15
Tathāgatāyuṣpramāṇaparivartaḥ|
atha khalu bhagavān
sarvāvantaṁ bodhisattvagaṇamāmantrayate sma-avakalpayadhvaṁ me
kulaputrāḥ,
abhiśraddadhadhvaṁ tathāgatasya bhūtāṁ vācaṁ vyāharataḥ| dvitīyakamapi
bhagavāṁstān bodhisattvānāmantrayate sma-avakalpayadhvaṁ me kulaputrāḥ,
abhiśraddadhadhvaṁ tathāgatasya bhutāṁ vācaṁ vyāharataḥ| tṛtīyakamapi
bhagavāṁstan bodhisattvānāmantrayate sma-avakalpayadhvaṁ me kulaputrāḥ,
abhiśraddadhadhvaṁ tathāgatasya bhūtāṁ vācaṁ vyāharataḥ| atha khalu sa
sarvāvān bodhisattvagaṇo maitreyaṁ bodhisattvaṁ mahāsattvamagrataḥ
sthāpayitvā añjaliṁ pragṛhya bhagavantametadavocat-bhāṣatu
bhagavānetamevārtham,
bhāṣatu sugataḥ| vayaṁ tathāgatasya bhāṣitamabhiśraddhāsyāmaḥ|
dvitīyakamapi sa sarvāvān bodhisattvagaṇo bhagavantametadavocat-bhāṣatu
bhagavānetamevārtham,
bhāṣatu sugataḥ| vayaṁ tathāgatasya bhāṣitamabhiśraddhāsyāmaḥ|
tṛtīyakamapi sa sarvāṁvān bodhisattvagaṇo bhagavantametadavocat-bhāṣatu
bhagavānetamevārtham,
bhāṣatu sugataḥ| vayaṁ tathāgatasya bhāṣitamabhiśraddhāsyāma iti||
atha khalu bhagavāṁsteṣāṁ
bodhisattvānāṁ yāvattṛtīyakamapyadhyeṣaṇāṁ viditvā tān
bodhisattvānāmantrayate sma-tena hi kulaputrāḥ śṛṇudhvamidamevaṁrūpaṁ
mamādhiṣṭhānabalādhānam,
yadayaṁ kulaputrāḥ sadevamānuṣāsuro loka evaṁ saṁjānīte-sāṁprataṁ
bhagavatā śākyamuninā tathāgatena śākyakulādabhiniṣkramya gayāhvaye
mahānagare bodhimaṇḍavarāgragatena anuttarā
samyaksaṁbodhirabhisaṁbuddheti| naivaṁ draṣṭavyam| api tu khalu punaḥ
kulaputrāḥ bahūni mama kalpakoṭīnayutaśatasahasrāṇyanuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhasya| tadyathāpi nāma kulaputrāḥ pañcāśatsu
lokadhātukoṭīnayutaśatasahasreṣu ye pṛthivīdhātuparamāṇavaḥ,
atha khalu kaścideva puruṣa utpadyate| sa ekaṁ paramāṇurajaṁ gṛhītvā
pūrvasyāṁ diśi pañcāśallokadhātvasaṁkhyeyaśatasahasrāṇyatikramya tadekaṁ
paramāṇurajaḥ samupanikṣipet| anena paryāyeṇa
kalpakoṭīnayutaśatasahasrāṇi sa puruṣaḥ sarvāṁstāllokadhātūna
vyapagatapṛthivīdhātūn kuryāt,
sarvāṇi ca tāni pṛthivīdhātuparamāṇurajāṁsi anena paryāyeṇa anena ca
lakṣanikṣepeṇa pūrvasyāṁ diśyupanikṣipet| tatkiṁ manyadhve kulaputrāḥ
śakyaṁ te lokadhātavaḥ kenaciccintayituṁ vā gaṇayituṁ vā tulayituṁ vā
upalakṣayituṁ vā?
