3 aupamyaparivartaḥ|
atha
khalvāyuṣmān śāriputrastasyāṁ velāyāṁ tuṣṭa udagra āttamanāḥ pramuditaḥ
prītisaumanasyajāto yena bhagavāṁstenāñjaliṁ praṇamya bhagavato'bhimukho
bhagavantameva vyavalokayamāno
bhagavantametadavocat-āścaryādbhutaprāpto'smi bhagavan audbilyaprāptaḥ
idamevaṁrūpaṁ bhagavato'ntikād ghoṣaṁ śrutvā| tatkasya hetoḥ?
aśrutvaiva tāvadahaṁ bhagavan idamevaṁrūpaṁ bhagavato'ntikād dharmaṁ
tadanyān bodhisattvān dṛṣṭvā bodhisattvānāṁ ca anāgate'dhvani buddhanāma
śrutvā atīva śocāmi atīva saṁtapye,
bhraṣṭo'smyevaṁrūpāt tathāgatajñānagocarād jñānadarśanāt| yadā cāhaṁ
bhagavan abhīkṣṇaṁ gacchāmi parvatagirikandarāṇi
vanaṣaṇḍānyārāmanadīvṛkṣamūlānyekāntāni divāvihārāya,
tadāpyahaṁ bhagavan yadbhūyastvena anenaiva vihāreṇa viharāmi| tulye
nāma dharmadhātupraveśe vayaṁ bhagavatā hīnena yānena niryātitāḥ| evaṁ
ca me bhagavaṁstasmin samaye bhavati-asmākamevaiṣo'parādhaḥ,
naiva bhagavato'parādhaḥ| tatkasya hetoḥ?
sacedbhagavānasmābhiḥ pratīkṣitaḥ syāt sāmutkarṣikīṁ dharmadeśanāṁ
kathayamānaḥ,
yadidamanuttarāṁ samyaksaṁbodhimārabhya,
teṣveva vayaṁ bhagavan dharmeṣu niryātāḥ syāma| yatpunarbhagavan
asmābhiranupasthiteṣu bodhisattveṣu saṁdhābhāṣyaṁ
bhagavato'jānamānaistvaramāṇaiḥ prathamabhāṣitaiva tathāgatasya
dharmadeśanā śrutvodgṛhītā dhāritā bhāvitā cintitā manasikṛtā| so'haṁ
bhagavan ātmaparibhāṣaṇayaiva bhūyiṣṭhena rātriṁdivānyatināmayāmi|
adyāsmi bhagavan nirvāṇaprāptaḥ| adyāsmi bhagavan parinirvṛtaḥ| adya me
bhagavan arhattvaṁ prāptam| adyāhaṁ bhagavan bhagavataḥ putro jyeṣṭha
auraso mukhato jāto dharmajo dharmanirmito dharmadāyādo dharmanirvṛttaḥ|
apagataparidāho'smyadya bhagavan imamevaṁrūpamadbhutadharmamaśrutapūrvaṁ
bhagavato'ntikād ghoṣaṁ śrutvā||
atha
khalvāyuṣmān śāriputrastasyāṁ velāyāṁ
bhagavantamābhirgāthābhiradhyabhāṣata—
āścaryaprāpto'smi mahāvināyaka
audbilyajāto
imu ghoṣa śrutvā|
kathaṁkathā
mahya na bhūya kācit
paripācito'haṁ
iha agrayāne||1||
āścaryabhūtaḥ
sugatāna ghoṣaḥ
kāṅkṣāṁ ca
śokaṁ ca jahāti prāṇinām|
kṣīṇāsravasyo
mama yaśca śoko
vigato'sti
sarvaṁ śruṇiyāna ghoṣam||2||
divāvihāramanucaṁkramanto
vanaṣaṇḍa
ārāmatha vṛkṣamūlam|
girikandarāṁścāupyupasevamāno
anucintayāmī
imameva cintām||3||
aho'smi
parivañcitu pāpacittai-
stulyeṣu
dharmeṣu anāsraveṣu|
yannāma
traidhātuki agradharmaṁ
na deśayiṣyāmi
anāgate'dhve||4||
dvātriṁśatī
lakṣaṇa mahya bhraṣṭā
suvarṇavarṇacchavitā ca bhraṣṭā|
balā
vimokṣāścimi sarvi riñcitā
tulyeṣu
dharmeṣu aho'smi mūḍhaḥ||5||
anuvyañjanā ye
ca mahāmunīnā-
maśīti pūrṇāḥ
pravarā viśiṣṭāḥ|
aṣṭādaśāveṇika
ye ca dharmā-
ste cāpi
bhraṣṭā ahu vañcito'smi||6||
dṛṣṭvā ca tvāṁ
lokahitānukampī
divāvihāraṁ
parigamya caikaḥ|
hā
vañcito'smīti vicintayāmi
asaṅgajñānātu
acintiyātaḥ||7||
rātriṁdivāni
kṣapayāmi nātha
bhūyiṣṭha so
eva vicintayantaḥ|
pṛcchāmi tāvad
bhagavantameva
bhraṣṭo'hamasmītyatha vā na veti||8||
evaṁ ca me
cintayato jinendra
gacchanti
rātriṁdiva nityakālam|
dṛṣṭvā ca
anyān bahubodhisattvān
saṁvarṇitāllokavināyakena||9||
śrutvā ca
so'haṁ imu buddhadharmaṁ
saṁghāya
etatkila bhāṣitaṁ ti|
atarkikaṁ
sūkṣmamanāsravaṁ ca
jñānaṁ praṇetī
jina bodhimaṇḍe||10||
dṛṣṭīvilagno
hyahamāsi pūrvaṁ
parivrājakastīrthikasaṁmataśca|
tato mamā
āśayu jñātva nātho
dṛṣṭīvimokṣāya
bravīti nirvṛtim||11||
vimucya tā
dṛṣṭikṛtāni sarvaśaḥ
śūnyāṁśca
dharmānahu sparśayitvā|
tato
vijānāmyahu nirvṛto'smi
na cāpi
nirvāṇamidaṁ pravucyati||12||
yadā tu buddho
bhavate'grasattvaḥ
puraskṛto
naramaruyakṣarākṣasaiḥ|
dvātriṁśatīlakṣaṇarūpadhārī
aśeṣato
nirvṛtu bhoti tatra||13||
vyapanīta
sarvāṇi mi manyitāni
śrutvā ca
ghoṣaṁ ahamadya nirvṛtaḥ|
yadāpi
vyākurvasi agrabodhau
purato hi
lokasya sadevakasya||14||
balavacca
āsīnmama chambhitatvaṁ
prathamaṁ
giraṁ śrutva vināyakasya|
mā haiva māro
sa bhavedviheṭhako
abhinirmiṇitvā
bhuvi buddhaveṣam||15||
yadā tu hetūhi
ca kāraṇaiśca
dṛṣṭāntakoṭīnayutaiśca darśitā|
suparisthitā
sā varabuddhabodhi-
stato'smi
niṣkāṅkṣu śruṇitva dharmam||16||
yadā ca me
buddhasahasrakoṭyaḥ
kīrteṣyatī tān
parinirvṛtān jinān|
yathā ca
tairdeśitu eṣa dharma
upāyakauśalya
pratiṣṭhihitvā||17||
anāgatāśco
bahu buddha loke
tiṣṭhanti ye
co paramārthadarśinaḥ|
upāyakauśalyaśataiśca dharmaṁ
nidarśayiṣyantyatha deśayanti ca||18||
tathā ca te
ātmana yādṛśī carī
abhiniṣkramitvā prabhṛtīya saṁstutā|
buddhaṁ ca te
yādṛśu dharmacakraṁ
tathā ca
te'vasthita dharmadeśanā||19||
tataśca jānāmi
na eṣa māro
bhūtāṁ cariṁ
darśayi lokanāthaḥ |
na hyatra
mārāṇa gatī hi vidyate
mamaiva cittaṁ
vicikitsaprāptam||20||
yadā tu
madhureṇa gabhīravalgunā
saṁharṣito
buddhasvareṇa cāham|
tadā mi
vidhvaṁsita sarvasaṁśayā
vicikitsa
naṣṭā ca sthito'smi jñāne||21||
niḥsaṁśayaṁ
bheṣyi tathāgato'haṁ
puraskṛto loki
sadevake'smin|
saṁghāya
vakṣye imu buddhabodhiṁ
samādapento
bahubodhisattvān||22||
evamukte
bhagavānāyuṣmantaṁ śāriputrametadavocat-ārocayāmi te śāriputra,
prativedayāmi te asya sadevakasya lokasya purataḥ samārakasya
sabrahmakasya saśramaṇabrāhmaṇikāyāḥ prajāyāḥ purataḥ| mayā tvaṁ
śāriputra viṁśatīnāṁ buddhakoṭīnayutaśatasahasrāṇāmantike
paripācito'nuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau| mama ca tvaṁ śāriputra
