2 upāyakauśalyaparivartaḥ|
atha khalu
bhagavān smṛtimān saṁprajānaṁstataḥ samādhervyutthitaḥ| vyutthāya āyuṣmantaṁ
śāriputramāmantrayate sma-gambhīraṁ
śāriputra durdṛśaṁ duranubodhaṁ buddhajñānaṁ tathāgatairarhadbhiḥ
samyaksaṁbuddhaiḥ pratibuddham,
durvijñeyaṁ sarvaśrāvakapratyekabuddhaiḥ| tatkasya hetoḥ?
bahubuddhakoṭīnayutaśatasahasraparyupāsitāvino hi śāriputra tathāgatā
arhantaḥ samyaksaṁbuddhā
bahubuddhakoṭīnayutaśatasahasracīrṇacaritāvino'nuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau
dūrānugatāḥ kṛtavīryā āścaryādbhutadharmasamanvāgatā
durvijñeyadharmasamanvāgatā durvijñeyadharmānujñātāvinaḥ||
durvijñeyaṁ
śāriputra saṁdhābhāṣyaṁ tathāgatānāmarhatāṁ samyaksaṁbuddhānām| tatkasya
hetoḥ?
svapratyayān dharmān prakāśayanti
vividhopāyakauśalyajñānadarśanahetukāraṇanirdeśanārambaṇaniruktiprajñaptibhistairupāyakauśalyaistasmiṁstasmiṁ
llagnān
sattvān pramocayitum| mahopāyakauśalyajñānadarśanaparamapāramitāprāptāḥ
śāriputra tathāgatā arhantaḥ samyaksaṁbuddhāḥ|
asaṅgāpratihatajñānadarśanabalavaiśāradyāveṇikendriyabalabodhyaṅgadhyānavimokṣasamādhisamāpattyadbhutadharma
samanvāgatā
vividhadharmasaṁprakāśakāḥ| mahāścaryādbhutaprāptāḥ śāriputra tathāgatā
arhantaḥ samyaksaṁbuddhāḥ| alaṁ śāriputra etāvadeva bhāṣituṁ bhavatu-paramāścaryaprāptāḥ
śāriputra tathāgatā arhantaḥ samyaksaṁbuddhāḥ| tathāgata eva śāriputra
tathāgatasya dharmān deśayet,
yān dharmāṁstathāgato jānāti| sarvadharmānapi śāriputra tathāgata eva
deśayati| sarvadharmānapi tathāgata eva jānāti,
ye ca te dharmāḥ,
yathā ca te dharmāḥ,
yādṛśāśca te dharmāḥ,
yallakṣaṇāśca te dharmāḥ,
yatsvabhāvāśca te dharmāḥ,
ye ca yathā ca yādṛśāśca yallakṣaṇāśca yatsvabhāvāśca te dharmā iti| teṣu
dharmeṣu tathāgata eva pratyakṣo'parokṣaḥ||
atha khalu
bhagavānetamevārthaṁ bhūyasyā mātrayā saṁdarśayamānastasyāṁ velāyāmimā gāthā
abhāṣata—
aprameyā mahāvīrā
loke samarumānuṣe|
na śakyaṁ sarvaśo
jñātuṁ sarvasattvairvināyakāḥ||1||
balā vimokṣā ye
teṣāṁ vaiśāradyāśca yādṛśāḥ|
yādṛśā
buddhadharmāśca na śakyaṁ jñātu kenacit||2||
pūrve niṣevitā
caryā buddhakoṭīna antike|
gambhīrā caiva
sūkṣmā ca durvijñeyā sudurdṛśā||3||
tasyāṁ cīrṇāya
caryāyāṁ kalpakoṭyo acintiyā|
phalaṁ me
bodhimaṇḍasmin dṛṣṭaṁ yādṛśakaṁ hi tat||4||
ahaṁ ca
tatprajānāmi ye cānye lokanāyakāḥ|
yathā yad yādṛśaṁ
cāpi lakṣaṇaṁ cāsya yādṛśam||5||
na taddarśayituṁ
śakyaṁ vyāhāro'sya na vidyate|
nāpyasau tādṛśaḥ
kaścit sattvo lokasmi vidyate||6||
yasya taṁ
deśayeddharma deśitaṁ cāpi jāniyāt|
anyatra
bodhisattvebhyo adhimuktīya ye sthitāḥ||7||
ye cāpi te
lokavidusya śrāvakāḥ
kṛtādhikārāḥ
sugatānuvarṇitāḥ|
kṣīṇāsravā
antimadehadhāriṇo
na teṣa viṣayo'sti
jināna jñāne||8||
sa caiva sarvā iya
lokadhātu
pūrṇā
bhavecchārisutopamānām|
ekībhavitvāna
vicintayeyuḥ
sugatasya jñānaṁ
na hi śakya jānitum||9||
saceha tvaṁ
sādṛśakehi paṇḍitaiḥ
pūrṇā bhaveyurdaśā
pi ddiśāyo|
ye cāpi mahyaṁ imi
śrāvakānye
teṣāṁ pi pūrṇā
bhavi evameva||10||
ekībhavitvāna ca
te'dya sarve
vicintayeyuḥ
sugatasya jñānam|
na śakta sarve
sahitā pi jñātuṁ
yathāprameyaṁ mama
buddhajñānam||11||
pratyekabuddhāna
anāsravāṇāṁ
tīkṣṇendriyāṇāntimadehadhāriṇām|
diśo daśaḥ sarva
bhaveyuḥ pūrṇā
yathā naḍānāṁ
vanaveṇunāṁ vā||12||
eko bhavitvāna
vicintayeyu-
rmamāgradharmāṇa
pradeśamātram|
kalpāna
koṭīnayutānanantā-
nna tasya bhūtaṁ
parijāni artham||13||
navayānasaṁprasthita bodhisattvāḥ
kṛtādhikārā
bahubuddhakoṭiṣu|
suviniścitārthā
bahudharmabhāṇakā-
steṣāṁ pi pūrṇā
daśimā diśo bhavet||14||
naḍāna veṇūna va
nityakāla-
macchidrapūrṇo
bhavi sarvalokaḥ|
ekībhavitvāna
vicintayeyu-
ryo dharma sākṣāt
sugatena dṛṣṭaḥ||15||
anucintayitvā
bahukalpakoṭyo
gaṅgā yathā vālika
aprameyāḥ|
ananyacittāḥ
sukhumāya prajñayā
teṣāṁ pi cāsmin
viṣayo na vidyate||16||
avivartikā ye
bhavi bodhisattvā
analpakā yathariva
gaṅgavālikāḥ|
ananyacittāśca
vicintayeyu-
steṣāṁ pi cāsmin
viṣayo na vidyate||17||
gambhīra dharmā
sukhumā pi buddhā
atarkikāḥ sarvi
anāsravāśca|
ahaṁ ca jānāmiha
yādṛśā hi te
te vā jinā loki
daśaddiśāsu||18||
yaṁ śāriputro
sugataḥ prabhāṣate
adhimuktisaṁpanna
bhavāhi tatra|
ananyathāvādi jino
maharṣī
cireṇa pī bhāṣati
uttamārtham||19||
āmantrayāmī imi
sarvaśrāvakān
pratyekabodhāya ca
ye'bhiprasthitāḥ|
saṁsthāpitā ye
maya nirvṛtīya
saṁmokṣitā
duḥkhaparaṁparātaḥ||20||
upāyakauśalya
mametadagraṁ
bhāṣāmi dharmaṁ
bahu yena loke|
tahiṁ tahiṁ lagna
pramocayāmi
trīṇī ca
yānānyupadarśayāmi||21||
atha khalu ye
tatra parṣatsaṁnipāte mahāśrāvakā ājñātakauṇḍinyapramukhā arhantaḥ
kṣīṇāsravā dvādaśa vaśībhūtaśatāni ye cānye śrāvakayānikā
bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikā ye ca pratyekabuddhayānasaṁprasthitāḥ,
teṣāṁ sarveṣāmetadabhavat-ko
nu hetuḥ kiṁ kāraṇaṁ yad bhagavānadhimātramupāyakauśalyaṁ tathāgatānāṁ
saṁvarṇayati?