evamukte maitreyo bodhisattvo mahāsattvaḥ sa ca sarvāvān bodhisattvagaṇo
bodhisattvarāśirbhagavantametadavocat-asaṁkhyeyāste
bhagavallokadhātavaḥ,
agaṇanīyāścittabhūmisamatikrāntāḥ| sarvaśrāvakapratyekabuddhairapi
bhagavan āryeṇa jñānena na śakyaṁ cintayituṁ vā gaṇayituṁ vā tulayituṁ
vā upalakṣayituṁ vā| asmākamapi tāvad bhagavan avaivartyabhūmisthitānāṁ
bodhisattvānāṁ mahāsattvānāmasmin sthāne cittagocaro na pravartate|
tāvadaprameyā bhagavaṁste lokadhātavo bhaveyuriti||
evamukte bhagavāṁstān
bodhisattvān mahāsattvānetadavocat-ārocayāmi vaḥ kulaputrāḥ,
prativedayāmi vaḥ| yāvantaḥ kulaputrāste lokadhātavo yeṣu tena puruṣeṇa
tāni paramāṇurajāṁsyupanikṣiptāni,
yeṣu ca nopanikṣiptāni,
sarveṣu teṣu kulaputra lokadhātukoṭīnayutaśatasahasreṣu na tāvanti
paramāṇurajāṁsi saṁvidyante,
yāvanti mama kalpakoṭīnayutaśatasahasrāṇyanuttarāṁ
samyaksaṁbodhimabhisaṁbuddhasya| yataḥprabhṛtyahaṁ kulaputrā asyāṁ
sahāyāṁ lokadhātau sattvānāṁ dharmaṁ deśayāmi,
anyeṣu ca lokadhātukoṭīnayutaśatasahasreṣu,
ye ca mayā kulaputrā atrāntarā tathāgatā arhantaḥ samyaksaṁbuddhāḥ
parikīrtitā dīpaṁkaratathāgataprabhṛtayaḥ,
teṣāṁ ca tathāgatānāmarhatāṁ samyaksaṁbuddhānāṁ parinirvāṇāni,
mayaiva tāni kulaputrā upāyakauśalyadharmadeśanābhinirhāranirmitāni| api
tu khalu punaḥ kulaputrāḥ,
tathāgata āgatāgatānāṁ sattvānāmindriyavīryavaimātratāṁ vyavalokya
tasmiṁstasminnātmano nāma vyāharati| tasmiṁstasmiṁścātmanaḥ parinirvāṇaṁ
vyāharati, tathā
tathā ca sattvān paritoṣayati nānāvidhairdharmaparyāyaiḥ| tatra
kulaputrāstathāgato nānādhimuktānāṁ sattvānāmalpakuśalamūlānāṁ
bahūpakleśānāmevaṁ vadati-daharo'hamasmi bhikṣavo jātyābhiniṣkrāntaḥ|
acirābhisaṁbuddho'smi bhikṣavo'nuttarāṁ samyaksaṁbodhim| yatkhalu punaḥ
kulaputrāḥ, tathāgata
evaṁ cirābhisaṁbuddha evaṁ vyāharati-acirābhisaṁbuddho'hamasmīti,
nānyatra sattvānāṁ paripācanārtham| avatāraṇārthamete dharmaparyāyā
bhāṣitāḥ| sarve ca te kulaputrā dharmaparyāyāstathāgatena sattvānāṁ
vinayārthāya bhāṣitāḥ|
yāṁ ca kulaputrāstathāgataḥ
sattvānāṁ vinayārthavācaṁ bhāṣate ātmopadarśanena vā paropadarśanena vā,
ātmārambaṇena vā parārambanena vā yatkiṁcittathāgato vyāharati,
sarve te dharmaparyāyāḥ satyāstathāgatena bhāṣitāḥ| nāstyatra
tathāgatasya mṛṣāvādaḥ| tatkasya hetoḥ?