dīrgharātramanuśikṣito'bhūt| sa tvaṁ śāriputra bodhisattvasaṁmantritena
bodhisattvarahasyena iha mama pravacane upapannaḥ| sa tvaṁ śāriputra
bodhisattvādhiṣṭhānena tatpaurvakaṁ caryāpraṇidhānaṁ
bodhisattvasaṁmantritaṁ bodhisattvarahasyaṁ na samanusmarasi|
nirvṛto'smīti manyase| so'haṁ tvāṁ śāriputra
pūrvacaryāpraṇidhānajñānānubodhamanusmārayitukāma imaṁ
saddharmapuṇḍarīkaṁ dharmaparyāyaṁ sūtrāntaṁ mahāvaipulyaṁ
bodhisattvāvavādaṁ sarvabuddhaparigrahaṁ śrāvakāṇāṁ saṁprakāśayāmi||
api khalu
punaḥ śāriputra,
bhaviṣyasi tvamanāgate'dhvani aprameyaiḥ
kalpairacintyairapramāṇairbahūnāṁ tathāgatakoṭīnayutaśatasahasrāṇāṁ
saddharmaṁ dhārayitvā vividhāṁ ca pūjāṁ kṛtvā imāmeva bodhisattvacaryāṁ
paripūrya padmaprabho nāma tathāgato'rhan samyaksaṁbuddho loke
bhaviṣyasi vidyācaraṇasaṁpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ
puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṁ ca manuṣyāṇāṁ ca buddho bhagavān||
tena khalu
punaḥ śāriputra samayena tasya bhagavataḥ padmaprabhasya tathāgatasya
virajaṁ nāma buddhakṣetraṁ bhaviṣyati samaṁ ramaṇīyaṁ prāsādikaṁ
paramasudarśanīyaṁ pariśuddhaṁ ca sphītaṁ ca ṛddhaṁ ca kṣemaṁ ca
subhikṣaṁ ca bahujananārīgaṇākīrṇaṁ ca maruprakīrṇaṁ ca vaiḍūryamayaṁ
suvarṇasūtrāṣṭāpadanibaddham| teṣu ca aṣṭāpadeṣu ratnavṛkṣā bhaviṣyanti
saptānāṁ ratnānāṁ puṣpaphalaiḥ satatasamitaṁ samarpitāḥ||
so'pi
śāriputra padmaprabhastathāgato'rhan samyaksaṁbuddhastrīṇyeva
yānānyārabhya dharmaṁ deśayiṣyati| kiṁcāpi śāriputra sa tathāgato na
kalpakaṣāya utpatsyate,
api tu praṇidhānavaśena dharmaṁ deśayiṣyati| mahāratnapratimaṇḍitaśca
nāma śāriputra sa kalpo bhaviṣyati| tatkiṁ manyase śāriputra kena
kāraṇena sa kalpo mahāratnapratimaṇḍita ityucyate?
ratnāni śāriputra buddhakṣetre bodhisattvā ucyante| te tasmin kāle
tasyāṁ virajāyāṁ lokadhātau bahavo bodhisattvā bhaviṣyantyaprameyā
asaṁkhyeyā acintyā atulyā amāpyā gaṇanāṁ samatikrāntā anyatra
tathāgatagaṇanayā| tena kāraṇena sa kalpo mahāratnapratimaṇḍita
ityucyate||
tena khalu
punaḥ śāriputra samayena bodhisattvāstasmin buddhakṣetre yadbhūyasā
ratnapadmavikrāmiṇo bhaviṣyanti| anādikarmikāśca te bodhisattvā
bhaviṣyanti| ciracaritakuśalamūlā bahubuddhaśatasahasracīrṇabrahmacaryāḥ,
tathāgataparisaṁstutā buddhajñānābhiyuktā mahābhijñāparikarmanirjātāḥ
sarvadharmanayakuśalā mārdavāḥ smṛtimantaḥ| bhūyiṣṭhena śāriputra
evaṁrūpāṇāṁ bodhisattvānāṁ paripūrṇaṁ tadbuddhakṣetraṁ bhaviṣyati||
tasya khalu
punaḥ śāriputra padmaprabhasya tathāgatasya dvādaśāntarakalpā
āyuṣpramāṇaṁ bhaviṣyati sthāpayitvā kumārabhūtatvam| teṣāṁ ca
sattvānāmaṣṭāntarakalpā āyuṣpramāṇaṁ bhaviṣyati| sa ca śāriputra
padmaprabhastathāgato dvādaśānāmantarakalpānāmatyayena dhṛtiparipūrṇaṁ
nāma bodhisattvaṁ mahāsattvaṁ vyākṛtya anuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau
parinirvāsyati| ayaṁ bhikṣavo dhṛtiparipūrṇo bodhisattvo mahāsattvo
mamānantaramanuttarāṁ samyaksaṁbodhimabhisaṁbhotsyate|
padmavṛṣabhavikrāmī nāma tathāgato'rhan samyaksaṁbuddho loke bhaviṣyati
vidyācaraṇasaṁpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā
devānāṁ ca manuṣyāṇāṁ ca buddho bhagavān| tasyāpi śāriputra
padmavṛṣabhavikrāmiṇastathāgatasya evaṁrūpameva buddhakṣetraṁ
bhaviṣyati||
tasya khalu
punaḥ śāriputra padmaprabhasya tathāgatasya parinirvṛtasya
dvātriṁśadantarakalpān saddharmaḥ sthāsyati| tatastasya tasmin saddharme
kṣīṇe dvātriṁśadantarakalpān saddharmapratirūpakaḥ sthāsyati||
atha khalu
bhagavāṁstasyāṁ velāyāmimā gāthā abhāṣata—
bhaviṣyase
śārisutā tuhaṁ pi
anāgate'dhvāni
jinastathāgataḥ|
padmaprabho
nāma samantacakṣu-
rvineṣyase
prāṇisahasrakoṭyaḥ||23||
bahubuddhakoṭīṣu karitva satkriyāṁ
caryābalaṁ
tatra upārjayitvā|
utpādayitvā ca
daśo balāni
spṛśiṣyase
uttamamagrabodhim||24||
acintiye
aparimitasmi kalpe
prabhūtaratnastada kalpu bheṣyati|
virajā ca
nāmnā tada lokadhātuḥ
kṣetraṁ
viśuddhaṁ dvipadottamasya||25||
vaidūryasaṁstīrṇa tathaiva bhūmiḥ
suvarṇasūtrapratimaṇḍitā ca|
ratnāmayairvṛkṣaśatairupetā
sudarśanīyaiḥ
phalapuṣpamaṇḍitaiḥ||26||
smṛtimanta
tasmin bahubodhisattvāḥ
caryābhinirhārasukovidāśca|
ye śikṣitā
buddhaśateṣu caryāṁ
te tatra
kṣetre upapadya santi||27||
so cejjinaḥ
paścimake samucchraye
kumārabhūmīmatināmayitvā|
jahitva
kāmānabhiniṣkamitvā
spṛśiṣyate
uttamamagrabodhim||28||
sama dvādaśā
antarakalpa tasya
bhaviṣyate āyu
tadā jinasya|
manujānapī
antarakalpa aṣṭa
āyuṣpramāṇaṁ
tahi teṣa bheṣyati||29||
parinirvṛtasyāpi jinasya tasya
dvātriṁśatiṁ
antarakalpa pūrṇām|
saddharma
saṁsthāsyati tasmi kāle
hitāya lokasya
sadevakasya||30||
saddharmi
kṣīṇe pratirūpako'sya
dvātriṁśatī
antarakalpa sthāsyati|
śarīravaistārika tasya tāyinaḥ
susatkṛto
naramarutaiśca nityam||31||
etādṛśaḥ so
bhagavān bhaviṣyati
prahṛṣṭa tvaṁ
śārisutā bhavasva|
tvameva so
tādṛśako bhaviṣyasi
anābhibhūto
dvipadānamuttamaḥ||32||
atha khalu
tāścatasraḥ parṣado bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikā
devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragamanuṣyāmanuṣyā āyuṣmataḥ
śāriputrasyedaṁ vyākaraṇamanuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau bhagavato'ntikāt
