13
Sukhavihāraparivartaḥ|
atha khalu mañjuśrīḥ
kumārabhūto bhagavantametadavocata-duṣkaraṁ bhagavan
paramaduṣkaramebhirbodhisattvairmahāsattvairutsoḍhaṁ bhagavato
gauraveṇa| kathaṁ bhagavan ebhirbodhisattvairmahāsattvairayaṁ
dharmaparyāyaḥ paścime kāle paścime samaye saṁprakāśayitavyaḥ?
evamukte bhagavān mañjuśriyaṁ kumārabhūtametadavocat-caturṣu
mañjuśrīrdharmeṣu pratiṣṭhitena bodhisattvena mahāsattvena ayaṁ
dharmaparyāyaḥ paścime kāle paścime samaye saṁprakāśayitavyaḥ| katameṣu
caturṣu? iha
mañjuśrīrbodhisattvena mahāsattvena ācāragocarapratiṣṭhitena ayaṁ
dharmaparyāyaṁ paścime kāle paścime samaye saṁprakāśayitavyaḥ| kathaṁ ca
mañjuśrīrbodhisattvo mahāsattva ācāragocarapratiṣṭhito bhavati?
yadā ca mañjuśrīrbodhisattvo mahāsattvaḥ kṣānto bhavati,
dānto dāntabhūmimanuprāpto'nutrastāsaṁtrastamanā anabhyasūyakaḥ,
yadā ca mañjuśrīrbodhisattvo mahāsattvo na kasmiṁściddharme carati,
yathābhūtaṁ ca dharmāṇāṁ svalakṣaṇaṁ vyavalokayati|
yā khalveṣu
dharmeṣvavicāraṇā avikalpanā,
ayamucyate mañjuśrīrbodhisattvasya mahāsattvasyācāraḥ| katamaśca
mañjuśrīrbodhisattvasya mahāsattvasya gocaraḥ?
yadā ca mañjuśrīrbodhisattvo mahāsattvo na rājānaṁ saṁsevate,
na rājaputrān na rājamahāmātrān na rājapuruṣān saṁsevate na bhajate na
paryupāste nopasaṁkrāmati,
nānyatīrthyāścarakaparivrājakājīvakanirgranthān na kāvyaśāstraprasṛtān
sattvān saṁsevate, na
bhajate na paryupāste,
na ca lokāyatamantradhārakān na lokāyatikān sevate na bhajate na
paryupāste, na ca
taiḥ sārdhaṁ saṁstavaṁ karoti| na cāṇḍalān na mauṣṭikān na saukarikān na
kaukkuṭikān na mṛgalubdhakān na māṁsikān na naṭanṛttakān na jhallān na
mallān| anyāni pareṣāṁ ratikrīḍāsthānāni tāni nopasaṁkrāmati| na ca taiḥ
sārdhaṁ saṁstavaṁ karoti| anyatropasaṁkrāntānāṁ kālena kālaṁ dharmaṁ
bhāṣate, taṁ
cāniśrito bhāṣate| śrāvakayānīyāṁśca bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikā na
sevate na bhajate na paryupāste,
na ca taiḥ sārdhaṁ saṁstavaṁ karoti| na ca taiḥ saha samavadhānagocaro
bhavati caṁkrame vā vihāre vā| anyatropasaṁkrāntānāṁ caiṣāṁ kālena kālaṁ
dharmaṁ bhāṣate, taṁ
cāniśrito bhāṣate| ayaṁ mañjuśrīrbodhisattvasya mahāsattvasya gocaraḥ||
punaraparaṁ
mañjuśrīrbodhisattvo mahāsattvo na mātṛgrāmasya
anyatarānyataramanunayanimittamudgṛhya abhīkṣṇaṁ dharmaṁ deśayati,
na ca mātṛgrāmasya abhīkṣṇaṁ darśanakāmo bhavati| na ca
