4 adhimuktiparivartaḥ|
atha
khalvāyuṣmān subhūtirāyuṣmāṁśca mahākātyāyanaḥ āyuṣmāṁśca mahākāśyapaḥ
āyuṣmāṁśca mahāmaudgalyāyanaḥ imamevaṁrūpamaśrutapūrvaṁ dharmaṁ śrutvā
bhagavato'ntikāt saṁmukhamāyuṣmataśca śāriputrasya vyākaraṇaṁ śrutvā
anuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau āścaryaprāptā adbhutaprāptā audbilyaprāptā
stasyāṁ velāyāmutthāyāsanebhyo yena bhagavāṁstenopasaṁkrāman|
upasaṁkramya ekāṁsamuttarāsaṅgaṁ kṛtvā dakṣiṇaṁ jānuṁ pṛthivyāṁ
pratiṣṭhāpya yena bhagavāṁstenāñjaliṁ praṇamya
bhagavantamabhimukhamullokayamānā avanakāyā abhinatakāyāḥ
praṇatakāyāstasyāṁ velāyāṁ bhagavantametadavocan-vayaṁ hi bhagavan jīrṇā
vṛddhā mahallakā asmin bhikṣusaṁghe sthavirasaṁmatā jarājīrṇībhūtā
nirvāṇaprāptāḥ sma iti bhagavan nirudyamā anuttarāyāṁ
samyaksaṁbodhāvapratibalāḥ smaḥ,
aprativīryārambhāḥ smaḥ| yadāpi bhagavān dharmaṁ deśayati,
ciraṁ niṣaṇṇaśca bhagavān bhavati,
vayaṁ ca tasyāṁ dharmadeśanāyāṁ pratyupasthitā bhavāmaḥ,
tadāpyasmākaṁ bhagavan ciraṁ niṣaṇṇānāṁ bhagavantaṁ ciraṁ
paryupāsitānāmaṅgapratyaṅgāni duḥkhanti,
saṁdhivisaṁdhayaśca duḥkhanti|
tato vayaṁ
bhagavan bhagavato dharmaṁ deśayamānasya śūnyatānimittāpraṇihitaṁ
sarvamāviṣkurmaḥ| nāsmābhireṣu buddhadharmeṣu buddhakṣetravyūheṣu vā
bodhisattvavikrīḍiteṣu vā tathāgatavikrīḍiteṣu vā spṛhotpāditā| tatkasya
hetoḥ?
yaccāsmādbhagavaṁstraidhātukānnirdhāvitā nirvāṇasaṁjñinaḥ,
vayaṁ ca jarājīrṇāḥ| tato bhagavan asmābhirapyanye bodhisattvā avavaditā
abhūvannanuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau,
anuśiṣṭāśca| na ca bhagavaṁstatrāsmābhirekamapi
spṛhācittamutpāditamabhūt| te vayaṁ bhagavannetarhi
bhagavato'ntikācchrāvakāṇāmapi vyākaraṇamanuttarāyāṁ samyaksaṁbodhau
bhavatīti śrutvā āścaryādbhutaprāptā mahālābhaprāptāḥ smaḥ|
bhagavannadya sahasaivemamevaṁrūpamaśrutapūrvaṁ tathāgataghoṣaṁ śrutvā
mahāratnapratilabdhāśca smaḥ| bhagavan aprameyaratnapratilabdhāśca smaḥ|
bhagavan amārgitamaparyeṣṭamacintitamaprārthitaṁ
cāsmābhirbhagavannidamevaṁ rūpaṁ mahāratnaṁ pratilabdham| pratibhāti no
bhagavan,
pratibhāti naḥ sugata| tadyathāpi nāma bhagavan kaścideva puruṣaḥ
piturantikādapakrāmet| so'pakramya anyataraṁ janapadapradeśaṁ gacchet|