saṁmukhaṁ śrutvā tuṣṭā udagrā āttamanasaḥ pramuditāḥ
prītisaumanasyajātāḥ svakasvakaiścīvarairbhagavantamabhicchādayāmāsuḥ|
śakraśca devānāmindro brahmā ca sahāṁpatiranyāśca
devaputraśatasahasrakoṭyo bhagavantaṁ divyairvastrairabhicchādayāmāsuḥ|
divyaiśca māndāravairmahāmāndaravaiśca puṣpairabhyavakiranti sma|
divyāni ca vastrāṇyuparyantarīkṣe bhrāmayanti sma| divyāni ca
tūryaśatasahasrāṇi dundubhayaścoparyantarīkṣe parāhananti sma| mahāntaṁ
ca puṣpavarṣamabhipravarṣayitvā evaṁ ca vācaṁ bhāṣante sma-pūrvaṁ
bhagavatā vārāṇasyāmṛṣipatane mṛgadāve dharmacakraṁ pravartitam| idaṁ
punarbhagavatā adya anuttaraṁ dvitīyaṁ dharmacakraṁ pravartitam| te ca
devaputrāstasyāṁ velāyāmimā gāthā abhāṣanta—
dharmacakraṁ
pravartesi loke apratipudgala|
vārāṇasyāṁ
mahāvīra skandhānāmudayaṁ vyayam||33||
prathamaṁ
pravartitaṁ tatra dvitīyamiha nāyaka|
duḥśraddadheya
yasteṣāṁ deśito'dya vināyaka||34||
bahu dharmaḥ
śruto'smābhiarlokanāthasya saṁmukham|
na cāyamīdṛśo
dharmaḥ śrutapūrvaḥ kadācana||35||
anumodāma
mahāvīra saṁdhābhāṣyaṁ maharṣiṇaḥ|
yathārtho
vyākṛto hyeṣa śāriputro viśāradaḥ||36||
vayamapyedṛśāḥ
syāmo buddhā loke anuttarāḥ|
saṁdhābhāṣyeṇa
deśento buddhabodhimanuttarām||37||
yacchrutaṁ
kṛtamasmābhirasmilloke paratra vā|
ārāgitaśca
yadbuddhaḥ prārthanā bhotu bodhaye||38||
atha
khalvāyuṣmān śāriputro bhagavantametadavocat-niṣkāṅkṣo'smi bhagavan
vigatakathaṁkatho bhagavato'ntikāt saṁmukhamidamātmano vyākaraṇaṁ śrutvā
anuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau| yāni ca imāni bhagavan dvādaśa
vaśībhūtaśatāni bhagavatā pūrvaṁ śaikṣabhūmau sthāpitāni evamavavaditāni
evamanuśiṣṭānyabhūvan etatparyavasāno me bhikṣavo dharmavinayo yadidaṁ
jātijarāvyādhimaraṇaśokasamatikramo nirvāṇasamavasaraṇaḥ| ime ca
bhagavan dve bhikṣusahasre śaikṣāśaikṣāṇāṁ bhagavataḥ śrāvakāṇāṁ
sarveṣāmātmadṛṣṭibhavadṛṣṭivibhavadṛṣṭisarvadṛṣṭivivarjitānāṁ
nirvāṇabhūmisthitāḥ smaḥ ityātmanaḥ saṁjānatām,
te bhagavato'ntikādimamevaṁrūpamaśrutapūrvaṁ dharma śrutvā
kathaṁkathāmāpannāḥ| tatsādhu bhagavān bhāṣatāmeṣāṁ bhikṣūṇāṁ
kaukṛtyavinodanārtha yathā bhagavannetāścatasraḥ parṣado niṣkāṅkṣā
nirvicikitsā bhaveyuḥ||
evamukte
bhagavānāyuṣmantaṁ śāriputrametadavocat-nanu te mayā śāriputra
pūrvamevākhyātaṁ yathā
nānābhinirhāranirdeśavividhahetukāraṇanidarśanārambaṇaniruktyupāyakauśalyairnānādhimuktānāṁ
sattvānāṁ nānādhātvāśayānāmāśayaṁ viditvā tathāgato'rhan samyaksaṁbuddho
dharmaṁ deśayati| imāmevānuttarāṁ samyaksaṁbodhimārabhya
sarvadharmadeśanābhirbodhisattvayānameva samādāpayati| api tu khalu
punaḥ śāriputra aupamyaṁ te kariṣyāmi asyaivārthasya bhūyasyā mātrayā
saṁdarśanārtham| tatkasya hetoḥ?
upamayā iha ekatyā vijñapuruṣā bhāṣitasyārthamājānanti||
tadyathāpi
nāma śāriputra iha syāt kasmiṁścideva grāme vā nagare vā nigame vā
janapade vā janapadapradeśe vā rāṣṭre vā rājadhānyāṁ vā gṛhapatirjīrṇo
vṛddho mahallako'bhyatītavayo'nuprāpta āḍhyo mahādhano mahābhogaḥ|
mahaccāsya niveśanaṁ bhaveducchritaṁ ca vistīrṇaṁ ca cirakṛtaṁ ca jīrṇaṁ
ca dvayorvā trayāṇāṁ vā caturṇāṁ vā pañcānāṁ vā prāṇiśatānāmāvāsaḥ|
ekadvāraṁ ca tanniveśanaṁ bhavet| tṛṇasaṁchannaṁ ca bhavet|
vigalitaprāsādaṁ ca bhavet| pūtistambhamūlaṁ ca bhavet|
saṁśīrṇakuḍyakaṭalepanaṁ ca bhavet| tacca sahasaiva mahātāgniskandhena
sarvapārśveṣu sarvāvantaṁ niveśanaṁ pradīptaṁ bhavet| tasya ca puruṣasya
bahavaḥ kumārakāḥ syuḥ pañca vā daśa vā viṁśatirvā| sa ca
puruṣastasmānniveśanād bahirnirgataḥ syāt||
atha khalu
śāriputra sa puruṣastaṁ svakaṁ niveśanaṁ mahātāgniskandhena samantāt
saṁprajvalitaṁ dṛṣṭvā bhītastrasta udvignacitto bhavet,
evaṁ cānuvicintayet-pratibalo'hamanena
mahatāgniskandhenāsaṁspṛṣṭo'paridagdhaḥ kṣiprameva svastinā asmād
gṛhādādīptād dvāreṇa nirgantuṁ nirdhāvitum| api tu ya ime mamaiva putrā
bālakāḥ kumārakā asminneva niveśane ādīpte taistaiḥ krīḍanakaiḥ krīḍanti
ramanti paricārayanti,
imaṁ cāgāramādīptaṁ na jānanti na budhyante na vidanti na cetayanti
nodvegamāpadyante,
saṁtapyamānā apyanena mahatāgniskandhena mahatā ca duḥkhaskandhena
spṛṣṭāḥ samānā na duḥkhaṁ manasi kurvanti,
nāpi nirgamanamanasikāramutpādayanti||
sa ca
śāriputra puruṣo balavān bhaved bāhubalikaḥ| sa
evamanuvicintayet-aha-masmi balavān bāhubalikaśca| yannvahaṁ sarvānimān
kumārakānekapiṇḍayitvā utsaṅgenādāya asmād gṛhānnirgamayeyam| sa
punarevamanuvicintayet-idaṁ khalu niveśanamekapraveśaṁ saṁvṛtadvārameva|
kumārakāścapalāścañcalā bālajātīyāśca| mā haiva paribhrameyuḥ| te'nena
mahatāgniskandhenānayavyasanamāpadyeran| yannūnamahametān saṁcodayayam|
iti pratisaṁkhyāya tān kumārakānāmantrayate sma-āgacchata bhavantaḥ
kumārakāḥ,
nirgacchata| ādīptamidaṁ gṛhaṁ mahatā agniskandhena| mā haivātraiva
sarve'nena mahatāgniskandhena dhakṣyatha,
anayavyasanamāpatsyatha| atha khalu te kumārakā evaṁ tasya hitakāmasya
puruṣasya tadbhāṣitaṁ nāvabudhyante nodvijanti notrasanti na saṁtrasanti
na saṁtrāsamāpadyante,
na vicintayanti na nirdhāvanti,
nāpi jānanti na vijānanti kimetadādīptaṁ nāmeti| anyatra tena tenaiva
dhāvanti vidhāvanti,
punaḥ punaśca taṁ pitaramavalokayanti| tatkasya hetoḥ?