kulānyupasaṁkramati,
na ca dārikāṁ vā kanyāṁ vā vadhukāṁ vā abhīkṣṇamābhāṣitavyāṁ manyate,
na pratisaṁmodayati| na ca paṇḍakasya dharmaṁ deśayati,
na ca tena sārdhaṁ saṁstavaṁ karoti,
na ca pratisaṁmodayati| na caikākī bhikṣārthamantargṛhaṁ praviśati
anyatra tathāgatānusmṛtiṁ bhāvayamānaḥ| sacetpunarmātṛgrāmasya dharmaṁ
deśayati, sa nāntaśo
dharmasaṁrāgeṇāpi dharmaṁ deśayati,
kaḥ punarvādaḥ strīsaṁrāgeṇa| nāntaśo dantāvalīmapyupadarśayati,
kaḥ punarvāda audārikamukhavikāram| na ca śrāmaṇeraṁ na ca śrāmaṇerīṁ na
bhikṣuṁ na bhikṣuṇīṁ na kumārakaṁ na kumārikāṁ sātīyati,
na ca taiḥ sārdhaṁ saṁstavaṁ karoti,
na ca saṁlāpaṁ karoti| sa ca pratisaṁlayanaguruko bhavati,
abhīkṣṇaṁ ca pratisaṁlayanaṁ sevate| ayamucyate mañjuśrīrbodhisattvasya
mahāsattvasya prathamo gocaraḥ||
punaraparaṁ
mañjuśrīrbodhisattvo mahāsattvaḥ sarvadharmān śūnyān vyavalokayati,
yathāvat pratiṣṭhitān dharmān aviparītasthāyino
yathābhūtasthitānacalānakampyānavivartyānaparivartān sadā
yathābhūtasthitānākāśasvabhāvānniruktivyavahāravivarjitānajātānabhutān
anasaṁbhūtān asaṁskṛtān asaṁtānān
asattābhilāpapravyāhṛtānasaṅgasthānasthitān saṁjñāviparyāsaprādurbhūtān|
evaṁ hi mañjuśrīrbodhisattvo mahāsattvo'bhīkṣṇaṁ sarvadharmān
vyavalokayan viharati anena vihāreṇa viharan bodhisattvo mahāsattvo
gocare sthito bhavati| ayaṁ mañjuśrīrbodhisattvasya dvitīyo gocaraḥ||
atha khalu
bhagavānetamevārthaṁ bhūyasyā mātrayā saṁdarśayamānastasyāṁ velāyāmimā
gāthā abhāṣata—
yo bodhisattva iccheyā
paścātkāle sudāruṇe|
idaṁ sūtraṁ prakāśetuṁ
anolīno viśāradaḥ||1||
ācāragocaraṁ
rakṣedasaṁsṛṣṭaḥ śucirbhavet|
varjayetsaṁstavaṁ nityaṁ
rājaputrehi rājabhiḥ||2||
ye cāpiṁ rājapuruṣāḥ
kuryāttehi na saṁstavam|
caṇḍālamuṣṭikaiḥ
śauṇḍaistīrthikaiścāpi sarvaśaḥ||3||
adhimānīnna seveta vinaye
cāgame sthitān|
arhantasaṁmatān bhikṣūn
duḥśīlāṁścaiva varjayet||4||
bhikṣuṇīṁ varjayennityaṁ
hāsyasaṁlāpagocarām|
upāsikāśca varjeta prākaṭā
yā avasthitāḥ||5||
yā nirvṛtiṁ gaveṣanti dṛṣṭe
dharme upāsikāḥ|
varjayet saṁstavaṁ tābhiḥ
ācāro ayamucyate||6||
yaścainamupasaṁkramya
dharmaṁ pṛcche'grabodhaye|
tasya bhāṣet sadā dhīro
anolīno aniśritaḥ||7||
strīpaṇḍakāśca ye sattvāḥ
saṁstavaṁ tairvivarjayet|
kuleṣu cāpi vadhukāṁ
kumāryaśca vivarjayet||8||
na tā saṁmodayejjātu
kauśalyaṁ hāsa pṛcchitum|
saṁstavaṁ tehi varjeta
saukaraurabhrikaiḥ saha||9||
ye cāpi vividhān prāṇīn