sa tatra bahūni varṣāṇi vipravased viṁśatiṁ vā triṁśadvā catvāriṁśadvā
pañcāśadvā| atha sa bhagavan mahān puruṣo bhavet| sa ca daridraḥ syāt|
sa ca vṛttiṁ paryeṣamāṇa āhāracīvarahetordiśo vidiśaḥ prakāman anyataraṁ
janapadapradeśaṁ gacchet| tasya ca sa pitā anyatamaṁ janapadaṁ
prakrāntaḥ syāt| bahudhanadhānyahiraṇyakośakoṣṭhāgāraśca bhavet|
bahusuvarṇarūpyamaṇimuktāvaiḍūryaśaṅkhaśilāpravālajātarūparajatasamanvāgataśca
bhavet| bahudāsīdāsakarmakarapauruṣeyaśca bhavet|
bahuhastyaśvarathagaveḍakasamanvāgataśca bhavet| mahāparivāraśca bhavet|
mahājanapadeṣu ca dhanikaḥ syāt| āyogaprayogakṛṣivaṇijyaprabhūtaśca
bhavet||
athe khalu
bhagavan sa daridrapuruṣa
āhāracīvaraparyeṣṭihetorgrāmanagaranigamajanapadarāṣṭrarājadhānīṣu
paryaṭamāno'nupūrveṇa yatrāsau puruṣo
bahudhanahiraṇyasuvarṇakośakoṣṭhāgārastasyaiva pitā vasati,
tannagaramanuprāpto bhavet| atha khalu bhagavan sa daridrapuruṣasya pitā
bahudhanahiraṇyakośakoṣṭhāgārastasmin nagare vasamānastaṁ
pañcāśadvarṣanaṣṭaṁ putraṁ satatasamitamanusmaret| samanusmaramāṇaśca na
kasyacidācakṣedanyatraika evātmanādhyātmaṁ saṁtapyet,
evaṁ ca cintayet-ahamasmi jīrṇo vṛddho mahallakaḥ| prabhūtaṁ me
hiraṇyasuvarṇadhanadhānyakośakoṣṭhāgāraṁ saṁvidyate| na ca me putraḥ
kaścidasti| mā haiva mama kālakriyā bhavet| sarvamidamaparibhuktaṁ
vinaśyet| sa taṁ punaḥ punaḥ putramanusmaret-aho nāmāhaṁ nirvṛtiprāpto
bhaveyaṁ yadi me sa putra imaṁ dhanaskandhaṁ paribhuñjīta||
atha khalu
bhagavan sa daridrapuruṣa āhāracīvaraṁ paryeṣamāṇo'nupūrveṇa yena tasya
prabhūtahiraṇyasuvarṇadhanadhānyakośakoṣṭhāgārasya samṛddhasya puruṣasya
niveśanaṁ tenopasaṁkrāmet| atha khalu bhagavan sa tasya daridrapuruṣasya
pitā svake niveśanadvāre mahatyā brāhmaṇakṣatriyaviṭśūdrapariṣadā
parivṛtaḥ puraskṛto mahāsiṁhāsane sapādapīṭhe suvarṇarūpyapratimaṇḍite
upaviṣṭo hiraṇyakoṭīśatasahasrairvyavahāraṁ kurvan vālavyajanena
vījyamāno vitatavitāne pṛthivīpradeśe muktakusumābhikīrṇe
ratnadāmābhipralambite mahatyaddharyā upaviṣṭaḥ syāt| adrākṣīt sa
bhagavan daridrapuruṣastaṁ svakaṁ pitaraṁ svake niveśanadvāre evaṁrūpayā
ṛdhyā upaviṣṭaṁ mahatā janakāyena parivṛtaṁ gṛhapatikṛtyaṁ kurvāṇam|