yathāpīdaṁ bālabhāvatvāt||
atha khalu sa
puruṣa evamanuvicintayet-ādīptamidaṁ niveśanaṁ mahatāgniskandhena
saṁpradīptam| mā haivāhaṁ ceme ca kumārakā ihaivānena mahātāgniskandhena
anayavyasanamāpatsyāmahe| yannvahamupāyakauśalyenemān kumārakān asmād
gṛhāt niṣkrāmayeyam| sa ca puruṣasteṣāṁ kumārakāṇāmāśayajño bhavet,
adhimuktiṁ ca vijānīyāt| teṣāṁ ca kumārakāṇāmanekavidhānyanekāni
krīḍanakāni bhaveyurvividhāni ca ramaṇīyakānīṣṭāni kāntāni priyāṇi
manaāpāni,
tāni ca durlabhāni bhaveyuḥ||
atha khalu sa
puruṣasteṣāṁ kumārakāṇāmāśayaṁ jānaṁstān kumārakānetadavocat-yāni tāni
kumārakā yuṣmākaṁ krīḍanakāni ramaṇīyakānyāścaryādbhutāni,
yeṣāmalābhāt saṁtapyatha,
nānāvarṇāni bahuprakārāṇi| tadyathā gorathakānyajarathakāni
mṛgarathakāni| yāni bhavatāmiṣṭāni kāntāni priyāṇi manaāpāni| tāni ca
mayā sarvāṇi bahinirveśanadvāre sthāpitāni yuṣmākaṁ krīḍanahetoḥ|
āgacchantu bhavanto nirdhāvantvasmānniveśanāt| ahaṁ vo yasya yasya
yenārtho yena prayojanaṁ bhaviṣyati,
tasmai tasmai tatpradāsyāmi| āgacchata śīghraṁ teṣāṁ kāraṇam,
nirdhāvata| atha khalu te kumārakāsteṣāṁ krīḍanakānāṁ
ramaṇīyakānāmarthāya yathepsitānāṁ yathāsaṁkalpitānāmiṣṭānāṁ kāntānāṁ
priyāṇāṁ manaāpānāṁ nāmadheyāni śrutvā tasmādādīptādagārāt
kṣipramevārabdhavīryā balavatā javena anyonyamapratīkṣamāṇāḥ kaḥ
prathamaṁ kaḥ prathamataramityanyonyaṁ
saṁghaṭṭitakāyāstasmādādīptādagārāt kṣiprameva nirdhāvitāḥ||
atha sa
puruṣaḥ kṣemasvastinā tān kumārakān nirgatān dṛṣṭvā abhayaprāptāniti
viditvā ākāśe grāmacatvare upaviṣṭaḥ prītiprāmodyajāto nirupādāno
vigatanīvaraṇo'bhayaprāpto bhavet| atha khalu te kumārakā yena sa pitā
tenopasaṁkrāman,
upasaṁkramyaivaṁ vadeyuḥ-dehi nastāta tāni vividhāni krīḍanakāni
ramaṇīyāni| tadyathā-gorathakānyajarathakāni mṛgarathakāni| atha khalu
śāriputra sa puruṣasteṣāṁ svakānāṁ putrāṇāṁ vātajavasaṁpannān
gorathakānevānuprayacchet saptaratnamayān savedikān
sakiṅkiṇījālābhipralambitānuccān pragṛhītānāścaryādbhutaratnālaṁkṛtān
ratnadāmakṛtaśobhān puṣpamālyālaṁkṛtāṁstūlikāgoṇikāstaraṇān
dūṣyapaṭapratyāstīrṇānubhayato lohitopadhānān śvetaiḥ prapāṇḍaraiḥ
śīghrajavairgoṇairyojitān bahupuruṣaparigṛhītān| savaijayantān
gorathakāneva vātabalajavasaṁpannānekavarṇānekavidhānekaikasya dārakasya
dadyāt|
tatkasya hetoḥ?
tathā hi śāriputra sa puruṣa āḍhyaśca bhavenmahādhanaśca
prabhūtakoṣṭhāgāraśca| sa evaṁ manyeta-alaṁ ma eṣāṁ
kumārakāṇāmanyairyānairdattairiti| tatkasya hetoḥ?
sarva evaite kumārakā mamaiva putrāḥ,
sarve ca me priyā manaāpāḥ| saṁvidyante ca me imānyevaṁrūpāṇi
mahāyānāni| samaṁ ca mayaite kumārakāḥ sarve cintayitavyā na viṣamam|
ahamapi bahukoṣakoṣṭhāgāraḥ| sarvasattvānāmapyahamimānyevaṁrūpāṇi
mahāyānāni dadyām,
kimaṅga punaḥ svakānāṁ putrāṇām| te ca dārakāstasmin samaye teṣu
mahāyāneṣvabhiruhya āścaryādbhutaprāptā bhaveyuḥ| tatkiṁ manyase
śāriputra mā haiva tasya puruṣasya mṛṣāvādaḥ syāt,
yena teṣāṁ dārakāṇāṁ pūrvaṁ trīṇi yānānyupadarśayitvā paścātsarveṣāṁ
mahāyānānyeva dattāni,
udārayānānyeva dattāni?
śāriputra
āha-na hyetad bhagavan,
na hyetat sugata| anenaiva tāvad bhagavan kāraṇena sa puruṣo na mṛṣāvādī
bhaved yattena puruṣeṇopāyakauśalyena te dārakāstasmādādīptād
gṛhānniṣkāsitāḥ,
jīvitena ca abhicchāditāḥ| tatkasya hetoḥ?
ātmabhāvapratilambhenaiva bhagavan sarvakrīḍanakāni labdhāni bhavanti|
yadyapi tāvad bhagavan sa puruṣasteṣāṁ kumārakāṇāmekarathamapi na dadyāt,
tathāpi tāvad bhagavan sa puruṣo na mṛṣāvādī bhavet| tatkasya hetoḥ?
tathā hi bhagavaṁstena puruṣeṇa pūrvameva
evamanuvicintitam-upāyakauśalyena ahamimān kumārakāṁstasmānmahato
duḥkhaskandhāt parimocayiṣyāmīti| anenāpi bhagavan paryāyeṇa tasya
puruṣasya na mṛṣāvādo bhavet| kaḥ punarvādo yattena puruṣeṇa
prabhūtakośakoṣṭhāgāramastīti kṛtvā putrapriyatāmeva manyamānena
ślāghamānenaikavarṇānyekayānāni dattāni,
yaduta mahāyānāni| nāsti bhagavaṁstasya puruṣasya mṛṣāvādaḥ||
evamukte
bhagavānāyuṣmantaṁ śāriputrametadavocat-sādhu sādhu śāriputra|
evametacchāriputra,
evametad yathā vadasi| evameva śāriputra tathāgato'rhan samyaksaṁbuddhaḥ
sarvabhayavinivṛttaḥ
sarvopadravopāyāsopasargaduḥkhadaurmanasyāvidyāndhakāratamastimirapaṭalaparyavanāhebhyaḥ
sarveṇa sarvaṁ sarvathā vipramuktaḥ| tathāgato
jñānabalavaiśāradyāveṇikabuddhadharmasamanvāgataḥ ṛddhibalenātibalavāllokapitāḥ,
mahopāyakauśalyajñānaparamapāramitāprāpto mahākāruṇiko'parikhinnamānaso
hitaiṣī anukampakaḥ| sa traidhātuke mahatā duḥkhadaurmanasyaskandhena
ādīptajīrṇapaṭalaśaraṇaniveśanasadṛśa utpadyate sattvānāṁ
jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsāvidyāndhakāratamastimirapaṭalaparyavanāhapratiṣṭhānāṁ
rāgadveṣamohaparimocanahetoranuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau samādāpanahetoḥ|
sa utpannaḥ samānaḥ paśyati sattvān dahyataḥ pacyamānāṁstapyamānān
paritapyamānān jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ,
paribhoganimittaṁ ca kāmahetunidānaṁ ca anekāvidhāni duḥkhāni
pratyanubhavanti| dṛṣṭadhārmikaṁ ca paryeṣṭinidānaṁ parigrahanidānaṁ
sāṁparāyikaṁ narakatiryagyoniyamalokeṣvanekavidhāni duḥkhāni
pratyanubhaviṣyanti| devamanuṣyadāridryamaniṣṭasaṁyogamiṣṭavinābhāvikāni
ca duḥkhāni pratyanubhavanti| tatraiva ca duḥkhaskandhe parivartamānāḥ
krīḍanti ramante paricārayanti notrasanti na saṁtrasanti na
saṁtrāsamāpadyante na budhyante na cetayanti nodvijanti na niḥsaraṇaṁ
paryeṣante| tatraiva ca ādīptāgārasadṛśe traidhātuke'bhiramanti,
tena tenaiva vidhāvanti| tena ca mahatā duḥkhaskandhena abhyāhatā na
duḥkhamanasikārasaṁjñāmutpādayanti||
tatra
śāriputra tathāgata evaṁ paśyati-ahaṁ khalveṣāṁ sattvānāṁ pitā| mayā
hyete sattvā asmādevaṁrūpānmahato duḥkhaskandhāt parimocayitavyāḥ,
mayā caiṣāṁ sattvānāmaprameyamacintyaṁ buddhajñānasukhaṁ dātavyam,
yenaite sattvāḥ krīḍiṣyanti ramiṣyanti paricārayiṣyanti,
vikrīḍitāni ca kariṣyanti||
tatra
śāriputra tathāgata evaṁ paśyati-sacedahaṁ jñānabalo'smīti kṛtvā
ṛddhibalo'smīti kṛtvā anupāyenaiṣāṁ sattvānāṁ
tathāgatajñānabalavaiśāradyāni saṁśrāvayeyam,
naite sattvā ebhirdharbhairniryāyeyuḥ| tatkasya hetoḥ?