gambhīraścāyaṁ mayā dharmo'bhisaṁbuddha iti saṁvarṇayati?
durvijñeyaśca sarvaśrāvakapratyekabuddhairiti saṁvarṇayati?
yathā tāvad bhagavatā ekaiva vimuktirākhyātā,
vayamapi buddhadharmāṇāṁ lābhino nirvāṇaprāptāḥ| asya ca vayaṁ bhagavato
bhāṣitasyārtha na jānīmaḥ||
atha khalvāyuṣmān
śāriputrastāsāṁ catasṛṇāṁ parṣadāṁ vicikitsākathaṁkathāṁ viditvā cetasaiva
cetaḥparivitarkamājñāya ātmanā ca dharmasaṁśayaprāptastasyāṁ velāyāṁ
bhagavantametadavocat-ko bhagavan hetuḥ,
kaḥ pratyayo yad bhagavānadhimātraṁ punaḥ
punastathāgatānāmupāyakauśalyajñānadarśanadharmadeśanāṁ
saṁvarṇayati-gambhīraśca me dharmo'bhisaṁbuddha iti| durvijñeyaṁ ca
saṁghābhāṣyamiti punaḥ punaḥ saṁvarṇayati| na ca me bhagavato'ntikādevaṁrūpo
dharmaparyāyaḥ śrutapūrvaḥ| imāśca bhagavaṁścatasraḥ parṣado
vicikitsākathaṁkathāprāptāḥ| tatsādhu bhagavānnirdiśatu yatsaṁghāya
tathāgato gambhīrasya tathāgatadharmasya punaḥ punaḥ saṁvarṇanāṁ karoti||
atha khalvāyuṣmān
śāriputrastasyāṁ velāyāmimā gāthā abhāṣata–
cirasyādya
narāditya īdṛśīṁ kurute kathām|
balā vimokṣā
dhyānāśca aprameyā mi sparśitāḥ||22||
bodhimaṇḍaṁ ca
kīrtesi pṛcchakaste na vidyate|
saṁdhābhāṣyaṁ ca
kīrtesi na ca tvāṁ kaści pṛcchati||23||
apṛcchito
vyāharasi caryāṁ varṇesi cātmanaḥ|
jñānādhigama
kīrtesi gambhīraṁ ca prabhāṣase||24||
adyeme
saṁśayaprāptā vaśībhūtā anāsravāḥ|
nirvāṇaṁ prasthitā
ye ca kimetad bhāṣate jinaḥ||25||
pratyekabodhiṁ
prārthentā bhikṣuṇyo bhikṣavastathā|
devā nāgāśca
yakṣāśca gandharvāśca mahoragāḥ||26||
samālapanto
anyonyaṁ prekṣante dvipadottamam|
kathaṁkathī
vicintentā vyākuruṣva mahāmune||27||
yāvantaḥ śrāvakāḥ
santi sugatasyeha sarvaśaḥ|
ahamatra
pāramīprāpto nirdiṣṭaḥ paramarṣiṇā||28||
mamāpi saṁśayo
hyatra svake sthāne narottama|
kiṁ niṣṭhā mama
nirvāṇe atha caryā mi darśitā||29||
pramuñca ghoṣaṁ
varadundubhisvarā
udāharasvā yatha
eṣa dharmaḥ|
ime sthitā putra
jinasya aurasā
vyavalokayantaśca
kṛtāñjalī jinam||30||
devāśca nāgāśca
sayakṣarākṣasāḥ
koṭīsahasrā yatha
gaṅgavālikāḥ|
ye cāpi prārthenti
samagrabodhiṁ
sahasraśītiḥ
paripūrṇa ye sthitāḥ||31||
rājāna ye mahipati
cakravartino
ye āgatāḥ
kṣetrasahasrakoṭibhiḥ|
kṛtāñjalī sarvi
sagauravāḥ sthitāḥ
kathaṁ nu caryāṁ
paripūrayema||32||
evamukte
bhagavānāyuṣmantaṁ śāriputrametadavocat-alaṁ śāriputra| kimanenārthena
bhāṣitena?
tatkasya hetoḥ?utrasiṣyati
śāriputra ayaṁ sadevako loko'sminnarthe vyākriyamāṇe| dvaitīyakamapyāyuṣmān
śāriputro bhagavantamadhyeṣate sma-bhāṣatāṁ bhagavān,
bhāṣatāṁ sugata etamevārtham| tatkasya hetoḥ?