dṛṣṭaṁ hi tathāgatena traidhātukaṁ yathābhūtam| na jāyate na mriyate na
cyavate nopapadyate na saṁsarati na parinirvāti,
na bhūtaṁ nābhūtaṁ na santaṁ nāsantaṁ na tathā nānyathā na vitathā
nāvitathā| na tathā traidhātukaṁ tathāgatena dṛṣṭaṁ yathā
bālapṛthagjanāḥ paśyanti| pratyakṣadharmā tathāgataḥ khalvasmin
sthāne'saṁpramoṣadharmā| tatra tathāgato yāṁ kāṁcidvācaṁ vyāharati,
sarvaṁ tatsatyaṁ na mṛṣā nānyathā| api tu khalu punaḥ sattvānāṁ
nānācaritānāṁ nānābhiprāyāṇāṁ saṁjñāvikalpacaritānāṁ
kuśalamūlasaṁjananārthaṁ vividhān dharmaparyāyān
vividhairārambaṇairvyāharati| yaddhi kulaputrāstathāgatena kartavyaṁ
tattathāgataḥ karoti|
tāvaccirābhisaṁbuddho'parimitāyuṣpramāṇastathāgataḥ sadā sthitaḥ|
aparinirvṛtastathāgataḥ parinirvāṇamādarśayati vaineyavaśena| na ca
tāvanme kulaputrā adyāpi paurvikī bodhisattvacaryāṁ pariniṣpāditā|
āyuṣpramāṇamapyaparipūrṇam| api tu khalu punaḥ kulaputrā adyāpi
taddviguṇena me kalpakoṭīnayutaśatasahasrāṇi bhaviṣyanti
āyuṣpramāṇasyāparipūrṇatvāt| idānīṁ khalu punarahaṁ kulaputrā
aparinirvāyamāṇa eva parinirvāṇamārocayāmi| tatkasya hetoḥ?
sattvānahaṁ kulaputrā anena paryāyeṇa paripācayāmi-mā haiva me'ticiraṁ
tiṣṭhato'bhīkṣṇadarśanena akṛtakuśalamūlāḥ sattvāḥ puṇyavirahitā
daridrabhūtāḥ kāmalolupā andhā dṛṣṭijālasaṁchannāḥ tiṣṭhati tathāgata
iti viditvā kilīkṛtasaṁjñā bhaveyuḥ,
na ca tathāgate durlabhasaṁjñāmutpādayeyuḥ-āsannā vayaṁ tathāgatasyeti|
vīryaṁ
nārabheyustraidhātukānniḥsaraṇārtham,
na ca tathāgate durlabhasaṁjñāmutpādayeyuḥ| tataḥ kulaputrāḥ tathāgataḥ
upāyakauśalyena teṣāṁ sattvānāṁ durlabhaprādurbhāvo bhikṣavastathāgata
iti vācaṁ vyāharati sma| tatkasya hetoḥ?
tathā hi teṣāṁ sattvānāṁ bahubhiḥ kalpakoṭīnayutaśatasahasrairapi
tathāgatadarśanaṁ bhavati vā na vā| tataḥ khalvahaṁ
kulaputrāstadārambaṇaṁ kṛtvaivaṁ vadāmi-durlabhaprādurbhāvā hi
bhikṣavastathāgatā iti| te bhūyasyā mātrayā
durlabhaprādurbhāvāṁstathāgatān viditvā āścaryasaṁjñāmutpādayiṣyanti,
śokasaṁjñāmutpādayiṣyanti| apaśyantaśca tathāgatānarhataḥ
samyaksaṁbuddhān tṛṣitā bhaviṣyanti tathāgatadarśanāya| teṣāṁ tāni
