāṇaṁ bhaviṣyatīti|
dvitīyakamapi tṛtīyakamapyāyuṣmān śāriputro
bhagavantametadavocat-ākhyātu me bhagavāṁstasya pudgalasyātmabhāvasya
pramāṇam| paścimāyā janatāyā ālokaḥ kṛto bhaviṣyatianena
vāṅbhanaḥkarmaṇā kṛtena saṁcitenopacitenopacitena evaṁ mahāntaṁ
mahānirayeṣvātmabhāvaṁ parigṛhṇīteti| bhagavānāha-eṣa eva śāriputra
paścimāyā janatāyā ālokaḥ kṛto bhaviṣyati,
yadanena vāṅbhanoduścaritena akuśalena karmābhisaṁskāreṇa abhisaṁskṛtena
saṁcitenācitenopacitena iyacciraduḥkhaṁ pratyanubhaviṣyatīti| yā
etasyaiva śāriputra duḥkhasyāprameyatā bahuduḥkhatā vyākhyātā,
eṣa eva śuklāṁśikasya kulaputrasya kuladuhiturvā saṁvego bhaviṣyati|
tataḥ sa tebhyo dharmavyasanasaṁvartanīyebhyaḥ karmabhyo vinivṛtya
puṇyābhisaṁskārameva kuryāt,
jīvitahetorapi saddharmaṁ na pratikṣepsyati-mā bhūdasmākamapi
tādṛśairduḥkhai samavadhānamiti||
atha khalvāyuṣmān
subhūtirbhagavantametadavocat-susaṁvṛtakāyakarmavākkarmamanaskarmaṇā
bhagavan kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā bhavitavyam| tatkasya hetoḥ?
yatra hi nāma bhagavan evaṁrūpeṇa vāgdurbhāṣitena iyān mahāpuṇyaskandhaḥ
prasūyate| katamena punarbhagavan karmaṇā iyān mahāpuṇyaskandhaḥ
prasūyate| bhagavānāha-evaṁrūpeṇa subhūte vāgdurbhāṣitena iyān
mahāpuṇyaskandhaḥ prasūyate| ihaiva te subhūte mohapuruṣāḥ svākhyāte
dharmavinaye pravrajitā bhaviṣyanti,
ya imāṁ gambhīrāṁ prajñāpāramitāṁ dūṣayitavyāṁ maṁsyante,
pratikṣeptavyāṁ maṁsyante,
pratibādhitavyāṁ maṁsyante| prajñāpāramitāyāṁ ca pratibādhitāyāṁ
buddhānāṁ bhagavatāṁ
[buddhabodhiḥ]
pratibādhitā bhavati| buddhabodhau
pratibādhitāyāmatītānāgatapratyutpannānāṁ buddhānāṁ bhagavatāṁ
sarvajñatā pratibādhitā bhavati| sarvajñatāyāṁ pratibādhitāyāṁ
saddharmaḥ pratibādhito bhavati| saddharme pratibādhite
tathāgataśrāvakasaṁghaḥ pratibādhito bhavati| tathāgataśrāvakasaṁghe'pi
pratibādhite evaṁ tasya sarveṇa sarvaṁ sarvathā sarvaṁ
triratnātparibāhyabhāvo bhavati,
aprameyāsaṁkhyeyataraśca mahānakuśalakarmābhisaṁskāraḥ parigṛhīto
bhavati||
evamukte āyuṣmān
subhūtirbhagavantametadavocat-ko'tra bhagavan hetuḥ kaḥ pratyayo yatsa
kulaputro vā kuladuhitā vā imāṁ prajñāpāramitāṁ pratibādhitavyāṁ
maṁsyate?
bhagavānāha-mārādhiṣṭhito vā subhūte sa kulaputro vā kuladuhitā vā
bhaviṣyati| duṣprajñasaṁvartanīyena vā karmaṇā gambhīreṣu dharmeṣu nāsya
śraddhā, nāsya
prasādaḥ| ābhyāṁ subhūte dvābhyāṁ pāpābhyāṁ dharmābhyāṁ samanvāgataḥ sa
kulaputro vā kuladuhitā vā imāṁ prajñāpāramitāṁ pratibādhiṣyate|
punaraparaṁ subhūte sa kulaputro vā kuladuhitā vā pāpamitrahastagato vā
bhaviṣyati,
anabhiyukto vā bhaviṣyati,
skandhābhiniviṣṭo vā bhaviṣyati,
ātmotkarṣī pareṣāṁ paṁsako doṣāntaraprekṣī vā bhaviṣyati| ebhirapi
subhūte caturbhirākāraiḥ sa kulaputro vā kuladuhitā vā samanvāgato
bhaviṣyati, ya imāṁ
prajñāpāramitāṁ bhāṣyamāṇāṁ deśyamānāmupadiśyamānāṁ pratibādhitavyāṁ
maṁsyate iti||
āryāṣṭasāhasrikāyāṁ
prajñāpāramitāyāṁ nirayaparivarto nāma saptamaḥ||