santi bhagavaṁstasyāṁ parṣadi bahūni prāṇiśatāni bahūni prāṇisahasrāṇi
bahūni prāṇiśatasahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīnayutaśatasahasrāṇi
pūrvabuddhadarśāvīni prajñāvanti,
yāni bhagavato bhāṣitaṁ śraddhāsyanti pratīyiṣyanti udgrahīṣyanti||
atha khalvāyuṣmān
śāriputro bhagavantamanayā gāthayādhyabhāṣata—
vispaṣṭu bhāṣasva
jināna uttamā
santīha parṣāya
sahasra prāṇinām|
śrāddhāḥ prasannāḥ
sugate sagauravā
jñāsyanti ye
dharmamudāhṛtaṁ te||33||
atha khalu
bhagavān dvaitīyakamapyāyuṣmantaṁ śāriputrametadavocat-alaṁ śāriputra
anenārthena prakāśitena| utrasiṣyati śāriputra ayaṁ sadevako loko'sminnarthe
vyākriyamāṇe| abhimānaprāptāśca bhikṣavo mahāprapātaṁ prapatiṣyanti||
atha khalu
bhagavāṁstasyāṁ velāyāmimāṁ gāthāmabhāṣata—
alaṁ hi dharmeṇiha
bhāṣitena
sūkṣmaṁ idaṁ
jñānamatarkikaṁ ca|
abhimānaprāptā
bahu santi bālā
nirdiṣṭadharmasmi
kṣipe ajānakāḥ||34||
traitīyakamapyāyuṣmān śāriputro bhagavantamadhyeṣate sma-bhāṣatāṁ bhagavān,
bhāṣatāṁ sugata etamevārtham| mādṛśānāṁ bhagavanniha parṣadi bahūni
prāṇiśatāni saṁvidyante,
anyāni ca bhagavan bahūni prāṇiśatāni bahūni prāṇisahasrāṇi bahūni
prāṇiśatasahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīnayutaśatasahasrāṇi,
yāni bhagavatā pūrvabhaveṣu paripācitāni,
tāni bhagavato bhāṣitaṁ śraddhāsyanti pratīyiṣyanti udgahīṣyanti| teṣāṁ
tadbhabhaviṣyati dīrgharātramarthāya hitāya sukhāyeti||
atha khalvāyuṣmān
śāriputrastasyāṁ velāyāmimā gāthā abhāṣata—
bhāṣasva dharmaṁ
dvipadānamuttamā
ahaṁ tvāmadhyeṣami
jyeṣṭhaputraḥ|
santīha prāṇīna
sahasrakoṭayo
ye śraddadhāsyanti
te dharma bhāṣitam||35||
ye ca tvayā
pūrvabhaveṣu nityaṁ
paripācitāḥ sattva
sudīrgharātram|
kṛtāñjalī te pi
sthitātra sarve
ye śraddadhāsyanti
tavaita dharmam||36||
asmādṛśā dvādaśime
śatāśca
ye cāpi te
prasthita agrabodhaye|
tān paśyamānaḥ
sugataḥ prabhāṣatāṁ
teṣāṁ ca harṣaṁ
paramaṁ janetu||37||
atha khalu
bhagavāṁstraitīyakamapyāyuṣmataḥ śāriputrasyādhyeṣaṇāṁ viditvā āyuṣmantaṁ
śāriputrametadavocat-yadidānīṁ tvaṁ śāriputra yāvatraitīyakamapi
tathāgatamadhyeṣase| evamadhyeṣamāṇaṁ tvāṁ śāriputra kiṁ vakṣyāmi
?
tena hi śāriputra śṛṇu,
sādhu ca suṣṭhu ca manasi kuru| bhāṣiṣye'haṁ te||
samanantarabhāṣitā
ceyaṁ bhagavatā vāk,
atha khalu tataḥ parṣada ābhimānikānāṁ bhikṣūṇāṁ
bhikṣuṇīnāmupāsakānāmupāsikānāṁ pañcamātrāṇi sahasrāṇyutthāya āsanebhyo
bhagavataḥ pādau śirasābhivanditvā tataḥ parṣado'pakrāmanti sma,
yathāpīdamabhimānākuśalamūlena aprāpte
prāptasaṁjñino'nadhigate'dhigatasaṁjñinaḥ| te ātmānaṁ savraṇaṁ jñātvā tataḥ
parṣado'pakrāntāḥ| bhagavāṁśca tūṣṇīṁbhāvenādhivāsayati sma||
atha khalu
bhagavānāyuṣmantaṁ śāriputramāmantrayate sma-nippalāvā me śāriputra parṣat
apagataphalguḥ śraddhāsāre pratiṣṭhitā| sādhu śāriputra
eteṣāmābhimānikānāmato'pakramaṇam| tena hi śāriputra bhāṣiṣye etamartham|
sādhu bhagavannityāyuṣmān śāriputro bhagavataḥ pratyaśrauṣīt||
bhagavānetadavocat-kadācit karhicicchāriputra tathāgata evaṁrūpāṁ
dharmadeśanāṁ kathayati| tadyathāpi nāma śāriputra udumbarapuṣpaṁ kadācit
karhicit saṁdṛśyate,
evameva śāriputra tathāgato'pi kadācit karhicit evaṁrūpāṁ dharmadeśanāṁ
kathayati| śraddadhata me śāriputra,
bhūtavādyahamasmi,
tathāvādyahamasmi,
ananyathāvādyahamasmi| durbodhyaṁ śāriputra tathāgatasya saṁdhābhāṣyam|
tatkasya hetoḥ?
nānāniruktinirdeśābhilāpanirdeśanairmayā śāriputra
vividhairupāyakauśalyaśatasahasrairdharmaḥ saṁprakāśitaḥ|
atarko'tarkāvacarastathāgatavijñeyaḥ śāriputra saddharmaḥ| tatkasya hetoḥ?
ekakṛtyena śāriputra ekakaraṇīyena tathāgato'rhan samyaksaṁbuddho loka
utpadyate mahākṛtyena mahākaraṇīyena| katamaṁ ca śāriputra tathāgatasya
ekakṛtyamekakaraṇīyaṁ mahākṛtyaṁ mahākaraṇīyaṁ yena kṛtyena tathāgato'rhan
samyaksaṁbuddho loka utpadyate?
yadidaṁ tathāgatajñānadarśanasamādāpanahetunimittaṁ sattvānāṁ tathāgato'rhan
samyaksaṁbuddho loka utpadyate| tathāgatajñānadarśanasaṁdarśanahetunimittaṁ
sattvānāṁ tathāgato'rhan samyaksaṁbuddho loka utpadyate|
tathāgatajñānadarśanāvatāraṇahetunimittaṁ sattvānāṁ tathāgato'rhan
samyaksaṁbuddho loka utpadyate| tathāgatajñānapratibodhanahetunimittaṁ
sattvānāṁ tathāgato'rhan samyaksaṁbuddho loka utpadyate|
tathāgatajñānadarśanamārgāvatāraṇahetunimittaṁ sattvānāṁ tathāgato'rhan
samyaksaṁbuddho loka utpadyate|
idaṁ
tacchāriputra tathāgatasya ekakṛtyamekakaraṇīyaṁ mahākṛtyaṁ
mahākaraṇīyamekaprayojanaṁ loke prādurbhāvāya| iti hi śāriputra
yattathāgatasya ekakṛtyamekakaraṇīyaṁ mahākṛtyaṁ mahākaraṇīyam,
tattathāgataḥ karoti| tatkasya hetoḥ?
tathāgatajñānadarśanasamādāpaka evāhaṁ śāriputra,
tathāgatajñānadarśanasaṁdarśaka evāhaṁ śāriputra,
tathāgatajñānadarśanāvatāraka evāhaṁ śāriputra,
tathāgatajñānadarśanapratibodhaka evāhaṁ śāriputra,
tathāgatajñānadarśanamārgāvatāraka evāhaṁ śāriputra| ekamevāhaṁ śāriputra
yānamārabhya sattvānāṁ dharma deśayāmi yadidaṁ buddhayānam| na
kiṁcicchāriputra dvitīyaṁ vā tṛtīyaṁ vā yānaṁ saṁvidyate| sarvatraiṣā
śāriputra dharmatā daśadigloke| tatkasya hetoḥ?