dṛṣṭvā ca punarbhītastrastaḥ saṁvignaḥ saṁhṛṣṭaromakūpajātaḥ
udvignamānasaḥ evamanuvicintayāmāsa-sahasaivāyaṁ mayā rājā vā rājamātro
vā āsāditaḥ| nāstyasmākamiha kiṁcit karma| gacchāmo vayaṁ yena
daridravīthī,
tatrāsmākamāhāracīvaramalpakṛcchreṇaiva utpatsyate| alaṁ me ciraṁ
vilambitena| mā haivāhamiha vaiṣṭiko vā gṛhyeya,
anyataraṁ vā doṣamanuprāpnuyām||
atha khalu
bhagavan sa daridrapuruṣo duḥkhaparaṁparāmanasikārabhayabhītastvaramāṇaḥ
prakrāmet palāyet,
na tatra saṁtiṣṭhet| atha khalu bhagavan sa āḍhyaḥ puruṣaḥ svake
niveśanadvāre siṁhāsane upaviṣṭastaṁ svakaṁ putraṁ sahadarśanenaiva
pratyabhijānīyāt| dṛṣṭvā ca punastuṣṭa udagra āttamanaskaḥ pramuditaḥ
prītisaumanasyajāto bhavet,
evaṁ ca cintayet-āścaryaṁ yāvad yatra hi nāma asya mahato
hiraṇyasuvarṇadhanadhānyakośakoṣṭhāgārasya paribhoktā upalabdhaḥ| ahaṁ
caitameva punaḥ punaḥ samanusmarāmi| ayaṁ ca svayamevehāgataḥ| ahaṁ ca
jīrṇo vṛddho mahallakaḥ||
atha khalu
bhagavan sa puruṣaḥ putratṛṣṇāsaṁpīḍitastasmin kṣaṇalavamuhūrte javanān
puruṣān saṁpreṣayet-gacchata mārṣā etaṁ puruṣaṁ śīghramānayadhvam| atha
khalu bhagavaṁste puruṣāḥ rsava eva javena pradhāvitāstaṁ
daridrapuruṣamadhyālambeyuḥ| atha khalu daridrapuruṣastasyāṁ velāyāṁ
bhītastrastaḥ saṁvignaḥ saṁhṛṣṭaromakūpajātaḥ udvigramānaso
dāruṇamārtasvaraṁ muñcedāraved viravet| nāhaṁ yuṣmākaṁ
kiṁcidaparādhyāmīti vācaṁ bhāṣeta| atha khalu te puruṣā balātkāreṇa taṁ
daridrapuruṣaṁ viravantamapyākarṣeyuḥ| atha khalu sa daridrapuruṣo
bhītastrastaḥ saṁvigna udvignamānasa evaṁ ca cintayet-mā tāvadahaṁ
vadhyo daṇḍayo bhaveyam| naśyāmīti| sa mūrchito dharaṇyāṁ prapatet,
visaṁjñaśca syāt| āsanne cāsya sa pitā bhavet| sa tān puruṣānevaṁ
vadet-mā bhavanta etaṁ puruṣamānayantviti| tamenaṁ śītalena vāriṇā
parisiñcitvā na bhūya ālapet| tatkasya hetoḥ?
jānāti sa gṛhapatistasya daridrapuruṣasya
hīnādhimuktikatāmātmanaścodārasthāmatām| jānīte ca mamaiṣa putra iti||
atha khalu
bhagavan sa gṛhapatirupāyakauśalyena na kasyacidācakṣet-mamaiṣa putra
iti| atha khalu bhagavan sa gṛhapatiranyataraṁ puruṣamāmantrayet-gaccha
tvaṁ bhoḥ puruṣa| enaṁ daridrapuruṣamevaṁ vadasva-gaccha tvaṁ bhoḥ
puruṣa yenākāṅkṣasi| mukto'si| evaṁ vadati sa puruṣastasmai pratiśrutya