hiṁseyurbhogakāraṇāt|
māṁsaṁ sūnāya vikrenti
saṁstavaṁ tairvivarjayet||10||
strīpoṣakāśca ye sattvā
varjayettehi saṁstavam|
naṭebhirjhallamallebhirye
cānye tādṛśā janāḥ||11||
vāramukhyā na seveta ye
cānye bhogavṛttinaḥ|
pratisaṁmodanaṁ tebhiḥ
sarvaśaḥ parivarjayet||12||
yadā ca dharmaṁ deśeyā
mātṛgrāmasya paṇḍitaḥ|
na caikaḥ praviśettatra nāpi
hāsyasthito bhavet||13||
yadāpi praviśed grāmaṁ
bhojanārthī punaḥ punaḥ|
dvitīyaṁ bhikṣu mārgeta
buddhaṁ vā samanusmaret||14||
ācāragocaro hyeṣa prathamo
me nidarśitaḥ|
viharanti yena saprajñā
dhārentā sūtramīdṛśam||15||
yadā na carate dharmaṁ
hīnautkṛṣṭamadhyame|
saṁskṛtāsaṁskṛte cāpi
bhūtābhūte ca sarvaśaḥ||16||
strīti nācarate dhīro
puruṣeti na kalpayet|
sarvadharma ajātatvād
gaveṣanto na paśyati||17||
ācāro hi ayaṁ ukto
bodhisattvāna sarvaśaḥ|
gocaro yādṛśasteṣāṁ taṁ
śṛṇotha prakāśataḥ||18||
asantakā dharma ime
prakāśitā
aprādubhūtāśca ajāta sarve|
śūnyā nirīhā sthita
nityakālaṁ
ayaṁ gocaro ucyati
paṇḍitānām||19||
viparītasaṁjñīhi ime
vikalpitā
asantasantā hi
abhūtabhūtataḥ|
anutthitāścāpi ajātadharmā
jātātha bhūtā
viparītakalpitāḥ||20||
ekāgracitto hi samāhitaḥ
sadā
sumerukūṭo yatha
susthitaśca|
evaṁ sthitaścāpi hi tān
nirīkṣe-
dākāśabhūtānima
sarvadharmān||21||
sadāpi ākāśasamānasārakān
aniñjitān
manyanavarjitāṁśca|
sthitā hi dharmā iti
nityakālaṁ
ayu gocaro ucyati
paṇḍitānām||22||
īryāpathaṁ yo mama rakṣamāṇo
bhaveta bhikṣū mama
nirvṛtasya|
prakāśayet sūtramidaṁ hi
loke
na cāpi saṁlīyana tasya
kācit||23||
kālena vā cintayamānu
paṇḍitaḥ
praviśya lenaṁ tatha
ghaṭṭayitvā|
vipaśya dharmaṁ imu sarva
yoniśo
utthāya deśeta
alīnacittaḥ||24||
rājāna tasyeha karonti
rakṣāṁ
ye rājaputrāśca śṛṇonti
dharmam|
anye'pi co gṛhapati
brāhmaṇāśca
parivārya sarve'sya sthitā
bhavanti||25||
punaraparaṁ
mañjuśrirbodhisattvo mahāsattvastathāgatasya parinirvṛtasya paścime kāle
paścime samaye saddharmavipralope vartamāne imaṁ dharmaparyāyaṁ
saṁprakāśayitukāmaḥ sukhasthito bhavati| sa sukhasthitaśca dharmaṁ
bhāṣate kāyagataṁ vā pustakagataṁ vā| pareṣāṁ ca deśayamāno
nādhimātramupālambhajātīyo bhavati,
na cānyān dharmabhāṇakān bhikṣūn parivadati,
na cāvarṇaṁ bhāṣate,
na cāvarṇaṁ niścārayati,
na cānyeṣāṁ śrāvakayānīyānāṁ bhikṣūṇāṁ nāma gṛhītvā avarṇa bhāṣate,
na cāvarṇaṁ cārayati,
na ca teṣāmantike pratyarthikasaṁjñī bhavati| tatkasya hetoḥ?