ye'pi tu śāriputra atīta'dhvanyabhūvan daśasu dikṣvaprameyeṣvasaṁkhyeyeṣu
lokadhātuṣu tathāgatā arhantaḥ samyaksaṁbuddhā bahujanahitāya
bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya
devānāṁ ca manuṣyāṇāṁ ca| ye
nānābhinirhāranirdeśavividhahetukāraṇanidarśanārambaṇaniruktyupāyakauśalyairnānādhimuktānāṁ
sattvānāṁ nānādhātvāśayānāmāśayaṁ viditvā dharmaṁ deśitavantaḥ| te'pi sarve
śāriputra buddhā bhagavanta ekameva yānamārabhya sattvānāṁ dharmaṁ
deśitavantaḥ,
yadidaṁ buddhayānaṁ sarvajñatāparyavasānam,
yadidaṁ tathāgatajñānadarśanasamādāpanameva sattvānāṁ
tathāgatajñānadarśanasaṁdarśanameva tathāgatajñānadarśanāvatāraṇameva
tathāgatajñānadarśanapratibodhanameva tathāgatajñānadarśanamārgāvatāraṇameva
sattvānāṁ dharmaṁ deśitavantaḥ| yairapi śāriputra sattvaisteṣāmatītānāṁ
tathāgatānāmarhatāṁ samyaksaṁbuddhānāmantikāt saddharmaḥ śrutaḥ,
te'pi sarve'nuttarāyāḥ samyaksaṁbodherlābhino'bhūvan||
ye'pi te śāriputra
anāgate'dhvani bhaviṣyanti daśasu dikṣvaprameyeṣvasaṁkhyeyeṣu lokadhātuṣu
tathāgatā arhantaḥ samyaksaṁbuddhā bahujanahitāya bahujanasukhāya
lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṁ ca manuṣyāṇāṁ
ca,
ye ca
nānābhirnihāranirdeśavividhahetukāraṇanidarśanārambaṇaniruktyupāyakauśalyairnānādhimuktānāṁ
sattvānāṁ nānādhātvāśayānāmāśayaṁ viditvā dharmaṁ deśayiṣyanti,
te'pi sarve śāriputra buddhā bhagavanta ekameva yānamārabhya sattvānāṁ
dharmaṁ deśayiṣyanti yadidaṁ buddhayānaṁ sarvajñatāparyavasānam,
yadidaṁ tathāgatajñānadarśanasamādāpanameva sattvānāṁ
tathāgatajñānadarśanasaṁdarśanameva tathāgatajñānadarśanāvatāraṇameva
tathāgatajñānadarśanapratibodhanameva tathāgatajñānadarśanamārgāvatāraṇameva
sattvānāṁ dharmaṁ deśayiṣyanti| ye'pi te śāriputra sattvāsteṣāmanāgatānāṁ
tathāgatānāmarhatāṁ samyaksaṁbuddhānāmantikāt taṁ dharmaṁ śroṣyanti,
te'pi sarve'nuttarāyāḥ samyaksaṁbodherlābhino bhaviṣyanti||
ye'pi te śāriputra
etarhi pratyutpanne'dhvani daśasu dikṣvaprameyeṣvasaṁkhyeyeṣu lokadhātuṣu
tathāgatā arhantaḥ samyaksaṁbuddhāstiṣṭhanti ghriyante yāpayanti,
dharmaṁ ca deśayanti bahujanahitāya bahujanahitāya lokānukampāyai mahato
janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṁ ca manuṣyāṇāṁ ca,
ye
nānābhinirhāranirdeśavividhahetukāraṇanidarśanārambaṇaniruktyupāyakauśalyairnānādhimuktānāṁ
sattvānāṁ nānādhātvāśayānāmāśayaṁ viditvā dharmaṁ deśayanti,
te'pi sarve śāriputra buddhā bhagavanta ekameva yānamārabhya sattvānāṁ
dharmaṁ deśayanti yadidaṁ buddhayānaṁ sarvajñatāparyavasānam,
yadidaṁ tathāgatajñānadarśanasamādāpanameva sattvānāṁ
tathāgatajñānadarśanasaṁdarśanameva tathāgatajñānadarśanāvatāraṇameva
tathāgatajñānadarśanapratibodhanameva tathāgatajñānadarśanamārgāvatāraṇameva
sattvānāṁ dharmaṁ deśayanti| ye'pi te śāriputra sattvāsteṣāṁ pratyutpannānāṁ
tathāgatānāmarhatāṁ samyaksaṁbuddhānāmantikāt taṁ dharmaṁ śṛṇvanti,
te'pi sarve'nuttarāyāḥ samyaksaṁbodherlābhino bhaviṣyanti||
ahamapi śāriputra
etarhi tathāgato'rhan samyaksaṁbuddho bahujanahitāya bahujanasukhāya
lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṁ ca manuṣyāṇāṁ
ca
nānābhinirhāranirdeśavividhahetukāraṇanidarśanārambaṇaniruktyupāyakauśalyairnānādhimuktānāṁ
sattvānāṁ nānādhātvāśayānāmāśayaṁ viditvā dharmaṁ deśayāmi| ahamapi
śāriputra ekameva yānamārabhya sattvānāṁ dharmaṁ deśayāmi yadidaṁ
buddhayānaṁ sarvajñatāparyavasānam,
yadidaṁ tathāgatajñānadarśanasamādāpanameva sattvānāṁ
tathāgatajñānadarśanasaṁdarśanameva tathāgatajñānadarśanāvatāraṇameva
tathāgatajñānadarśanapratibodhanameva tathāgatajñānadarśanamārgāvatāraṇameva
sattvānāṁ dharmaṁ deśayāmi| ye'pi te śāriputra sattvā etarhi mamemaṁ dharmaṁ
śṛṇvanti,
te'pi sarve'nuttarāyāḥ samyaksaṁbodherlābhino bhaviṣyanti| tadanenāpi
śāriputra paryāyeṇa evaṁ veditavyaṁ yathā nāsti dvitīyasya yānasya
kvaciddaśasu dikṣu loke prajñaptiḥ,
kutaḥ punastṛtīyasya||
api tu khalu punaḥ
śāriputra yadā tathāgatā arhantaḥ samyaksaṁbuddhā kalpakaṣāye votpadyante
sattvakaṣāye vā kleśakaṣāye vā dṛṣṭikaṣāye vā āyuṣkaṣāye votpadyante|
evaṁrūpeṣu śāriputra kalpasaṁkṣobhakaṣāyeṣu bahusattveṣu
lubdheṣvalpakuśalamūleṣu tadā śāriputra tathāgatā arhantaḥ samyaksaṁbuddhā
upāyakauśalyena tadevaikaṁ buddhayānaṁ triyānanirdeśena nirdiśanti| tatra
śāriputra ye śrāvakā arhantaḥ pratyekabuddhā vā imāṁ kriyāṁ tathāgatasya
buddhayānasamādapanāṁ na śṛṇvanti nāvataranti nāvabudhyanti,
na te śāriputra tathāgatasya śrāvakā veditavyāḥ,
nāpyarhanto nāpi pratyekabuddhā veditavyāḥ| api tu khalu punaḥ śāriputra yaḥ
kaścid bhikṣurvā bhikṣuṇī vā arhattvaṁ pratijānīyāt,
anuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau praṇidhānamaparigṛhya ucchinno'smi
buddhayānāditi vadet,
etāvanme samucchrayasya paścimakaṁ parinirvāṇaṁ vadet,
ābhimānikaṁ taṁ śāriputra prajānīyāḥ| tatkasya hetoḥ?