adhyavasitā hyamī sattvāḥ pañcasu kāmaguṇeṣu traidhātukaratyām|
aparimuktā jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsebhyaḥ|
dahyante pacyante tapyante paritapyante|
anirdhāvitāstraidhātukādādīptajīrṇapaṭalaśaraṇaniveśanasadṛśāt kathamete
buddhajñānaṁ paribhotsyante?
tatra
śāriputra tathāgato yadyathāpi nāma sa puruṣo bāhubalikaḥ sthāpayitvā
bāhubalam,
upāyakauśalyena tān kumārakāṁstasmādādīptādagārānniṣkāsayet,
niṣkāsayitvā sa teṣāṁ paścādudārāṇi mahāyānāni dadyāt,
evameva śāriputra tathāgato'pyarhan
samyaksaṁbuddhastathāgatajñānabalavaiśāradyasamanvāgataḥ sthāpayitvā
tathāgatajñānabalavaiśāradyam,
upāyakauśalyajñānenādīptajīrṇapaṭalaśaraṇaniveśanasadṛśāt traidhātukāt
sattvānāṁ niṣkāsanahetostrīṇi yānānyupadarśayati yadut śrāvakayānaṁ
pratyekabuddhayānaṁ bodhisattvayānamiti| tribhiśca yānaiḥ
sattvāllobhayati,
evaṁ caiṣāṁ vadati-mā bhavanto'sminnādīptāgārasadṛśe
traidhātuke'bhiramadhvaṁ hīneṣu rūpaśabdagandharasasparśeṣu| atra hi
yūyaṁ traidhātuke'bhiratāḥ pañcakāmaguṇasahagatayā tṛṣṇayā dahyatha
tapyatha paritapyatha| nirdhāvadhvamasmāt traidhātukāt| trīṇi
yānānyanuprāpsyatha yadidaṁ śrāvakayānaṁ pratyekabuddhayānaṁ
bodhisattvayānamiti| ahaṁ vo'tra sthāne pratibhūḥ| ahaṁ vo dāsyāmyetāni
trīṇi yānāni| abhiyujyadhve traidhātukānni'saraṇahetoḥ| evaṁ
caitāllobhayāmi-etāni bhoḥ sattvā yāni āryāṇi ca āryapraśastāni ca
mahāramaṇīyakasamanvāgatāni ca| akṛpaṇametairbhavantaḥ krīḍiṣyatha
ramiṣyatha paricārayiṣyatha|
indriyabalabodhyaṅgadhyānavimokṣasamādhisamāpattibhiśca mahatīṁ ratiṁ
pratyanubhaviṣyatha| mahatā ca sukhasaumanasyena samanvāgatā
bhaviṣyatha||
tatra
śāriputra ye sattvāḥ paṇḍitajātīyā bhavanti,
te tathāgatasya lokapiturabhiśraddadhanti| abhiśraddadhitvā ca
tathāgataśāsane'bhiyujyante udyogamāpadyante| tatra kecit sattvā
paraghoṣaśravānugamanamākāṅkṣamāṇā
ātmaparinirvāṇahetoścaturāryasatyānubodhāya tathāgataśāsane'bhiyujyante|
te ucyante śrāvakayānamākāṅkṣamāṇāḥ traidhātukānnirdhāvanti| tadyathāpi
nāma tasmādādīptādagārādanyatare dārakā mṛgarathamākāṅkṣamāṇā
nirdhāvitāḥ| anye sattvā anācāryakaṁ jñānaṁ damaśamathamākāṅkṣamāṇā
ātmaparinirvāṇahetorhetupratyayānubodhāya tathāgataśāsane'bhiyujyante,
te ucyante pratyekabuddhayānamākāṅkṣamāṇāstraidhātukānnirdhāvanti|
tadyathāpi nāma tasmādādīptādagārādanyatare dārakā ajarathamāṅkṣamāṇā
nirdhāvitāḥ| apare punaḥ sattvāḥ sarvajñajñānaṁ buddhajñānaṁ
svayaṁbhūjñānamanācāryakaṁ jñānamākāṅkṣamāṇā bahujanahitāya
bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya
devānāṁ ca manuṣyāṇāṁ ca
sarvasattvaparinirvāṇahetostathāgatajñānabalavaiśāradyānubodhāya
tathāgataśāsane'bhiyujyante|
te ucyante
mahāyānamākāṅkṣamāṇāstraidhātukānnirdhāvanti| tena kāraṇenocyante
bodhisattvā mahāsattvā iti| tadyathāpi nāma tasmādādīptādagārādanyatare
dārakā gorathamākāṅkṣamāṇānirdhāvitāḥ| tadyathāpi nāma śāriputra sa
puruṣastān kumārakāṁstasmādādīptādagārānnirdhāvitān dṛṣṭvā
kṣemasvastibhyāṁ parimuktānabhayaprāptāniti viditvā ātmānaṁ ca
mahādhanaṁ viditvā teṣāṁ dārakāṇāmekameva yānamudāramanuprayacchet,
evameva śāriputra tathāgato'pyarhan samyaksaṁbuddho yadā paśyati-anekāḥ
sattvakoṭīstraidhātukāt parimuktā
duḥkhabhayabhairavopadravaparimuktāstathāgataśāsanadvāreṇa nirdhāvitāḥ
parimuktāḥ sarvabhayopadravakāntārebhyaḥ| nirvṛtisukhaprāptāḥ
nirvṛtisukhāprāptāḥ| tānetān śāriputra tasmin samaye tathāgato'rhan
samyaksaṁbuddhaḥ prabhūto mahājñānabalavaiśāradyakośa iti viditvā sarve
caite mamaiva putrā iti jñātvā buddhayānenaiva tān sattvān
parinirvāpayati| na ca kasyacit sattvasya pratyātmikaṁ parinirvāṇaṁ
vadati|
sarvāṁśca tān
sattvāṁstathāgataparinirvāṇena mahāparinirvāṇena parinirvāpayati| ye
cāpi te śāriputra sattvāstraidhātukāt parimuktā bhavanti,
teṣāṁ tathāgato dhyānavimokṣasamādhisamāpattīrāryāṇi paramasukhāni
krīḍanakāni ramaṇīyakāni dadāti,
sarvāṇyetānyekavarṇāni| tadyathāpi nāma śāriputra tasya puruṣasya na
mṛṣāvādo bhavet,
yena trīṇi yānānyupadarśayitvā teṣāṁ kumārakāṇāmekameva mahāyānaṁ
sarveṣāṁ dattaṁ saptaratnamayaṁ sarvālaṁkāravibhūṣitamekavarṇameva
udārayānameva sarveṣāmagrayānameva dattaṁ bhavet| evameva śāriputra
tathāgato'pyarhan samyaksaṁbuddho na mṛṣāvādī bhavati,
yena pūrvamupāyakauśalyena trīṇi yānānyupadarśayitvā paścānmahāyānenaiva
sattvān parinirvāpayati| tatkasya hetoḥ?