yathāpīdaṁ sukhasthānavasthitatvāt| sa āgatāgatānāṁ
dhārmaśrāvaṇikānāmanuparigrāhikayā anabhyasūyayā dharmaṁ deśayati|
avivadamāno na ca praśnaṁ pṛṣṭaḥ śrāvakayānena visarjayati| api tu khalu
punastathā visarjayati,
yathā buddhajñānamabhisaṁbudhyate||
atha khalu bhagavāṁstasyāṁ
velāyāmimā gāthā abhāṣata—
sukhasthito bhoti sadā
vicakṣaṇaḥ
sukhaṁ niṣaṇṇastatha dharmu
bhāṣate|
udāra prajñapta karitva
āsanaṁ
caukṣe manojñe
pṛthivīpradeśe||26||
caukṣaṁ cāsau cīvara
prāvaritvā
suraktaraṅgaṁ
supraśastaraṅgaiḥ|
āsevakāṁ kṛṣṇa tathādaditvā
mahāpramāṇaṁ ca
nivāsayitvā||27||
sapādapīṭhasmi niṣadya āsane
vicitradūṣyehi
susaṁstṛtasmin|
sudhautapādaśca upāruhitvā
snigdhena śīrṣeṇa mukhena
cāpi||28||
dharmāsane cātra niṣīdiyāna
ekāgrasattveṣu samāgateṣu|
upasaṁhareccitrakathā
bahūśca
bhikṣūṇa co bhikṣūṇikāna
caiva||29||
upāsakānāṁ ca upāsikānāṁ
rājñāṁ tathā rājasutāna
caiva|
vicitritārthāṁ madhurāṁ
katheyā
anabhyasūyantu sadā sa
paṇḍitaḥ||30||
pṛṣṭo'pi cāsau tada praśna
tehi
anulomamarthaṁ
punarnirdiśeta|
tathā ca deśeya
tamarthajātaṁ
yatha śrutva bodhīya bhaveyu
lābhinaḥ||31||
kilāsitāṁ cāpi vivarjayitvā
na cāpi utpādayi
khedasaṁjñām|
aratiṁ ca sarvāṁ vijaheta
paṇḍito
maitrībalaṁ cā pariṣāya
bhāvayet||32||
bhāṣecca
rātriṁdivamagradharmaṁ
dṛṣṭāntakoṭīnayutaiḥ sa
paṇḍitaḥ|
saṁharṣayetparṣa tathaiva
toṣaye-
nna cāpi kiṁcittatu jātu
prārthayet||33||
khādyaṁ ca bhojyaṁ ca
tathānnapānaṁ
vastrāṇi śayyāsana cīvaraṁ
vā|
gilānabhaiṣajya na cintayeta
na vijñapeyā pariṣāya
kiṁcit||34||
anyatra cinteya sadā
vicakṣaṇo
bhaveya buddho'hamime ca
sattvāḥ|
etanmamo sarvasukhopadhānaṁ
yaṁ dharma śrāvemi hitāya
loke||35||
yaścāpi bhikṣū mama
nirvṛtasya
anīrṣuko eta prakāśayeyā|
na tasya duḥkhaṁ na ca
antarāyo
śokopayāsā na
bhavetkadācit||36||
na tasya saṁtrāsana kaści
kuryā-
nna tāḍanāṁ nāpi avarṇa
bhāṣet|
na cāpi nipkāsana jātu tasya
tathā hi so kṣāntibale
pratiṣṭhitaḥ||37||
sukhasthitasyo tada
paṇḍitasya
evaṁ sthitasyo yatha
bhāṣitaṁ mayā|
guṇāna koṭīśata bhontyaneke
na śakyate kalpaśate hi
vaktum||38||
punaraparaṁ
mañjuśrīrbodhisattvo mahāsattvastathāgatasya parinirvṛtasya
saddharmakṣayāntakāle vartamāne idaṁ sūtraṁ dhārayamāṇo bodhisattvo
mahāsattvo'nīrṣuko bhavatyaśaṭho'māyāvī,
na cānyeṣāṁ bodhisattvayānīyānāṁ pudgalānāmavarṇaṁ bhāṣate,
nāpavadati nāvasādayati| na cānyeṣāṁ bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikānāṁ
śrāvakayānīyānāṁ vā pratyekabuddhayānīyānāṁ vā bodhisattvayānīyānāṁ vā
kaukṛtyamupasaṁharati-dūre yūyaṁ kulaputrā anuttarāyāḥ samyaksaṁbodheḥ,
na tasyāṁ yūyaṁ sadṛśyadhve| atyantapramādavihāriṇo yūyam| na yūyaṁ
pratibalāstaṁ jñānamabhisaṁboddhum| ityevaṁ na kasyacid
bodhisattvayānīyasya kaukṛtyamupasaṁharati| na ca dharmavivādābhirato
bhavati, na ca
dharmavivādaṁ karoti,
sarvasattvānāṁ cāntike maitrībalaṁ na vijahāti| sarvatathāgatānāṁ
cāntike pitṛsaṁjñāmutpādayati,
sarvabodhisattvānāṁ cāntike śāstṛsaṁjñāmutpādayati| ye ca daśasu dikṣu
loke bodhisattvā mahāsattvāḥ,
tānabhīkṣṇamadhyāśayena gauraveṇa ca namaskurute| dharmaṁ ca