asthānametacchāriputra anavakāśo yadbhikṣurarhan kṣīṇāsravaḥ saṁmukhībhūte
tathāgate imaṁḥ dharmaṁ śrutvā na śraddadhyāt sthāpayitvā parinirvṛtasya
tathāgatasya| tatkasya hetoḥ?
na hi śāriputra śrāvakāstasmin kāle tasmin samaye parinirvṛte tathāgate
eteṣāmevaṁrūpāṇāṁ sūtrāntānāṁ dhārakā vā deśakā vā bhaviṣyanti| anyeṣu punaḥ
śāriputra tathāgateṣvarhatsu samyaksaṁbuddheṣu niḥsaṁśayā bhaviṣyanti| imeṣu
buddhadharmeṣu śraddadhādhvaṁ me śāriputra pattīyata avakalpayata| na hi
śāriputra tathāgatānāṁ mṛṣāvādaḥ saṁvidyate| ekamevedaṁ śāriputra yānaṁ
yadidaṁ buddhayānam||
atha khalu
bhagavānetamevārthaṁ bhūyasyā mātrayā saṁdarśayamānastasyāṁ velāyāmimā gāthā
abhāṣata—
athābhimānaprāptā
ye bhikṣubhikṣuṇyupāsakāḥ|
upāsikāśca
aśrāddhāḥ sahasrāḥ pañcanūnakāḥ||38||
apaśyanta imaṁ
doṣaṁ chidraśikṣāsamanvitāḥ|
vraṇāṁśca
parirakṣantaḥ prakrāntā bālabuddhayaḥ||39||
parṣatkaṣāyatāṁ
jñātvā lokanātho'dhivāsayi|
tatteṣāṁ kuśalaṁ
nāsti śṛṇuyurdharma ye imam||40||
śuddhā ca
niṣpalāvā ca susthitā pariṣanmama|
phalguvyapagatā
sarvā sārā ceyaṁ pratiṣṭhitā||41||
śṛṇohi me śārisutā
yathaiṣa
saṁbuddha dharmaḥ
puruṣottamehi|
yathā ca buddhāḥ
kathayanti nāyakā
upāyakauśalyaśatairanekaiḥ||42||
yathāśayaṁ jāniya
te cariṁ ca
nānādhimuktāniha
prāṇakoṭinām|
citrāṇi karmāṇi
viditva teṣāṁ
purākṛtaṁ
yatkuśalaṁ ca tehi||43||
nānāniruktīhi ca
kāraṇehi
saṁprāpayāmī ima
teṣa prāṇinām|
hetūhi
dṛṣṭāntaśatehi cāhaṁ
tathā tathā toṣayi
sarvasattvān||44||
sūtrāṇi bhāṣāmi
tathaiva gāthā
itivṛttakaṁ
jātakamadbhutaṁ ca|
nidāna
aupamyaśataiśca citrai-
rgeyaṁ ca bhāṣāmi
tathopadeśān||45||
ye bhonti
hīnābhiratā avidvasū
acīrṇacaryā
bahubuddhakoṭiṣu|
saṁsāralagnāśca
suduḥkhitāśca
nirvāṇa
teṣāmupadarśayāmi||46||
upāyametaṁ kurute
svayaṁbhū-
rbauddhasya
jñānasya prabodhanārtham|
na cāpi teṣāṁ
pravade kadācid
yuṣme'pi buddhā
iha loki bheṣyatha||47||
kiṁ kāraṇaṁ
kālamavekṣya tāyī
kṣaṇaṁ ca dṛṣṭvā
tatu paśca bhāṣate|
so'yaṁ kṣaṇo adya
kathaṁci labdho
vadāmi yeneha ca
bhūtaniścayam||48||
navāṅgametanmama
śāsanaṁ ca
prakāśitaṁ
sattvabalābalena|
upāya eṣo
varadasya jñāne
praveśanārthāya
nidarśito me||49||
bhavanti ye ceha
sadā viśuddhā
vyaktā śucī sūrata
buddhaputrāḥ|
kṛtādhikārā
bahubuddhakoṭiṣu
vaipulyasūtrāṇi
vadāmi teṣām||50||
tathā hi te
āśayasaṁpadāya
viśuddharūpāya
samanvitābhūn|
vadāmi tān buddha
bhaviṣyatheti
anāgate'dhvāni
hitānukampakāḥ||51||
śrutvā ca
prītisphuṭa bhonti sarve
buddhā bhaviṣyāma
jagatpradhānāḥ|
punaśca haṁ jāniya
teṣa caryāṁ
vaipulyasūtrāṇi
prakāśayāmi||52||
ime ca te śrāvaka
nāyakasya
yehi śrutaṁ
śāsanametamagryam|
ekāpi gāthā śruta
dhāritā vā
sarveṣa bodhāya na
saṁśayo'sti||53||
ekaṁ hi yānaṁ
dvitiyaṁ na vidyate
tṛtiyaṁ hi
naivāsti kadāci loke|
anyatrupāyā
puruṣottamānāṁ
yadyānanānātvupadarśayanti||54||
bauddhasya
jñānasya prakāśanārthaṁ
loke samutpadyati
lokanāthaḥ|
ekaṁ hi kāryaṁ
dvitiyaṁ na vidyate
na hīnayānena
nayanti buddhāḥ||55||
pratiṣṭhito yatra
svayaṁ svayaṁbhū-
ryaccaiva buddhaṁ
yatha yādṛśaṁ ca|
balāśca ye
dhyānavimokṣa-indriyā-
statraiva sattvā
pi pratiṣṭhapeti||56||
mātsaryadoṣo hi
bhaveta mahyaṁ
spṛśitva bodhiṁ
virajāṁ viśiṣṭām|
yadi hīnayānasmi
pratiṣṭhapeya-
mekaṁ pi sattvaṁ
na mamate sādhu||57||
mātsarya mahyaṁ na
kahiṁci vidyate
īrṣyā na me nāpi
ca chandarāgaḥ|
ucchinna pāpā mama
sarvadharmā-
stenāsmi buddho
jagato'nubodhāt||58||
yathā hyahaṁ
citritu lakṣaṇehi
prabhāsayanto imu
sarvalokam|
puraskṛtaḥ
prāṇiśatairanekai-
rdeśemimāṁ
dharmasvabhāvamudrām||59||
evaṁ ca cintemyahu
śāriputra
kathaṁ nu evaṁ
bhavi sarvasattvāḥ|
dvātriṁśatīlakṣaṇarūpadhāriṇaḥ
svayaṁprabhā
lokavidū svayaṁbhūḥ||60||
yathā ca paśyāmi
yathā ca cintaye
yathā ca saṁkalpa
mamāsi pūrvam|
paripūrṇametat
praṇidhānu mahyaṁ
buddhā ca bodhiṁ
ca prakāśayāmi||61||