tathāgatārambaṇamanaskārakuśalamūlāni dīrgharātramarthāya hitāya sukhāya
ca bhaviṣyanti| etamarthaṁ viditvā tathāgato'parinirvāyanneva
parinirvāṇamārocayati sattvānāṁ vaineyavaśamupādāya| tathāgatasyaiṣa
kulaputrā dharmaparyāyo yadevaṁ vyāharati| nāstyatra tathāgatasya
mṛṣāvādaḥ||
tadyathāpi nāma kulaputrāḥ
kaścideva vaidyapuruṣo bhavet paṇḍito vyakto medhāvī sukuśalaḥ
sarvavyādhipraśamanāya| tasya ca puruṣasya bahavaḥ putrā bhaveyurdaśa vā
viṁśatirvā triṁśadvā catvāriṁśadvā pañcāśadvā śataṁ vā| sa ca vaidyaḥ
pravāsagato bhavet,
te cāsya sarve putrā garapīḍā vā viṣapīḍā vā bhaveyuḥ| tena gareṇa vā
viṣeṇa vā duḥkhābhirvedanābhirabhitūrṇā bhaveyuḥ| te tena gareṇa vā
viṣeṇa vā dahyamānāḥ pṛthivyāṁ prapateyuḥ| atha sa teṣāṁ vaidyaḥ pitā
pravāsādāgacchet| te cāsya putrāstena gareṇa vā viṣeṇa vā
duḥkhābhirvedanābhirārtāḥ| kecidviparītasaṁjñino bhaveyuḥ,
kecidaviparītasaṁjñino bhaveyuḥ| sarve ca te tenaiva duḥkhenārtāstaṁ
pitaraṁ dṛṣṭvābhinandeyuḥ,
evaṁ cainaṁ vadeyuḥ-diṣṭyāsi tāta kṣemasvastibhyāmāgataḥ|
tadasmākamasmādātmoparodhād garādvā viṣādvā parimocayasva| dadasva
nastāta jīvitamiti|
atha khalu sa vaidyastān
putrān duḥkhārtān dṛṣṭvā vedanābhibhūtān dahyataḥ pṛthivyāṁ
pariveṣṭamānān, tato
mahābhaiṣajyaṁ samudānayitvā varṇasaṁpannaṁ gandhasaṁpannaṁ
rasasaṁpannaṁ ca,
śilāyāṁ piṣṭvā teṣāṁ putrāṇāṁ pānāya dadyāt,
evaṁ cainān vadet-pibatha putrā idaṁ mahābhaiṣajyaṁ varṇasaṁpannaṁ
gandhasaṁpannaṁ rasasaṁpannam| idaṁ yūyaṁ putrā mahābhaiṣajyaṁ pītvā
kṣipramevāsmād garādvā viṣādvā parimokṣyadhve,
svasthā bhaviṣyatha arogāśca| tatra ye tasya vaidyasya putrā
aviparītasaṁjñinaḥ te bhaiṣajyasya varṇaṁ ca dṛṣṭvā gandhaṁ cāghrāya
rasaṁ cāsvādya kṣipramevābhyavahareyuḥ| te cābhyavaharantastasmādābādhāt
sarveṇa sarvaṁ vimuktā bhaveyuḥ| ye punastasya putrā viparītasaṁjñinaḥ
te taṁ pitaramabhinandeyuḥ,
enaṁ caivaṁ vadeyuḥ-diṣṭayāsi tāta kṣemasvastibhyāmāgato yastvamasmākaṁ
cikitsaka iti| te caivaṁ vācaṁ bhāṣeran,
tacca bhaiṣajyamupanāmitaṁ na pibeyuḥ| tatkasya hetoḥ?