deśayamāno'nūnamanadhikaṁ dharmaṁ deśayati samena dharmapremṇā,
na ca kasyacidantaśo dharmapremṇāpyadhikataramanugrahaṁ karoti imaṁ
dharmaparyāyaṁ saṁprakāśayamānaḥ||
anena mañjuśrīstṛtīyena
dharmeṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvastathāgatasya parinirvṛtasya
saddharmaparikṣayāntakāle vartamāne imaṁ dharmaparyāyaṁ
saṁprakāśayamānaḥ sukhasparśaṁ viharati,
aviheṭhitaścemaṁ dharmaparyāyaṁ saṁprakāśayati| bhavanti cāsya
dharmasaṁgītyāṁ sahāyakāḥ| utpatsyante cāsya dhārmaśrāvaṇikāḥ,
ye'syemaṁ dharmaparyāyaṁ śroṣyanti śraddhāsyanti,
pattīyiṣyanti dhārayiṣyanti paryavāpsyanti likhiṣyanti likhāpayiṣyanti,
pustakagataṁ ca kṛtvā satkariṣyanti gurukariṣyanti mānayiṣyanti
pūjayiṣyanti||
idamavocad bhagavān| idaṁ
vaditvā sugato hyathāparametaduvāca śāstā—
śāṭhyaṁ ca mānaṁ tatha
kūṭanāṁ ca
aśeṣato ujjhiya
dharmabhāṇakaḥ|
īrṣyāṁ na kuryāttatha jātu
paṇḍito
ya icchate sūtramidaṁ
prakāśitum||39||
avarṇa jātū na vadeya
kasyaci-
ddṛṣṭīvivādaṁ ca na jātu
kuryāt|
kaukṛtyasthānaṁ ca na jātu
kuryā-
nna lapsyase jñānamanuttara
tvam||40||
sadā ca so ārjavu mardāvaśca
kṣāntaśca bhotī sugatasya
putraḥ|
dharmaṁ prakāśetuḥ punaḥ
punaścimaṁ
na tasya khedo bhavatī
kadācit||41||
ye bodhisattvā daśasū diśāsu
sattvānukampāya caranti loke
|
te sarvi śāstāra bhavanti
mahyaṁ
gurugauravaṁ teṣu janeta
paṇḍitaḥ||42||
smaritva buddhāna
dvipadānamuttamān
jineṣu nityaṁ pitṛsaṁjña
kuryāt|
adhimānasaṁjñāṁ ca vihāya
sarvāṁ
na tasya bhotī tada
antarāyaḥ||43||
śruṇitva dharmaṁ
imamevarūpaṁ
sa rakṣitavyastada
paṇḍitena|
sukhaṁ vihārāya samāhitaśca
surakṣito bhoti ca
prāṇikoṭibhiḥ||44||
punaraparaṁ
mañjuśrīrbodhisattvo mahāsattvastathāgatasya parinirvṛtasya
saddharmapratikṣayāntakāle vartamāne imaṁ dharmaparyāyaṁ
dhārayitukāmastena bhikṣuṇā gṛhasthapravrajitānāmantikād dūreṇa dūraṁ
vihartavyam,
maitrīvihāreṇa ca vihartavyam| ye ca sattvā bodhāya saṁprasthitā
bhavanti, teṣāṁ
sarveṣāmantike spṛhotpādayitavyā| evaṁ cānena cittamutpādayitavyam|
mahāduṣprajñajātīyā bateme sattvāḥ,
ye tathāgatasyopāyakauśalyaṁ saṁdhābhāṣitaṁ na śṛṇvanti na jānanti na
budhyante na pṛcchanti na śraddadhanti nādhimucyante| kiṁcāpyete sattvā
imaṁ dharmaparyāyaṁ nāvataranti,
na budhyante, api tu
khalu punarahametāmanuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbudhya yo yasmin
sthito bhaviṣyati,
taṁ tasminneva ṛddhibalenāvarjayiṣyāmi pattīyāpayiṣyāmi avatārayiṣyāmi
paripācayiṣyāmi||
anenāpi mañjuśrīścaturthena
dharmeṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvastathāgatasya parinirvṛtasya
imaṁ dharmaparyāyaṁ saṁprakāśayamāno'vyābādho bhavati,
satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikānāṁ rājñā
rajaputrāṇāṁ rājāmātyānāṁ rājamahāmātrāṇāṁ naigamajānapadānāṁ
brāhmaṇagṛhapatīnām| antarīkṣāvacarāścāsya devatāḥ śrāddhāḥ
pṛṣṭhato'nubaddhā bhaviṣyanti dharmaśravaṇāya| devaputrāścāsya
sadānubaddhā bhaviṣyantyārakṣāyai grāmagatasya vā vihāragatasya vā|
upasaṁkramiṣyanti rātriṁdivaṁ dharmaṁ paripṛcchakāḥ| tasya ca
vyākaraṇenaṁ tuṣṭā udagrā āttamanaskā bhaviṣyanti| tatkasya hetoḥ?