sacedahaṁ śārisutā
vadeyaṁ
sattvāna bodhāya
janetha chandam|
ajānakāḥ sarva
bhrameyuratra
na jātu gṛhṇīyu
subhāṣitaṁ me||62||
tāṁścaiva haṁ
jāniya evarūpān
na cīrṇacaryāḥ
purimāsu jātiṣu|
adhyoṣitāḥ
kāmaguṇeṣu saktā-
stṛṣṇāya
saṁmūrchita mohacittāḥ||63||
te kāmahetoḥ
prapatanti durgatiṁ
ṣaṭsū gatīṣū
parikhidyamānāḥ|
kaṭasī ca
vardhenti punaḥ punaste
duḥkhena saṁpīḍita
alpapuṇyāḥ||64||
vilagna
dṛṣṭīgahaneṣu nitya-
mastīti nāstīti
tathāsti nāsti|
dvāṣaṣṭi dṛṣṭīkṛta
niśrayitvā
asanta bhāvaṁ
parigṛhya te sthitāḥ||65||
duḥśodhakā mānina
dambhinaśca
vaṅkāḥ śaṭhā
alpaśrutāśca bālāḥ|
te naiva śṛṇvanti
subuddhaghoṣaṁ
kadāci pi
jātisahasrakoṭiṣu||66||
teṣāmahaṁ śārisutā
upāyaṁ
vadāmi duḥkhasya
karotha antam|
duḥkhena saṁpīḍita
dṛṣṭva sattvān
nirvāṇa
tatrāpyupadarśayāmi||67||
evaṁ ca bhāṣāmyahu
nityanirvṛtā
ādipraśāntā imi
sarvadharmāḥ|
caryāṁ ca so
pūriya buddhaputro
anāgate'dhvāni
jino bhaviṣyati||68||
upāyakauśalya
mamaivarūpaṁ
yat trīṇi
yānānyupadarśayāmi|
ekaṁ tu yānaṁ hi
nayaśca eka
ekā ciyaṁ deśana
nāyakānām||69||
vyapanehi kāṅkṣāṁ
tatha saṁśayaṁ ca
yeṣāṁ ca keṣāṁ
ciha kāṅkṣa vidyate|
ananyathāvādina
lokanāyakā
ekaṁ idaṁ yānu
dvitīyu nāsti||70||
ye cāpyabhūvan
purimāstathāgatāḥ
parinirvṛtā
buddhasahasra neke|
atītamadhvānamasaṁkhyakalpe
teṣāṁ pramāṇaṁ na
kadāci vidyate||71||
sarvehi tehi
puruṣottamehi
prakāśitā dharma
bahū viśuddhāḥ|
dṛṣṭāntakaiḥ
kāraṇahetubhiśca
upāyakauśalyaśatairanekaiḥ||72||
sarve ca te
darśayi ekayāna-
mekaṁ ca yānaṁ
avatārayanti|
ekasmi yāne
paripācayanti
acintiyā
prāṇisahasrakoṭyaḥ||73||
anye upāyā vividhā
jinānāṁ
yehī
prakāśentimamagradharmam|
jñātvādhimuktiṁ
tatha āśayaṁ ca
tathāgatā loki
sadevakasmin||74||
ye cāpi
sattvāstahi teṣa saṁmukhaṁ
śṛṇvanti dharmaṁ
atha vā śrutāvinaḥ|
dānaṁ ca dattaṁ
caritaṁ ca śīlaṁ
kṣāntyā ca
saṁpādita sarvacaryāḥ||75||
vīryeṇa dhyānena
kṛtādhikārāḥ
prajñāya vā
cintita eti dharmāḥ|
vividhāni puṇyāni
kṛtāni yehi
te sarvi bodhāya
abhūṣi lābhinaḥ||76||
parinirvṛtānāṁ ca
jināna teṣāṁ
ye śāsane
kecidabhūṣi sattvāḥ|
kṣāntā ca dāntā ca
vinīta tatra
te sarvi bodhāya
abhūṣi lābhinaḥ||77||
ye cāpi dhātūna
karonti pūjāṁ
jināna teṣāṁ
parinirvṛtānām|
ratnāmayān
stūpasahasra nekān
suvarṇarūpyasya ca
sphāṭikasya||78||
ye cāśmagarbhasya
karonti stūpān
karketanāmuktamayāṁśca kecit|
vaiḍūryaśreṣṭhasya
tathendranīlān
te sarvi bodhāya
abhūṣi lābhinaḥ||79||
ye cāpi śaileṣu
karonti stūpān
ye
candanānāmagurusya kecit|
ye devadārūsya
karonti stūpān
ye
dārusaṁghātamayāṁśca kecit||80||
iṣṭāmayān
mṛttikasaṁcitān vā
prītāśca kurvanti
jināna stūpān|
uddiśya ye
pāṁsukarāśayo'pi
aṭavīṣu durgeṣu ca
kārayanti||81||
sikatāmayān vā
puna kūṭa kṛtvā
ye keciduddiśya
jināna stūpān|
kumārakāḥ krīḍiṣu
tatra tatra
te sarvi bodhāya
abhūṣi lābhinaḥ||82||
ratnāmayā bimba
tathaiva kecid
dvātriṁśatīlakṣaṇarūpadhāriṇaḥ|
uddiśya kārāpita
yehi cāpi
te sarvi bodhāya
abhūṣi lābhinaḥ||83||
ye saptaratnāmaya
tatra kecid
ye tāmrikā vā
tatha kāṁsikā vā|
kārāpayīṣu
sugatāna bimbā
te sarvi bodhāya
abhūṣi lābhinaḥ||84||
sīsasya lohasya ca
mṛttikāya vā
kārāpayīṣu
sugatāna vigrahān|
ye pustakarmāmaya
darśanīyāṁ-
ste sarvi bodhāya
abhūṣi lābhinaḥ||85||
ye citrabhittīṣu
karonti vigrahān
paripūrṇagātrān
śatapuṇyalakṣaṇān|
likhetsvayaṁ cāpi
likhāpayedvā
te sarvi bodhāya
abhūṣi lābhinaḥ||86||
ye cāpi kecittahi
śikṣamāṇāḥ
krīḍāratiṁ cāpi
vinodayantaḥ|
nakhena kāṣṭhena
kṛtāsi vigrahān
bhittīṣu puruṣā ca
kumārakā vā||87||
sarve ca te
kārūṇikā abhūvan
sarve'pi te tārayi
prāṇikoṭyaḥ|
samādapentā
bahubodhisatvāṁ-
ste sarvi bodhāya
abhūṣi lābhinaḥ||88||
dhātūṣu yaiścāpi
tathāgatānāṁ
stūpeṣu vā
mṛttikavigraheṣu vā|
ālekhyabhittīṣvapi
pāṁsustūpe
puṣpā ca gandhā ca
pradatta āsīt||89||
vādyā ca vādāpita
yehi tatra
bheryo'tha śaṅkhāḥ