tathāgato hi śāriputra
prabhūtajñānabalavaiśāradyakośakoṣṭhāgārasamanvāgataḥ pratibalaḥ
sarvasattvānāṁ sarvajñajñānasahagataṁ dharmamupadarśayitum| anenāpi
śāriputra paryāyeṇaivaṁ veditavyam,
yathā upāyakauśalyajñānābhinirhāraistathāgata ekameva mahāyānaṁ deśayati||
atha khalu
bhagavāṁstasyāṁ velāyāmimā gāthā abhāṣata—
yathā hi
puruṣasya bhavedagāraṁ
jīrṇaṁ
mahantaṁ ca sudurbalaṁ ca|
viśīrṇa
prāsādu tathā bhaveta
stambhāśca
mūleṣu bhaveyu pūtikāḥ||39||
gavākṣaharmyā
galitaikadeśā
viśīrṇa
kuḍayaṁ kaṭalepanaṁ ca|
jīrṇu
pravṛddhoddhṛtavedikaṁ ca
tṛṇacchadaṁ
sarvata opatantam||40||
śatāna pañcāna
anūnakānāṁ
āvāsu so tatra
bhaveta prāṇinām|
bahūni cā
niṣkuṭasaṁkaṭāni
uccārapūrṇāni
jugupsitāni||41||
gopānasī
vigalita tatra sarvā
kuḍayāśca
bhittīśca tathaiva srastāḥ|
gṛdhrāṇa koṭyo
nivasanti tatra
pārāvatolūka
tathānyapakṣiṇaḥ||42||
āśīviṣā dāruṇa
tatra santi
deśapradeśeṣu
mahāviṣogrāḥ|
vicitrikā
vṛścikamūṣikāśca
etāna āvāsu
suduṣṭaprāṇinām||43||
deśe ca deśe
amanuṣya bhūyo
uccāraprasrāvavināśitaṁ ca|
kṛmikīṭakhadyotakapūritaṁ ca
śvabhiḥ
śṛgālaiśca nināditaṁ ca||44||
bheruṇḍakā
dāruṇā tatra santi
manuṣyakuṇapāni ca bhakṣayantaḥ|
teṣāṁ ca
niryāṇu pratīkṣamāṇāḥ
śvānāḥ
śṛgālāśca vasantyaneke||45||
te durbalā
nitya kṣudhābhibhūtā
deśeṣu deśeṣu
vikhādamānāḥ|
kalahaṁ
karontāśca ninādayanti
subhairavaṁ
tadgṛhamevarūpam||46||
suraudracittā
pi vasanti yakṣā
manuṣyakuṇapāni vikaḍḍhamānāḥ|
deśeṣu deśeṣu
vasanti tatra
śatāpadī
gonasakāśca vyālāḥ||47||
deśeṣu deśeṣu
ca nikṣipanti
te
potakānyālayanāni kṛtvā|
nyastāni
nyastāni ca tāni teṣāṁ
te yakṣa bhūyo
paribhakṣayanti||48||
yadā ca te
yakṣa bhavanti tṛptāḥ
parasattva
khāditva suraudracittāḥ|
parasattvamāṁsaiḥ paritṛptagātrāḥ
kalahaṁ tadā
tatra karonti tīvram||49||
vidhvastaleneṣu vasanti tatra
kumbhāṇḍakā
dārūṇaraudracittāḥ|
vitastimātrāstatha hastamātrā
dvihastamātrāścanucaṁkramanti||50||
te cāpi śvānān
parigṛhya pādai-
ruttānakān
kṛtva tathaiva bhūmau|
grīvāsu
cotpīḍya vibhartsayanto
vyābādhayantaśca ramanti tatra||51||
nānāśca
kṛṣṇāśca tathaiva durbalā
uccā
mahantāśca vasanti pretāḥ|
jighatsitā
bhojana mārgamāṇā
ārtasvaraṁ
krandiṣu tatra tatra||52||
sūcīmukhā
goṇamukhāśca kecit
manuṣyamātrāstatha śvānamātrāḥ|
prakīrṇakeśāśca karonti śabda-
māhāratṛṣṇāparidahyamānāḥ||53||
caturdiśaṁ
cātra vilokayanti
gavākṣaullokanakehi nityam|
te yakṣa
pretāśca piśācakāśca|
gṛghrāśca
āhāra gaveṣamāṇāḥ||54||
etādṛśaṁ
bhairavu tad gṛhaṁ bhavet
mahantamuccaṁ
ca sudurbalaṁ ca|
vijarjaraṁ
durbalamitvaraṁ ca
puruṣasya
ekasya parigrahaṁ bhavet||55||
sa ca bāhyataḥ
syātpuruṣo gṛhasya
niveśanaṁ
tacca bhavetpradīptam|
sahasā
samantena caturdiśaṁ ca
jvālāsahasraiḥ
paridīpyamānam||56||
vaṁśāśca
dārūṇi ca agnitāpitāḥ
karonti śabdaṁ
gurukaṁ subhairavam|
pradīpta
stambhāśca tathaiva bhittayo
yakṣāśca
pretāśca mucanti nādam||57||
jvālūṣitā
gṛdhraśatāśca bhūyaḥ
kumbhāṇḍakāḥ
ploṣṭamukhā bhramanti|
samantato
vyālaśatāśca tatra
nadanti
krośanti ca dahyamānāḥ||58||
piśācakāstatra
bahū bhramanti
saṁtāpitā
agnina mandapuṇyāḥ|
dantehi
pāṭitva ti anyamanyaṁ
rudhireṇa
siñcanti ca dahyamānāḥ||59||
bherūṇḍakāḥ
kālagatāśca tatra
khādanti
sattvāśca ti anyamanyam|
uccāra
dahyatyamanojñagandhaḥ
pravāyate loki
caturdiśāsu||60||
śatāpadīyo
prapalāyamānāḥ
kumbhāṇḍakāstāḥ paribhakṣayanti|
pradīptakeśāśca bhramanti pretāḥ
kṣudhāya
dāhena ca dahyamānāḥ||61||
etādṛśaṁ
bhairava tanniveśanaṁ
jvālāsahasrairhi viniścaradbhiḥ|
puruṣaśca so
tasya gṛhasya svāmī
dvārasmi
asthāsi vipaśyamānaḥ||62||
śṛṇoti cāsau
svake atra putrān
krīḍāpanaiḥ
krīḍanasaktabuddhīn|
ramanti te
krīḍanakapramattā
yathāpi bālā
avijānamānāḥ||63||
śrutvā ca so
tatra praviṣṭu kṣipraṁ
pramocanārthāya tadātmajānām|
mā mahya bālā
imi sarva dārakā
dahyeyu
naśyeyu ca kṣiprameva||64||
sa bhāṣate
teṣamagāradoṣān
duḥkhaṁ idaṁ
bhoḥ kulaputra dāruṇam|
vividhāśca
sattveha ayaṁ ca agni
mahantikā
duḥkhaparaṁparā tu||65||
āśīviṣā yakṣa
suraudracittāḥ
kumbhāṇḍa
pretā bahavo vasanti|
bheruṇḍakāḥ
śvānaśṛgālasaṁghā
gṛdhrāśca
āhāra gaveṣamāṇāḥ||66||
etādṛśāsmin
bahavo vasanti
vināpi cāgneḥ
paramaṁ subhairavam|
duḥkhaṁ idaṁ
kevalamevarūpaṁ
samantataścāgnirayaṁ pradīptaḥ||67||
te
codyamānāstatha bālabuddhayaḥ
kumārakāḥ
krīḍanake pramattāḥ|
na cintayante
pitaraṁ bhaṇantaṁ
na cāpi teṣāṁ
manasīkaronti||68||
puruṣaśca so
tatra tadā vicintayet
suduḥkhito'smī
iha putracintayā|
kiṁ mahya
putrehi aputrakasya
mā nāma
dahyeyurihāgninā ime||69||
upāyu so
cintayi tasmi kāle
lubdhā ime
krīḍanakeṣu bālāḥ|
na cātra krīḍā
ca ratī ca kācid
bālāna ho
yādṛśu mūḍhabhāvaḥ||70||
sa
tānavocachṛṇuthā kumārakā
nānāvidhā
yānaka yā mamāsti|
mṛgairajairgoṇavaraiśca yuktā
uccā mahantā
samalaṁkṛtā ca||71||
tā bāhyato
asya niveśanasya
nirdhāvathā
tehi karotha kāryam|
yuṣmākamarthe
maya kāritāni
niryātha
taistuṣṭamanāḥ sametya||72||
te yāna
etādṛśakā niśāmya
ārabdhavīryāstvaritā hi bhūtvā|
nirdhāvitāstatkṣaṇameva sarve
ākāśi
tiṣṭhanti dukhena muktāḥ||73||
puruṣaśca so
nirgata dṛṣṭva dārakān
grāmasya
madhye sthitu catvarasmin|
upaviśya
siṁhāsani tānuvāca
aho ahaṁ