sarvabuddhādhiṣṭhito'yaṁ mañjuśrīrdharmaparyāyaḥ|
atītānāgatapratyutpannairmañjuśrīstathāgatairarhadbhiḥ
samyaksaṁbuddhairayaṁ dharmaparyāyo nityādhiṣṭhitaḥ| durlabho'sya
mañjuśrīrdharmaparyāyasya bahuṣu lokadhātuṣu śabdo vā ghoṣo vā nāmaśravo
vā||
tadyathāpi nāma mañjuśrī
rājā bhavati balacakravartī,
balena taṁ svakaṁ rājyaṁ nirjināti| tato'sya pratyarthikāḥ pratyamitrāḥ
pratirājānastena sārdhaṁ vigrahamāpannā bhavanti| atha tasya rājño
balacakravartino vividhā yodhā bhavanti| te taiḥ śatrubhiḥ sārdhaṁ
yudhyante| atha sa rājā tān yodhān yudhyamānān dṛṣṭvā teṣāṁ yodhānāṁ
prīto bhavatyāttamanaskaḥ| sa prīta āttamanāḥ samānasteṣāṁ yodhānāṁ
vividhāni dānāni dadāti| tadyathā grāmaṁ vā grāmakṣetrāṇi vā dadāti,
nagaraṁ nagarakṣetrāṇi vā dadāti,
vastrāṇi dadāti,
veṣṭanāni hastābharaṇāni pādābharaṇāni kaṇṭhābharaṇāni karṇābharaṇāni
sauvarṇasūtrāṇi hārārdhahārāṇi
hiraṇyasuvarṇamaṇimuktāvaiḍūryaśaṅkhaśilāpravālānyapi dadāti,
hastyaśvarathapattidāsīdāsānapi dadāti,
yānāni śibikāśca dadāti| na punaḥ kasyaciccūḍāmaṇiṁ dadāti| tatkasya
hetoḥ? eka eva hi sa
cūḍāmaṇī rājño mūrdhasthāyī| yadā punarmañjuśrī rājā tamapi cūḍāmaṇiṁ
dadāti, tadā sa sarvo
rājñaścaturaṅgabalakāya āścaryaprāpto bhavatyadbhutaprāptaḥ| evameva
mañjuśrīstathāgato'pyarhan samyaksaṁbuddho dharmasvāmī dharmarājā svena
bāhubalanirjitena puṇyabalanirjitena traidhātuke dharmeṇa dharmarājyaṁ
kārayati| tasya māraḥ pāpīyāṁstraidhātukamākrāmati|
atha khalu tathāgatasyāpi
āryā yodhā māreṇa sārdhaṁ yudhyante| atha khalu
mañjuśrīstathāgato'pyarhan samyaksaṁbuddho dharmasvāmī dharmarājā
teṣāmāryāṇāṁ yodhānāṁ yudhyatāṁ dṛṣṭvā vividhāni sūtraśatasahasrāṇi
bhāṣate sma catasṛṇāṁ parṣadāṁ saṁharṣaṇārtham| nirvāṇanagaraṁ caiṣāṁ
mahādharmanagaraṁ dadāti| nirvṛtyā cainān pralobhayati sma| na
punarimamevaṁrūpaṁ dharmaparyāyaṁ bhāṣate sma| tatra mañjuśrīryathā sa
rājā balacakravartī teṣāṁ yodhānāṁ yudhyatāṁ mahatā puruṣakāreṇa
vismāpitaḥ samānaḥ paścāttaṁ sarvasvabhūtaṁ paścimaṁ cūḍāmaṇiṁ dadāti
sarvalokāśraddheyaṁ vismayabhūtam| yathā mañjuśrīstasya rājñaḥ sa
cūḍāmaṇiścirarakṣito mūrdhasthāyī,
evameva mañjuśrīstathāgato'rhan samyaksaṁbuddhastraidhātuke dharmarājo
dharmeṇa rājyaṁ kārayamāṇo yasmin samaye paśyati śrāvakāṁśca
bodhisattvāṁśca skandhamāreṇa vā kleśamāreṇa vā sārdhaṁ yudhyamānān,
taiśca sārdhaṁ yudhyamānairyadā rāgadveṣamohakṣayaḥ
sarvatraidhātukānniḥsaraṇaṁ sarvamāranirghātanaṁ mahāpuruṣakāraḥ kṛto
bhavati,