paṭahāḥ sughoṣakāḥ|
nirnāditā
dundubhayaśca yehi
pūjāvidhānāya
varāgrabodhinām||90||
vīṇāśca tālā
paṇavāśca yehi
mṛdaṅga vaṁśā
tuṇavā manojñāḥ|
ekotsavā vā
sukumārakā vā
te sarvi bodhāya
abhūṣi lābhinaḥ||91||
vādāpitā
jhallariyo'pi yehi
jalamaṇḍakā
carpaṭamaṇḍakā vā|
sugatāna
uddiśyatha pūjanārthaṁ
gītaṁ sugītaṁ
madhuraṁ manojñam||92||
sarve ca te buddha
abhūṣi loke
kṛtvāna tāṁ
bahuvidhadhātupūjām|
kimalpakaṁ pi
sugatāna dhātuṣu
ekaṁ pi vādāpiya
vādyabhāṇḍam||93||
puṣpeṇa caikena pi
pūjayitvā
ālekhyabhittau
sugatāna bimbān|
vikṣiptacittā pi
ca pūjayitvā
anupūrva
drakṣyanti ca buddhakoṭyaḥ||94||
yaiścāñjalistatra
kṛto'pi stūpe
paripūrṇa ekā
talasaktikā vā|
unnāmitaṁ
śīrṣamabhūnmuhūrta-
mavanāmitaḥ kāyu
tathaikavāram||95||
namo'stu buddhāya
kṛtaikavāraṁ
yehī tadā
dhātudhareṣu teṣu|
vikṣiptacittairapi
ekavāraṁ
te sarvi prāptā
imamagrabodhim||96||
sugatāna teṣāṁ
tada tasmi kāle
parinirvṛtānāmatha
tiṣṭhatāṁ vā|
ye dharmanāmāpi
śruṇiṁsu sattvā-
ste sarvi bodhāya
abhūṣi lābhinaḥ||97||
anāgatā pī
bahubuddhakoṭyo
acintiyā yeṣu
pramāṇu nāsti|
te pī jinā
uttamalokanāthāḥ
prakāśayiṣyanti
upāyametam||98||
upāyakauśalyamanantu teṣāṁ
bhaviṣyati
lokavināyakānām|
yenā vineṣyantiha
prāṇakoṭyo
bauddhasmi
jñānasmi anāsravasmin||99||
eko'pi sattvo na
kadāci teṣāṁ
śrutvāna dharmaṁ
na bhaveta buddhaḥ|
praṇidhānametaddhi
tathāgatānāṁ
caritva bodhāya
carāpayeyam||100||
dharmāmukhā
koṭisahasra neke
prakāśayiṣyanti
anāgate'dhve|
upadarśayanto
imamekayānaṁ
vakṣyanti dharmaṁ
hi tathāgatatve||101||
sthitikā hi eṣā
sada dharmanetrī
prakṛtiśca
dharmāṇa sadā prabhā[sate]|
viditva buddhā
dvipadānamuttamā
prakāśayiṣyanti
mamekayānam||102||
dharmasthitiṁ
dharmaniyāmatāṁ ca
nityasthitāṁ loki
imāmakampyām|
buddhāśca bodhiṁ
pṛthivīya maṇḍe
prakāśayiṣyanti
upāyakauśalam||103||
daśasū diśāsū
naradevapūjitā-
stiṣṭhanti buddhā
yatha gaṅgavālikāḥ|
sukhāpanārthaṁ iha
sarvaprāṇināṁ
te cāpi
bhāṣantimamagrabodhim||104||
upāyakauśalya
prakāśayanti
vividhāni
yānānyupadarśayanti|
ekaṁ ca yānaṁ
paridīpayanti
buddhā
imāmuttamaśāntabhūmim||105||
caritaṁ ca te
jāniya sarvadehināṁ
yathāśayaṁ yacca
purā niṣevitam|
vīryaṁ ca sthāmaṁ
ca viditva teṣāṁ
jñātvādhimuktiṁ ca
prakāśayanti||106||
dṛṣṭāntahetūn bahu
darśayanti
bahukāraṇān
jñānabalena nāyakāḥ|
nānādhimuktāṁśca
viditva sattvān
nānābhinirhārupadarśayanti||107||
ahaṁ pi caitarhi
jinendranāyako
utpanna sattvāna
sukhāpanārtham|
saṁdarśayāmī ima
buddhabodhiṁ
nānābhinirhārasahasrakoṭibhiḥ||108||
deśemi dharmaṁ ca
bahuprakāraṁ
adhimuktimadhyāśaya jñātva prāṇinām|
saṁharṣayāmī
vividhairupāyaiḥ
pratyātmikaṁ
jñānabalaṁ mamaitat||109||
ahaṁ pi paśyāmi
daridrasattvān
prajñāya puṇyehi
ca viprahīṇān|
praskanna saṁsāri
niruddha durge
magnāḥ
punarduḥkhaparaṁparāsu||110||
tṛṣṇāvilagnāṁścamarīva bāle
kāmairihāndhīkṛta
sarvakālam|
na buddhameṣanti
mahānubhāvaṁ
na dharma mārganti
dukhāntagāminam||111||
gatīṣu ṣaṭsu
pariruddhacittāḥ
kudṛṣṭidṛṣṭīṣu
sthitā akampyāḥ|
duḥkhātu
duḥkhānupradhāvamānāḥ
kāruṇya mahyaṁ
balavantu teṣu||112||
so'haṁ viditvā
tahi bodhimaṇḍe
saptāha trīṇi
paripūrṇa saṁsthitaḥ|
arthaṁ
vicintemimamevarūpaṁ
ullokayan
pādapameva tatra||113||
prekṣāmi taṁ
cānimiṣaṁ drumendraṁ
tasyaiva heṣṭhe
anucaṁkramāmi |
āścaryajñānaṁ ca
idaṁ viśiṣṭaṁ
sattvāśca mohāndha
avidvasū ime||114||
brahmā ca māṁ
yācati tasmi kāle
śakraśca catvāri
ca lokapālāḥ|
maheśvaro īśvara
eva cāpi
marudgaṇānāṁ ca
sahasrakoṭayaḥ||115||
kṛtāñjalī sarvi
sthitāḥ sagauravā
arthaṁ ca cintemi
kathaṁ karomi|
ahaṁ ca bodhīya
vadāmi varṇān
ime ca
duḥkhairabhibhūta sattvāḥ||116||
te mahya dharmaṁ
kṣipi bālabhāṣitaṁ
kṣipitva
gaccheyurapāyabhūmim|
śreyo mamā naiva
kadāci bhāṣituṁ
adyaiva me
nirvṛtirastu śāntā||117||
purimāṁśca buddhān
samanusmaranto
upāyakauśalyu