nirvṛtu adya mārṣāḥ||74||
ye
duḥkhalabdhā mama te tapasvinaḥ
putrā priyā
orasa viṁśa bālāḥ|
te dārūṇe
durgagṛhe abhūvan
bahūjantūpūrṇe
ca subhairave ca||75||
ādīptake
jvālasahasrapūrṇe
ratā ca te
krīḍaratīṣu āsan|
mayā ca te
mocita adya sarve
yenāhu nirvāṇu
samāgato'dya||76||
sukhasthitaṁ
taṁ pitaraṁ viditvā
upagamya te
dāraka evamāhuḥ|
dadāhi nastāta
yathābhibhāṣitaṁ
trividhāni
yānāni manoramāṇi||77||
sacettava
satyaka tāta sarvaṁ
yadbhāṣitaṁ
tatra niveśane te|
trividhāni
yānāni ha saṁpradāsye
dadasva
kālo'yamihādya teṣām||78||
puruṣaśca so
kośabalī bhaveta
suvarṇarūpyāmaṇimuktakasya|
hiraṇya
dāsāśca analpakāḥ syu-
rupasthape
ekavidhā sa yānā||79||
ratnāmayā
goṇarathā viśiṣṭā
savedikāḥ
kiṅkiṇijālanaddhāḥ|
chatradhvajebhiḥ samalaṁkṛtāśca
muktāmaṇījālikachāditāśca||80||
suvarṇapuṣpāṇa
kṛtaiśca dāmai-
rdeśeṣu deśeṣu
pralambamānaiḥ|
bastrairudāraiḥ parisaṁvṛtāśca
pratyāstṛtā
dūṣyavaraiśca śuklaiḥ||81||
mṛdukān
paṭṭāna tathaiva tatra
varatūlikāsaṁstṛta ye'pi te rathāḥ|
pratyāstṛtāḥ
koṭisahasramūlyai-
rvaraiśca
kockairbakahaṁsalakṣaṇaiḥ||82||
śvetāḥ supuṣṭā
balavanta goṇā
mahāpramāṇā
abhidarśanīyāḥ|
ye yojitā
ratnaratheṣu teṣu
parigṛhītāḥ
puruṣairanekaiḥ||83||
etādṛśān so
puruṣo dadāti
putrāṇa
sarvāṇa varān viśiṣṭān|
te cāpi
tuṣṭāttamanāśca tehi
diśāśca
vidiśāśca vrajanti krīḍakāḥ||84||
emeva haṁ
śārisutā maharṣī
sattvāna
trāṇaṁ ca pitā ca bhomi|
putrāśca te
prāṇina sarvi mahyaṁ
traidhātuke
kāmavilagna bālāḥ||85||
traidhātukaṁ
co yatha tanniveśanaṁ
subhairavaṁ
duḥkhaśatābhikīrṇam|
aśeṣataḥ
prajvalitaṁ samantā-
jjātījarāvyādhiśatairanekaiḥ||86||
ahaṁ ca
traidhātukamukta śānto
ekāntasthāyī
pavane vasāmi|
traidhātukaṁ
co mamidaṁ parigraho
ye hyatra
dahyanti mamaiti putrāḥ||87||
ahaṁ ca
ādīnava tatra darśayī
viditva trāṇaṁ
ahameva caiṣām|
na caiva me te
śruṇi sarvi bālā
yathāpi kāmeṣu
vilagnabuddhayaḥ||88||
upāyakauśalyamahaṁ prayojayī
yānāni trīṇi
pravadāmi caiṣām|
jñātvā ca
traidhātuki nekadoṣān
nirdhāvanārthāya vadāmyupāyam||89||
māṁ caiva ye
niśrita bhonti putrāḥ
ṣaḍabhijña
traividya mahānubhāvāḥ|
pratyekabuddhāśca bhavanti ye'tra
avivartikā ye
ciha bodhisattvāḥ||90||
samāna putrāṇa
hu teṣa tatkṣaṇa-
mimena
dṛṣṭāntavareṇa paṇḍita|
vadāmi ekaṁ
imu buddhayānaṁ
parigṛhṇathā
sarvi jinā bhaviṣyatha||91||
taccā
variṣṭhaṁ sumanoramaṁ ca
viśiṣṭarūpaṁ
ciha sarvaloke|
buddhāna
jñānaṁ dvipadottamānā-
mudārarūpaṁ
tatha vandanīyam||92||
balāni
dhyānāni tathā vimokṣāḥ
samādhināṁ
koṭiśatā ca nekā|
ayaṁ ratho
īdṛśako variṣṭho
ramanti yeno
sada buddhaputrāḥ||93||
krīḍanta etena
kṣapenti rātrayo
divasāṁśca
pakṣānṛtavo'tha māsān|
saṁvatsarānantarakalpameva ca
kṣapenti
kalpāna sahasrakoṭyaḥ||94||
ratnāmayaṁ
yānamidaṁ variṣṭhaṁ
gacchanti yeno
iha bodhimaṇḍe|
vikrīḍamānā
bahubodhisattvā
ye co śṛṇonti
sugatasya śrāvakāḥ||95||
evaṁ prajānāhi
tvamadya tiṣya
nāstīha yānaṁ
dvitiyaṁ kahiṁcit|
diśo daśā
sarva gaveṣayitvā
sthāpetvupāyaṁ
puruṣottamānām||96||
putrā mamā
yūyamahaṁ pitā vo
mayā ca
niṣkāsita yūya duḥkhāt|
paridahyamānā
bahukalpakoṭaya-
straidhātukāto
bhayabhairavātaḥ||97||
evaṁ ca haṁ
tatra vadāmi nirvṛti-
manirvṛtā yūya
tathaiva cādya|
saṁsāraduḥkhādiha yūya muktā
bauddhaṁ tu
yānaṁ va gaveṣitavyam||98||
ye
bodhisattvāśca ihāsti keci-
cchuṇvanti
sarve mama buddhanetrīm|
upāyakauśalyamidaṁ jinasya
yeno vinetī
bahubodhisattvān||99||
hīneṣu kāmeṣu
jugupsiteṣu
ratā yadā
bhontimi atra sattvāḥ|
duḥkhaṁ tadā
bhāṣati lokanāyako
ananyathāvādirihāryasatyam||100||
ye cāpi
duḥkhasya ajānamānā
mūlaṁ na
paśyantiha bālabuddhayaḥ|
mārgaṁ hi
teṣāmanudarśayāmi
samudāgamastṛṣṇa dukhasya saṁbhavaḥ||101||
tṛṣṇānirodho'tha sadā aniśritā
nirodhasatyaṁ
tṛtiyaṁ idaṁ me|
ananyathā yena
ca mucyate naro
mārgaṁ hi
bhāvitva vimukta bhoti||102||
kutaśca te
śārisutā vimuktā
asantagrāhātu
vimukta bhonti|
na ca tāva te
sarvata mukta bhonti
anirvṛtāṁstān
vadatīha nāyakaḥ||103||
kikāraṇaṁ
nāsya vadāmi mokṣa-
maprāpyimāmuttamamagrabodhim|
mamaiṣa chando
ahu dharmarājā
sukhāpanārthāyiha loki jātaḥ||104||
iya śāriputrā
mama dharmamudrā
yā paścime
kāli mayādya bhāṣitā|
hitāya lokasya
sadevakasya
diśāsu
vidiśāsu ca deśayasva||105||
yaścāpi te
bhāṣati kaści sattvo
anumodayāmīti
vadeta vācam|
mūrdhnena
cedaṁ pratigṛhya sūtraṁ
avivartikaṁ
taṁ naru dhārayestvam||106||
dṛṣṭāśca teno
purimāstathāgatāḥ
satkāru teṣāṁ
ca kṛto abhūṣi|
śrutaśca
dharmo ayamevarūpo
ya eta sūtraṁ
abhiśraddadheta||107||
ahaṁ ca tvaṁ
caiva bhaveta dṛṣṭo
ayaṁ ca sarvo
mama bhikṣusaṁghaḥ|
dṛṣṭāśca sarve
imi bodhisattvā
ye śraddadhe
bhāṣitameta mahyam||108||
sūtraṁ imaṁ
bālajanapramohana-
mabhijñajñānāna mi etu bhāṣitam|
viṣayo hi
naivāstiha śrāvakāṇāṁ
pratyekabuddhāna gatirna cātra||109||
adhimuktisārastuva śāriputra
kiṁ vā
punarmahya ime'nyaśrāvakāḥ|
ete'pi
śraddhāya mamaiva yānti
pratyātmikaṁ
jñānu na caiva vidyate||110||
mā caiva tvaṁ
stambhiṣu mā ca māniṣu
māyuktayogīna
vadesi etat|
bālā hi kāmeṣu
sadā pramattā
ajānakā dharmu
kṣipeyu bhāṣitam||111||
upāyakauśalya
kṣipitva mahyaṁ
yā buddhanetrī
sada loki saṁsthitā|
bhṛkuṭiṁ
karitvāna kṣipitva yānaṁ
vipāku tasyeha