tadā tathāgato'rhan
samyaksaṁbuddho'pyārāgitaḥ samānasteṣāmāryāṇāṁ yodhānāmimamevaṁrūpaṁ
sarvalokavipratyanīkaṁ sarvalokāśraddheyamabhāṣitapūrvamanirdiṣṭapūrvaṁ
dharmaparyāyaṁ bhāṣate sma| sarveṣāṁ sarvajñatāhārakaṁ
mahācūḍāmaṇiprakhyaṁ tathāgataḥ śrāvakebhyo'nuprayacchati sma| eṣā hi
mañjuśrīstathāgatānāṁ paramā dharmadeśanā,
ayaṁ paścimastathāgatānāṁ dharmaparyāyaḥ| sarveṣāṁ dharmaparyāyāṇāmayaṁ
dharmaparyāyaḥ sarvagambhīraḥ sarvalokavipratyanīkaḥ,
yo'yaṁ mañjuśrīstathāgatena adya tenaiva rājñā balacakravartinā
ciraparirakṣitaścūḍāmaṇiravamucya yodhebhyo dattaḥ| evameva
mañjuśrīstathāgato'pīmaṁ dharmaguhyaṁ cirānurakṣitaṁ
sarvadharmaparyāyāṇāṁ mūrdhasthāyi tathāgatavijñeyam| tadidaṁ
tathāgatenādya saṁprakāśitamiti||
atha khalu
bhagavānetamevārthaṁ bhūyasyā mātrayā saṁdarśayamānastasyāṁ velāyāmimā
gāthā abhāṣata—
maitrībalaṁ co sada
darśayantaḥ
kṛpāyamāṇaḥ sada
sarvasattvān|
prakāśayeddharmamimevarūpaṁ
sūtraṁ viśiṣṭaṁ sugatehi
varṇitam||45||
gṛhastha ye pravrajitāśca ye
syu-
ratha bodhisattvāstada kāli
paścime|
sarveṣu maitrībala so hi
darśayī
mā haiva kṣepsyanti śruṇitva
dharmam||46||
ahaṁ tu bodhimanuprāpuṇitvā
yadā sthito bheṣyi
tathāgatatve|
tato upāneṣyi upāyi sthitvā
saṁśrāvayiṣye
imamagrabodhim||47||
yathāpi rājā balacakravartī
yodhāna dadyādvividhaṁ
hiraṇyam|
hastīṁśca aśvāṁśca rathān
padātīn
nagarāṇi grāmāṁśca dadāti
tuṣṭaḥ||48||
keṣāṁci hastābharaṇāni prīto
dadāti rūpyaṁ ca
suvarṇasūtram|
muktāmaṇiṁ
śaṅkhaśilāpravālaṁ
vividhāṁśca dāsān sa dadāti
prītaḥ||49||
yadā tu so uttamasāṁhasena
vismāpito kenaci tatra
bhoti|
vijñāya āścaryamidaṁ kṛtaṁ
ti
mukuṭaṁ sa muñcitva maṇiṁ
dadāti||50||
tathaiva buddho ahu
dharmarājā
kṣāntībalaḥ
prajñaprabhūtakośaḥ|
dharmeṇa śāsāmimu sarvalokaṁ
hitānukampī
karūṇāyamānaḥ||51||
sattvāṁśca dṛṣṭvātha
vihanyamānān
bhāṣāmi
sūtrāntasahasrakoṭyaḥ|
parākramaṁ jāniya teṣa
prāṇināṁ
ye śuddhasattvā iha
kleśaghātinaḥ||52||
atha dharmarājāpi
mahābhiṣaṭkaḥ
paryāyakoṭīśata bhāṣamāṇaḥ|
jñātvā ca sattvān balavantu
jñānī
cūḍāmaṇiṁ vā ima sūtra
deśayī||53||
imu paścimu loki vadāmi
sūtraṁ
sūtrāṇa sarveṣa
mamāgrabhūtam|
saṁrakṣitaṁ me na ca jātu
proktaṁ
taṁ śrāvayāmyadya śṛṇotha
sarve||54||
catvāri dharmā imi evarūpāḥ
mayi nirvṛte ye ca
niṣevitavyāḥ|
ye cārthikā
uttamamagrabodhau
vyāpāraṇaṁ ye ca karonti
mahyam||55||
na tasya śoko na pi
cāntarāyo
daurvarṇikaṁ nāpi
gilānakatvam|
na ca cchavī kṛṣṇika tasya
bhoti
na cāpi hīne nagarasmi