tathā hi teṣāṁ tayā viparītasaṁjñyā tad bhaiṣajyamupanāmitaṁ varṇenāpi
na rocate, gandhenāpi
rasenāpi na rocate| atha khalu sa vaidyapuruṣa evaṁ cintayet-ime mama
putrā anena gareṇa vā viṣeṇa vā viparītasaṁjñinaḥ|
te khalvidaṁ mahābhaiṣajyaṁ
na pibanti, māṁ
cābhinandanti| yannavahamimān putrānupāyakauśalyena idaṁ bhaiṣajyaṁ
pāyayeyamiti| atha khalu sa vaidyastān putrānupāyakauśalyena
tadbhaiṣajyaṁ pāyayitukāma evaṁ vadet-jīrṇo'hamasmi kulaputrāḥ,
vṛddho mahallakaḥ| kālakriyā ca me pratyupasthitā| mā ca yūyaṁ putrāḥ
śociṣṭha, mā ca
klamamāpadhvam| idaṁ vo mayā mahābhaiṣajyamupanītam| sacedākāṅkṣadhve,
tadeva bhaiṣajyaṁ pibadhvam| sa evaṁ tān putrānupāyakauśalyena anuśiṣya
anyataraṁ janapadapradeśaṁ prakrāntaḥ| tatra gatvā kālagatamātmānaṁ
yeṣāṁ glānānāṁ putrāṇāmārocayet,
te tasmin samaye'tīva śocayeyuḥ,
atīva parideveyuḥ-yo hyasmākaṁ pitā nātho janako'nukampakaḥ so'pi
nāmaikaḥ kālagataḥ,
te'dya vayamanāthāḥ saṁvṛttāḥ| te khalvanāthabhūtamātmānaṁ
samanupaśyanto'śaraṇamātmānaṁ samanupaśyanto'bhīkṣṇaṁ śokārtā bhaveyuḥ|
teṣāṁ ca tayābhīkṣṇaṁ śokārtatayā sā viparītasaṁjñā aviparītasaṁjñā
bhavet| yacca tad bhaiṣajyaṁ varṇagandharasopetaṁ
tadvarṇagandharasopetameva saṁjānīyuḥ| tatastasmin samaye
tadbhaiṣajyamabhyavahareyuḥ| te cābhyavaharantastasmādābādhāt parimuktā
bhaveyuḥ| atha khalu sa vaidyastān putrānābādhavimuktān viditvā
punarevātmānamupadarśayet| tatkiṁ manyadhve kulaputrā mā haiva tasya
vaidyasya tadupāyakauśalyaṁ kurvataḥ kaścinmṛṣāvādena saṁcodayet?
āhuḥ-no hīdaṁ bhagavan,
no hīdaṁ sugata| āha-evameva kulaputrāḥ
ahamapyaprameyāsaṁkhyeyakalpakoṭīnayutaśatasahasrābhisaṁbuddha
imāmanuttarāṁ samyaksaṁbodhim| api tu khalu punaḥ kulaputrāḥ
ahamantarāntaramevaṁrūpāṇyupāyakauśalyāni sattvānāmupadarśayāmi
vinayārtham| na ca me kaścidatra sthāne mṛṣāvādo bhavati||
atha khalu bhagavānimāmeva
arthagatiṁ bhūyasyā mātrayā saṁdarśayamānastasyāṁ velāyāmimāṁ gāthā
abhāṣata—
acintiyā kalpasahasrakoṭyo
yāsāṁ pramāṇaṁ na kadāci
vidyate|
prāptā mayā eṣa
tadāgrabodhi-
rdharmaṁ ca deśemyahu
nityakālam||1||
samādapemī bahubodhisattvān
bauddhasmi jñānasmi sthapemi
caiva|
sattvāna koṭīnayutānanekān
paripācayāmī
bahukalpakoṭyaḥ||2||
nirvāṇabhūmiṁ cupadarśayāmi
vinayārtha sattvāna
vadāmyupāyam|
na cāpi nirvāmyahu tasmi
kāle
ihaiva co dharmu
prakāśayāmi||3||
tatrāpi cātmānamadhiṣṭhahāmi
sarvāṁśca sattvāna tathaiva
cāham|
viparītabuddhī ca narā
vimūḍhāḥ
tatraiva tiṣṭhantu na
paśyiṣū mām||4||
parinirvṛtaṁ dṛṣṭva
mamātmabhāvaṁ
dhātūṣu pūjāṁ vividhāṁ
karonti|
māṁ cā apaśyanti janenti