yena sa daridrapuruṣastenopasaṁkrāmet| upasaṁkramya taṁ
daridrapuruṣamevaṁ vadet-gaccha tvaṁ bhoḥ puruṣa yenākāṅkṣasi|
mukto'sīti| atha khalu sa daridrapuruṣa idaṁ vacanaṁ śrutvā
āścaryādbhutaprāpto bhavet| sa utthāya tasmāt pṛthivīpradeśādyena
daridravīthī tenopasaṁkrāmedāhāracīvaraparyeṣṭihetoḥ| atha khalu sa
gṛhapatistasya daridrapuruṣasyākarṣaṇahetorupāyakauśalyaṁ prayojayet|
sa tatra dvau
puruṣau prayojayet durvarṇāvalpaujaskau-gacchatāṁ bhavantau yo'sau
puruṣa ihāgato'bhūt,
taṁ yuvāṁ dviguṇayā divasamudrayā ātmavacanenaiva bharayitveha mama
niveśane karma kārāpayethām| sacet sa evaṁ vadet-kiṁ karma kartavyamiti,
sa yuvābhyāmevaṁ vaktavyaḥ-saṁkāradhānaṁ śodhayitavyaṁ sahāvābhyāmiti|
atha tau puruṣau taṁ daridrapuruṣaṁ paryeṣayitvā tayā kriyayā
saṁpādayetām| atha khalu tau dvau puruṣau sa ca daridrapuruṣo vetanaṁ
gṛhītvā tasya mahādhanasya puruṣasyāntikāttasminneva niveśane
saṁkāradhānaṁ śodhayeyuḥ| tasyaiva ca mahādhanasya puruṣasya
gṛhaparisare kaṭapalikuñcikāyāṁ vāsaṁ kalpayeyuḥ| sa cāḍhyaḥ puruṣo
gavākṣavātāyanena taṁ svakaṁ putraṁ paśyet saṁkāradhānaṁ śodhayamānam|
dṛṣṭvā ca punarāścaryaprāpto bhavet||
atha khalu sa
gṛhapatiḥ svakānniveśanādavatīrya apanayitvā mālyābharaṇani,
apanayitvā mṛdukāni vastrāṇi,
caukṣāṇyudārāṇi malināni vastrāṇi prāvṛtya,
dakṣiṇena pāṇinā piṭakaṁ parigṛhya pāṁsunā svagātraṁ dūṣayitvā dūrata
eva saṁbhāṣamāṇo yena sa daridrapuruṣastenopasaṁkrāmet| upasaṁkramyaivaṁ
vadet-vahantu bhavantaḥ piṭakāni,
mā tiṣṭhata,
harata pāṁsūni| anenopāyena taṁ putramālapet saṁlapecca| enaṁ
vadet-ihaiva tvaṁ bhoḥ puruṣa karma kuruṣva| mā bhūyo'nyatra gamiṣyasi|
saviśeṣaṁ te'haṁ vetanakaṁ dāsyāmi| yena yena ca te kārya bhavet,
tadviśrabdhaṁ māṁ yāceḥ,
yadi vā kuṇḍamūlyena yadi vā kuṇḍikāmūlyena yadi vā sthālikāmūlyena yadi
vā kāṣṭhamūlyena yadi vā lavaṇamūlyena yadi vā bhojanena yadi vā
prāvaraṇena| asti me bhoḥ puruṣa jīrṇaśāṭī| sacettayā te kāryaṁ syāt,
yāceḥ,
ahaṁ te'nupradāsyāmi| yena yena te bhoḥ puruṣa kāryamevaṁrūpeṇa
pariṣkāreṇa,
taṁ tamevāhaṁ te sarvamanupradāsyāmi| nirvṛtastvaṁ bhoḥ puruṣa bhava|
yādṛśaste pitā,
tādṛśaste'haṁ mantavyaḥ| tatkasya hetoḥ?