yathā ca teṣām|
yaṁ nūna haṁ pi
ima buddhabodhiṁ
tridhā vibhajyeha
prakāśayeyam||118||
evaṁ ca me cintitu
eṣa dharmo
ye cānye buddhā
daśasu ddiśāsu|
darśiṁsu te mahya
tadātmabhāvaṁ
sādhuṁ ti ghoṣaṁ
samudīrayanti||119||
sādhū mune
lokavināyakāgra
anuttaraṁ
jñānamihādhigamya|
upāyakauśalyu
vicintayanto
anuśikṣase
lokavināyakānām||120||
vayaṁ pi buddhāya
paraṁ tadā padaṁ
tṛdhā ca kṛtvāna
prakāśayāmaḥ|
hīnādhimuktā hi
avidvasū narā
bhaviṣyathā buddha
na śraddadheyuḥ||121||
tato vayaṁ
kāraṇasaṁgraheṇa
upāyakauśalya
niṣevamāṇāḥ|
phalābhilāṣaṁ
parikīrtayantaḥ
samādapemo
bahubodhisattvān||122||
ahaṁ cudagrastada
āsi śrutvā
ghoṣaṁ manojñaṁ
puruṣarṣabhāṇām|
udagracitto bhaṇi
teṣa tāyināṁ
na mohavādī
pravarā maharṣī||123||
ahaṁ pi evaṁ
samudācariṣye
yathā vadantī vidu
lokanāyakāḥ|
ahaṁ pi saṁkṣobhi
imasmi dāruṇe
utpanna sattvāna
kaṣāyamadhye||124||
tato hyahaṁ
śārisutā viditvā
vārāṇasīṁ
prasthitu tasmi kāle|
tahi pañcakānāṁ
pravadāmi bhikṣuṇāṁ
dharmaṁ upāyena
praśāntabhūmim||125||
tataḥ pravṛttaṁ
mama dharmacakraṁ
nirvāṇaśabdaśca
abhūṣi loke |
arhantaśabdastatha
dharmaśabdaḥ
saṁghasya śabdaśca
abhūṣi tatra||126||
bhāṣāmi varṣāṇi
analpakāni
nirvāṇabhūmiṁ
cupadarśayāmi|
saṁsāraduḥkhasya
ca eṣa anto
evaṁ vadāmī ahu
nityakālam||127||
yasmiṁśca kāle ahu
śāriputra
paśyāmi putrān
dvipadottamānām|
ye prasthitā
uttamamagrabodhiṁ
koṭīsahasrāṇi
analpakāni||128||
upasaṁkramitvā ca
mamaiva antike
kṛtāñjalīḥ sarvi
sthitāḥ sagauravāḥ|
yehī śruto dharma
jināna āsīt
upāyakauśalyu
bahuprakāram||129||
tato mamā
etadabhūṣi tatkṣaṇaṁ
samayo mamā
bhāṣitumagradharmam|
yasyāhamarthaṁ iha
loki jātaḥ
prakāśayāmī
tamihāgrabodhim||130||
duḥśraddadhaṁ etu
bhaviṣyate'dya
nimittasaṁjñāniha
bālabuddhinām|
adhimānaprāptāna
avidvasūnāṁ
ime tu śroṣyanti
hi bodhisattvāḥ||131||
viśāradaścāhu tadā
prahṛṣṭaḥ
saṁlīyanāṁ sarva
vivarjayitvā|
bhāṣāmi madhye
sugatātmajānāṁ
tāṁścaiva bodhāya
samādapemi||132||
saṁdṛśya
caitādṛśabuddhaputrāṁ-
stavāpi kāṅkṣā
vyapanīta bheṣyati|
ye cā śatā
dvādaśime anāsravā
buddhā
bhaviṣyantimi loki sarve||133||
yathaiva teṣāṁ
purimāṇa tāyināṁ
anāgatānāṁ ca
jināna dharmatā|
mamāpi eṣaiva
vikalpavarjitā
tathaiva haṁ
deśayi adya tubhyam||134||
kadāci kahiṁci
kathaṁci loke
utpādu bhoti
puruṣarṣabhāṇām|
utpadya cā loki
anantacakṣuṣaḥ
kadācidetādṛśu
dharma deśayuḥ||135||
sudurlabho īdṛśu
agradharmaḥ
kalpāna
koṭīnayutairapi syāt|
sudurlabhā
īdṛśakāśca sattvāḥ
śratvāna ye
śraddadhi agradharmam||136||
audumbaraṁ puṣpa
yathaiva durlabhaṁ
kadāci kahiṁci
kathaṁci dṛśyate|
manojñarūpaṁ ca
janasya tadbhave-
dāścaryu lokasya
sadevakasya||137||
ataśca
āścaryataraṁ vadāmi
śrutvāna yo
dharmamimaṁ subhāṣitam|
anumodi ekaṁ pi
bhaṇeya vācaṁ
kṛta sarvabuddhāna
bhaveya pūjā||138||
vyapanehi
kāṅkṣāmiha saṁśayaṁ ca
ārocayāmi ahu
dharmarājā|
samādapemi
ahamagrabodhau
na śrāvakāḥ
kecidihāsti mahyam||139||
tava śāriputraitu
rahasyu bhotu
ye cāpi me śrāvaka
mahya sarve|
ye bodhisattvāśca
ime pradhānā
rahasyametanmama
dhārayantu||140||
kiṁ kāraṇaṁ
pañcakaṣāyakāle
kṣudrāśca duṣṭāśca
bhavanti sattvāḥ|
kāmairihāndhīkṛta
bālabuddhayo
na teṣa bodhāya
kadāci cittam||141||
śrutvā ca yānaṁ
mama etadekaṁ
prakāśitaṁ tena
jinena āsīt|
anāgate'dhvāni
bhrameyu sattvāḥ
sūtraṁ kṣipitvā
narakaṁ vrajeyuḥ||142||
lajjī śucī ye ca
bhaveyu sattvāḥ
saṁprasthitā
uttamamagrabodhim|
viśārado bhūtva
vademi teṣā-
mekasya yānasya
anantavarṇān||143||
etādṛśī deśana
nāyakānā-
mupāyakauśalyamidaṁ variṣṭham|
bahūhi
saṁdhāvacanehi coktaṁ
durbodhyametaṁ hi
aśikṣitehi||144||
tasmāddhi
saṁdhāvacanaṁ vijāniyā
buddhāna
lokācariyāṇa tāyinām|
jahitva kāṅkṣāṁ
vijahitva saṁśayaṁ
bhaviṣyathā buddha
janetha harṣam||145||
ityāryasaddharmapuṇḍarīke dharmaparyāye upāyakauśalyaparivarto nāma dvitīyaḥ||