tṛṣṇāṁ
tatorjukaṁ citta prabhoti
teṣām||5||
ṛjū yadā te mṛdumārdavāśca
utsṛṣṭakāmāśca bhavanti
sattvāḥ|
tato ahaṁ śrāvakasaṁgha
kṛtvāḥ
ātmāna darśemyahu
gṛdhrakūṭe||6||
evaṁ ca haṁ teṣa vadāmi
paścāt
ihaiva nāhaṁ tada āsi
nirvṛtaḥ|
upāyakauśalya mameti
bhikṣavaḥ
punaḥ puno bhomyahu
jīvaloke||7||
anyehi sattvehi
puraskṛto'haṁ
teṣāṁ prakāśemi
mamāgrabodhim|
yūyaṁ ca śabdaṁ na śṛṇotha
mahyaṁ
anyatra so nirvṛtu
lokanāthaḥ||8||
paśyāmyahaṁ sattva
vihanyamānān
na cāhu darśemi
tadātmabhāvam|
spṛhentu tāvanmama
darśanasya
tṛṣitāna saddharmu
prakāśayiṣye||9||
sadādhiṣṭhānaṁ mama
etadīdṛśaṁ
acintiyā kalpasahasrakoṭyaḥ|
na ca cyavāmī itu
gṛdhrakūṭāt
anyāsu
śayyāsanakoṭibhiśca||10||
yadāpi sattvā ima lokadhātuṁ
paśyanti kalpenti ca
dahyamānam|
tadāpi cedaṁ mama
buddhakṣetraṁ
paripūrṇa bhotī
marumānuṣāṇām||11||
krīḍā ratī teṣa vicitra
bhoti
udyānaprāsādavimānakoṭyaḥ|
pratimaṇḍitaṁ ratnamayaiśca
parvatai-
rdrumaistathā
puṣpaphalairupetaiḥ||12||
upariṁ ca devābhihananti
tūryān
mandāravarṣaṁ ca
visarjayanti|
mamaṁ ca abhyokiri
śrāvakāṁśca
ye cānya bodhāviha prasthitā
vidū||13||
evaṁ ca me kṣetramidaṁ sadā
sthitaṁ
anye ca kalpentimu
dahyamānam|
subhairavaṁ paśyiṣu
lokadhātuṁ
upadrutaṁ
śokaśatābhikīrṇam||14||
na cāpi me nāma śṛṇonti jātu
tathāgatānāṁ
bahukalpakoṭibhiḥ|
dharmasya vā mahya gaṇasya
cāpi
pāpasya karmasya
phalevarūpam||15||
lyadā tu sattvā mṛdu
mārdavāśca
utpanna bhontīha
manuṣyaloke|
utpannamātrāśca śubhena
karmaṇā
paśyanti māṁ dharmu
prakāśayantam||16||
na cāhu bhāṣāmi kadāci teṣāṁ
imāṁ
kriyāmīdṛśikīmanuttarām|
teno ahaṁ dṛṣṭa cirasya
bhomi
tato'sya bhāṣāmi sudurlabhā
jināḥ||17||
etādṛśaṁ jñānabalaṁ mayedaṁ
prabhāsvaraṁ yasya na
kaścidantaḥ|
āyuśca me
dīrghamanantakalpaṁ
samupārjitaṁ pūrva caritva
caryām||18||
mā saṁśayaṁ atra kurudhva
paṇḍitā
vicikitsitaṁ co jahathā
aśeṣam|
bhūtāṁ prabhāṣāmyahameta
vācaṁ
mṛṣā mamā naiva kadāci vāg
bhavet||19||
yathā hi so vaidya
upāyaśikṣito
viparītasaṁjñīna sutāna
hetoḥ|
jīvantamātmāna mṛteti brūyāt
taṁ vaidyu vijño na mṛṣeṇa
codayet||20||
yameva haṁ lokapitā
svayaṁbhūḥ
cikitsakaḥ sarvaprajāna
nāthaḥ|
viparīta mūḍhāṁśca viditva
bālān
anirvṛto nirvṛta darśayāmi||21||
kiṁ kāraṇaṁ
mahyamabhīkṣṇadarśanād
viśraddha bhontī abudhā
ajānakāḥ|
viśvasta kāmeṣu pramatta
bhontī
pramādahetoḥ prapatanti
durgatim||22||
cariṁ cariṁ jāniya
nityakālaṁ
vadāmi sattvāna tathā
tathāham|
kathaṁ nu bodhāvupanāmayeyaṁ
katha buddhadharmāṇa bhaveyu
lābhinaḥ||23||
ityāryasaddharmapuṇḍarīke
dharmaparyāye tathāgatāyuṣpramāṇaparivarto nāma pañcadaśamaḥ||