ahaṁ ca vṛddhaḥ,
tvaṁ ca daharaḥ| mama ca tvayā bahu karma kṛtamimaṁ saṁkāradhānaṁ
śodhayatā| na ca tvayā bhoḥ puruṣa atra karma kurvatā śāṭhayaṁ vā
vakratā vā kauṭilyaṁ vā māno vā mrakṣo vā kṛtapūrvaḥ,
karoṣi vā| sarvathā te bhoḥ puruṣa na samanupaśyāmyekamapi pāpakarma,
yathaiṣāmanyeṣāṁ puruṣāṇāṁ karma kurvatāmime doṣāḥ saṁvidyante| yādṛśo
me putra aurasaḥ,
tādṛśastvaṁ mama adyāgreṇa bhavasi||
atha khalu
bhagavan sa gṛhapatistasya daridrapuruṣasya putra iti nāma kuryāt| sa ca
daridrapuruṣastasya gṛhapaterantike pitṛsaṁjñāmutpādayet| anena bhagavan
paryāyeṇa sa gṛhapatiḥ putrakāmatṛṣito viṁśativarṣāṇi taṁ putraṁ
saṁkāradhānaṁ śodhāpayet| atha viṁśatervarṣāṇāmatyayena sa
daridrapuruṣastasya gṛhapaterniveśane viśrabdho bhavenniṣkramaṇapraveśe,
tatraiva ca kaṭapalikuñcikāyāṁ vāsaṁ kalpayet||
atha khalu
bhagavaṁstasya gṛhapaterglānyaṁ pratyupasthitaṁ bhavet| sa
maraṇakālasamayaṁ ca ātmanaḥ pratyupasthitaṁ samanupaśyet| sa taṁ
daridrapuruṣamevaṁ vadet-āgaccha tvaṁ bhoḥ puruṣa| idaṁ mama prabhūtaṁ
hiraṇyasuvarṇadhanadhānyakośakoṣṭhāgāramasti| ahaṁ bāḍhaglānaḥ|
icchāmyetaṁ yasya dātavyaṁ yataśca grahītavyaṁ yacca nidhātavyaṁ bhavet,
sarvaṁ saṁjānīyāḥ| tatkasya hetoḥ?
yādṛśa eva ahamasya dravyasya svāmī,
tādṛśastvamapi| mā ca me tvaṁ kiṁcidato vipraṇāśayiṣyasi||
atha khalu
bhagavan sa daridrapuruṣo'nena paryāyeṇa tacca tasya gṛhapateḥ prabhūtaṁ
hiraṇyasuvarṇadhanadhānyakośakoṣṭhāgāraṁ saṁjānīyāt| ātmanā ca tato
niḥspṛho bhavet| na ca tasmāt kiṁcit prārthayet,
antaśaḥ saktuprasthamūlyamātramapi| tatraiva ca kaṭapalikuñcikāyāṁ vāsaṁ
kalpayet,
tāmeva daridracintāmanuvicintayamānaḥ||
atha khalu
bhagavan sa gṛhapatistaṁ putraṁ śaktaṁ paripālakaṁ paripakvaṁ viditvā
avamarditacittamudārasaṁjñayā ca paurvikayā daridracintayā ārtīyantaṁ
jehrīyamāṇaṁ jugupsamānaṁ viditvā maraṇakālasamaye pratyupasthite taṁ
daridrapuruṣamānāyya mahato jñātisaṁghasyopanāmayitvā rājño vā
rājamātrasya vā purato naigamajānapadānāṁ ca saṁmukhamevaṁ
saṁśrāvayet-śṛṇvantu bhavantaḥ,
ayaṁ mama putra auraso mayaiva janitaḥ| amukaṁ nāma nagaram| tasmādeṣa
pañcāśadvarṣo naṣṭaḥ| amuko nāmaiṣa nāmnā| ahamapyamuko nāma| tataścāhaṁ
nagarādetameva mārgamāṇa ihāgataḥ| eṣa mama putraḥ,
ahamasya pitā| yaḥ kaścinmamopabhogo'sti,
taṁ sarvamasmai puruṣāya niryātayāmi| yacca me kiṁcidasti pratyātmakaṁ
dhanam,
tatsarvameṣa eva jānāti||
atha khalu
bhagavan sa daridrapuruṣastasmin samaye imamevaṁrūpaṁ ghoṣaṁ śrutvā
āścaryādbhutaprāpto bhavet| evaṁ ca vicintayet-sahasaiva mayedameva
tāvad hiraṇyasuvarṇadhanadhānyakośakoṣṭhāgāraṁ pratilabdhamiti||
evameva
bhagavan vayaṁ tathāgatasya putrapratirūpakāḥ| tathāgataśca asmākamevaṁ
vadati-putrā mama yūyamiti,
yathā sa gṛhapatiḥ| vayaṁ ca bhagavaṁstisṛbhirduḥkhatābhiḥ saṁpīḍitā
abhūma| katamābhistisṛbhiḥ?