śṛṇohi tīvram||112||
kṣipitva
sūtraṁ idamevarūpaṁ
mayi
tiṣṭhamāne parinirvṛte vā|
bhikṣūṣu vā
teṣu khilāni kṛtvā
teṣāṁ vipākaṁ
mamihaṁ śṛṇohi||113||
cyutvā
manuṣyeṣu avīci teṣāṁ
pratiṣṭha
bhotī paripūrṇakalpāt|
tataśca
bhūyo'ntarakalpa nekāṁ-
ścyutāścyutāstatra patanti bālāḥ||114||
yadā ca
narakeṣu cyutā bhavanti
tataśca
tiryakṣu vrajanti bhūyaḥ|
sudurbalāḥ
śvānaśṛgālabhūtāḥ
pareṣa
krīḍāpanakā bhavanti||115||
varṇena te
kālaka tatra bhonti
kalmāṣakā
vrāṇika kaṇḍulāśca|
nirlomakā
durbala bhonti bhūyo
vidveṣamāṇā
mama agrabodhim||116||
jugupsitā
prāṇiṣu nitya bhonti
loṣṭaprahārābhihatā rudantaḥ|
daṇḍena
saṁtrāsita tatra tatra
kṣudhāpipāsāhata śuṣkagātrāḥ||117||
uṣṭrātha vā
gardabha bhonti bhūyo
bhāraṁ
vahantaḥ kaśadaṇḍatāḍitāḥ|
āhāracintāmanucintayanto
ye buddhanetrī
kṣipi bālabuddhayaḥ||118||
punaśca te
kroṣṭuka bhonti tatra
bībhatsakāḥ
kāṇaka kuṇṭhakāśca|
utpīḍitā
grāmakumārakehi
loṣṭaprahārābhihatāśca bālāḥ||119||
tataścyavitvāna ca bhūyu bālāḥ
pañcāśatīnāṁ
sama yojanānām|
dīrghātmabhāvā
hi bhavanti prāṇino
jaḍāśca mūḍhāḥ
parivartamānāḥ||120||
apādakā bhonti
ca kroḍasakkino
vikhādyamānā
bahuprāṇikoṭibhiḥ|
sudāruṇāṁ te
anubhonti vedanāṁ
kṣipitva
sūtraṁ idamevarūpam||121||
puruṣātmabhāvaṁ ca yada labhante
te kuṇṭhakā
laṅgaka bhonti tatra|
kubjātha kāṇā
ca jaḍā jaghanyā
aśraddadhantā
ima sūtra mahyam||122||
apratyanīyāśca
bhavanti loke
pūtī
mukhātteṣa pravāti gandhaḥ|
yakṣagraho
ukrami teṣa kāye
aśraddadhantānima buddhabodhim||123||
daridrakā
peṣaṇakārakāśca
upasthāyakā
nitya parasya durbalāḥ|
ābādha teṣāṁ
bahukāśca bhonti
anāthabhūtā
viharanti loke||124||
yasyaiva te
tatra karonti sevanā-
madātukāmo
bhavatī sa teṣām|
dattaṁ pi co
naśyati kṣiprameva
phalaṁ hi
pāpasya imevarūpam||125||
yaccāpi te
tatra labhanti auṣadhaṁ
suyuktarūpaṁ
kuśalehi dattam|
tenāpi teṣāṁ
ruja bhūyu vardhate
so
vyādhirantaṁ na kadāci gacchati||126||
anyehi
cauryāṇi kṛtāni bhonti
ḍamarātha
ḍimbāstatha vigrahāśca|
dravyāpahārāśca kṛtāstathānyai-
rnipatanti
tasyopari pāpakarmaṇaḥ||127||
na jātu so
paśyati lokanāthaṁ
narendrarājaṁ
mahi śāsamānam|
tasyākṣaṇeṣveva hi vāsu bhoti
imāṁ kṣipitvā
mama buddhanetrīm||128||
na cāpi so
dharma śṛṇoti bālo
badhiraśca so
bhoti acetanaśca|
kṣipitva
bodhīmimamevarūpā-
mupaśānti
tasyo na kadāci bhoti||129||
sahasra nekā
nayutāṁśca bhūyaḥ
kalpāna koṭyo
yatha gaṅgavālikāḥ|
jaḍātmabhāvo
vikalaśca bhoti
kṣipitva
sūtraṁ imu pāpakaṁ phalam||130||
udyānabhūmī
narako'sya bhoti
niveśanaṁ
tasya apāyabhūmiḥ|
kharasūkarā
kroṣṭuka bhūmisūcakāḥ
pratiṣṭhitasyeha bhavanti nityam||131||
manuṣyabhāvatvamupetya cāpi
andhatva
badhiratva jaḍatvameti|
parapreṣya so
bhoti daridra nityaṁ
tatkāli
tasyābharaṇānimāni||132||
vastrāṇi co
vyādhayu bhonti tasya
vraṇāna
koṭīnayutāśca kāye|
vicarcikā
kaṇḍu tathaiva pāmā
kuṣṭhaṁ
kilāsaṁ tatha āmagandhaḥ||133||
satkāyadṛṣṭiśca ghanāsya bhoti
udīryate
krodhabalaṁ ca tasya|
saṁrāgu
tasyātibhṛśaṁ ca bhoti
tiryāṇa yonīṣu
ca so sadā ramī||134||
sacedahaṁ
śārisutādya tasya
paripūrṇakalpaṁ pravadeya doṣān|
yo hī mamā etu
kṣipeta sūtraṁ
paryantu
doṣāṇa na śakya gantum||135||
saṁpaśyamāno
idameva cārthaṁ
tvāṁ saṁdiśāmī
ahu śāriputra|
mā haiva tvaṁ
bālajanasya agrato
bhāṣiṣyase
sūtramimevarūpam||136||
ye tū iha
vyakta bahuśrutāśca
smṛtimanta ye
paṇḍita jñānavantaḥ|
ye prasthitā
uttamamagrabodhiṁ
tān
śrāvayestvaṁ paramārthametat||137||
dṛṣṭāśca yehī
bahubuddhakoṭyaḥ
kuśalaṁ ca yai
ropitamaprameyam|
adhyāśayāścā
dṛḍha yeṣa co syā-
ttān
śrāvayestvaṁ paramārthametat||138||
ye vīryavantaḥ
sada maitracittā
bhāventi
maitrīmiha dīrgharātram|
utsṛṣṭakāyā
tatha jīvite ca
teṣāmidaṁ
sūtra bhaṇeḥ samakṣam||139||
anyonyasaṁkalpa sagauravāśca
teṣāṁ ca
bālehi na saṁstavo'sti|
ye cāpi tuṣṭā
girikandareṣu
tān
śrāvayestvaṁ ida sūtra bhadrakam||140||
kalyāṇamitrāṁśca niṣevamāṇāḥ
pāpāṁśca
mitrān parivarjayantaḥ|
yānīdṛśān
paśyasi buddhaputrāṁ-
steṣāmidaṁ
sūtra prakāśayesi||141||
acchidraśīlā
maṇiratnasādṛśā
vaipulyasūtrāṇa parigrahe sthitāḥ|
paśyesi
yānīdṛśa buddhaputrāṁ-
steṣāgrataḥ
sūtramidaṁ vadesi||142||
akrodhanā ye
sada ārjavāśca
kṛpāsamanvāgata sarvaprāṇiṣu|
sagauravā ye
sugatasya antike
teṣāgrataḥ
sūtramidaṁ vadesi||143||
yo dharmu
bhāṣe pariṣāya madhye
asaṅgaprāpto
vadi yuktamānasaḥ|
dṛṣṭāntakoṭīnayutairanekai-
stasyeda
sūtraṁ upadarśayesi||144||
mūrdhnāñjaliṁ
yaśca karoti baddhvā
sarvajñabhāvaṁ
parimārgamāṇaḥ|
daśo diśo
yo'pi ca caṁkrameta
subhāṣitaṁ
bhikṣu gaveṣamāṇaḥ||145||
vaipulyasūtrāṇi ca dhārayeta
na cāsya
rucyanti kadācidanye|
ekāṁ pi gāthāṁ
na ca dhāraye'nyata-
staṁ
śrāvayestvaṁ varasūtrametat||146||
tathāgatasyo
yatha dhātu dhāraye-
ttathaiva yo
mārgati koci taṁ naraḥ|
emeva yo
mārgati sūtramīdṛśaṁ
labhitva yo
mūrdhani dhārayeta||147||
anyeṣu sūtreṣu
na kāci cintā
lokāyatairanyataraiśca śāstraiḥ|
bālāna etādṛśa
bhonti gocarā-
stāṁstvaṁ
vivarjitva prakāśayeridam||148||
pūrṇaṁ pi
kalpaṁ ahu śāriputra
vadeyamākāra
sahasrakoṭyaḥ|
ye prasthitā
uttamamagrabodhiṁ
teṣāgrataḥ
sūtramidaṁ vadesi||149||
ityāryasaddharmapuṇḍarīke dharmaparyāye aupamyaparivarto nāma tṛtīyaḥ||