vāsaḥ||56||
priyadarśano'sau satataṁ
maharṣī|
tathāgato vā yatha pūjya
bhoti|
upasthāyakāstasya bhavanti
nityaṁ
ye devaputrā daharā
bhavanti||57||
na tasya śastraṁ na viṣaṁ
kadācit
kāye krame nāpi ca
daṇḍaloṣṭam|
saṁmīlitaṁ tasya mukhaṁ
bhaveya
yo tasya ākrośamapī
vadeyā||58||
so bandhubhūto bhavatīha
prāṇinā-
mālokajāto vicarantu
medinīm|
timiraṁ haranto
bahuprāṇakoṭināṁ
yo sūtradhāre imu nirvṛte
mayi||59||
supinasmi so paśyati
bhadrarūpaṁ
bhikṣūṁśca so paśyati
bhikṣuṇīśca|
sihāsanasthaṁ ca
tathātmabhāvaṁ
dharmaṁ prakāśentu
bahuprakāram||60||
devāṁśca yakṣān yatha
gaṅgāvālikā
asurāṁśca nāgāṁśca
bahuprakārān|
teṣāṁ ca so bhāṣati
agradharmaṁ
supinasmi sarveṣa
kṛtāñjalīnām||61||
tathāgataṁ so supinasmi
paśyati
deśenta dharmaṁ
bahuprāṇikoṭinām|
raśmīsahasrāṇi pramuñcamānaṁ
valgusvaraṁ
kāñcanavarṇanātham||62||
so cā tahī bhoti
kṛtāñjalisthito
abhiṣṭuvanto dvipaduttamaṁ
munim|
so cā jino bhāṣati
agradharmaṁ
caturṇa parṣāṇa
mahābhiṣaṭūkaḥ||63||
so ca prahṛṣṭo bhavatī
śruṇitvā
prāmodyajātaśca karoti
pūjām|
supine ca so dhāraṇi
prāpuṇoti
avivartiyaṁ jñāna spṛśitva
kṣipram||64||
jñātvā ca so āśayu
lokanātha-
staṁ vyākarotī
puruṣarṣabhatve|
kulaputra tvaṁ pīha
anuttaraṁ śivaṁ
spṛśiṣyasi
jñānamanāgate'dhvani||65||
tavāpi kṣetraṁ vipulaṁ
bhaviṣyati
parṣāśca catvāri yathaiva
mahyam|
śroṣyanti dharmaṁ vipulaṁ
anāsravaṁ
sagauravā bhūtva kṛtāñjalī
ca||66||
punaśca so paśyati
ātmabhāvaṁ
bhāventa dharmaṁ
girikandareṣu|
bhāvitva dharmaṁ ca spṛśitva
dharmatāṁ
samādhi so labdhu jinaṁ ca
paśyati||67||
suvarṇavarṇaṁ
śatapuṇyalakṣaṇaṁ
supinasmi dṛṣṭvā ca śṛṇoti
dharmam|
śrutvā ca taṁ parṣadi
saṁprakāśayī
supino khu tasyo
ayamevarūpaḥ||68||
svapne'pi sarvaṁ prajahitva
rājya-
mantaḥpuraṁ jñātigaṇaṁ
tathaiva|
abhiniṣkramī sarva jahitva
kāmā-
nupasaṁkramī yena ca
bodhimaṇḍam||69||
siṁhāsane tatra niṣīdiyāno
drumasya mūle tahi
bodhiarthikaḥ|
divasāna saptāna
tathātyayena
anuprāpsyate jñānu
tathāgatānām||70||
bodhiṁ ca prāptastatu
vyutthahitvā
pravartayī cakramanāsravaṁ
hi|
caturṇa parṣāṇa sa dharma
deśayī
acintiyā kalpasahasrakoṭyaḥ||71||
prakāśayitvā tahi dharma
nāsravaṁ
nirvāpayitvā bahu
prāṇikoṭyaḥ|
nirvāyatī hetukṣaye va dīpaḥ
supino ayaṁ so
bhavatevarūpaḥ||72||
bahu ānuśaṁsāśca anantakāśca
ye mañjughoṣā sada tasya
bhonti|
yo paścime kāli
iamamagradharmaṁ
sūtraṁ prakāśeya mayā
sudeśitam||73||
ityāryasaddharmapuṇḍarīke
dharmaparyāye sukhavihāraparivarto nāma trayodaśamaḥ||