yaduta duḥkhaduḥkhatayā saṁskāraduḥkhatayā vipariṇāmaduḥkhatayā ca|
saṁsāre ca hīnādhimuktikāḥ| tato vayaṁ bhagavatā bahūn dharmān
pratyavarān saṁkāradhānasadṛśānanuvicintayitāḥ| teṣu cāsma prayuktā
ghaṭamānā vyāyacchamānāḥ| nirvāṇamātraṁ ca vayaṁ bhagavan
divasamudrāmiva paryeṣamāṇā mārgāmaḥ| tena ca vayaṁ bhagavan nirvāṇena
pratilabdhena tuṣṭā bhavāmaḥ| bahu ca labdhamiti manyāmahe
tathāgatasyāntikāt eṣu dharmeṣvabhiyuktā ghaṭitvā vyāyamitvā| prajānāti
ca tathāgato'smākaṁ hīnādhimuktikatām,
tataśca bhagavānasmānupekṣate,
na saṁbhinatti,
nācaṣṭe-yo'yaṁ tathāgatasya jñānakośaḥ,
eṣa eva yuṣmākaṁ bhaviṣyatīti| bhagavāṁścāsmākamupāyakauśalyena
asmiṁstathāgatajñānakośe dāyādān saṁsthāpayati| niḥspṛhāśca vayaṁ
bhagavan| tata evaṁ jānīma-etadevāsmākaṁ bahukaraṁ yadvayaṁ
tathāgatasyāntikāddivasamudrāmiva nirvāṇaṁ pratilabhāmahe| te vayaṁ
bhagavan bodhisattvānāṁ mahāsattvānāṁ tathāgatajñānadarśanamārabhya
udārāṁ dharmadeśanāṁ kurmaḥ|
tathāgatajñānaṁ vivarāmo darśayāma upadarśayāmaḥ| vayaṁ bhagavaṁstato
niḥspṛhāḥ samānāḥ| tatkasya hetoḥ?
upāyakauśalyena tathāgato'smākamadhimuktiṁ prajānāti| tacca vayaṁ na
jānīmo na budhyāmahe yadidaṁ bhagavatā etarhi kathitam-yathā vayaṁ
bhagavato bhūtāḥ putrāḥ,
bhagavāṁścāsmākaṁ smārayati tathāgatajñānadāyādān| tatkasya hetoḥ?
yathāpi nāma vayaṁ tathāgatasya bhūtāḥ putrāḥ iti,
api tu khalu punarhīnādhimuktāḥ| saced bhagavānasmākaṁ
paśyedadhimuktibalam,
bodhisattvaśabdaṁ bhagavānasmākamudāharet| vayaṁ punarbhagavatā dve
kārye kārāpitāḥ-bodhisattvānāṁ cāgrato hīnādhimuktikā ityuktāḥ,
te codārāyāṁ buddhabodhau samādāpitāḥ,
asmākaṁ cedānīṁ bhagavānadhimuktibalaṁ jñātvā idamudāhṛtavān| anena
vayaṁ bhagavan paryāyeṇaivaṁ
vadāmaḥ-sahasaivāsmābhirniḥspṛhairākāṅkṣitamamārgitamaparyeṣitamacintitamaprārthitaṁ
sarvajñatāratnaṁ pratilabdhaṁ yathāpīdaṁ tathāgatasya putraiḥ||
atha
khalvāyuṣmān mahākāśyapastasyāṁ velāyāmimā gāthā abhāṣat—
āścaryabhūtāḥ
sma tathādbhutāśca
audbilyaprāptāḥ sma śruṇitva ghoṣam|
sahasaiva
asmābhirayaṁ tathādya
manojñaghoṣaḥ
śrutu nāyakasya||1||
viśiṣṭaratnāna
mahantarāśi-
rmuhūrtamātreṇayamadya labdhaḥ|
na cintito
nāpi kadāci prārthita-
staṁ śrutva
āścaryagatāḥ sma sarve||2||
yathāpi bālaḥ
puruṣo bhaveta
utplāvito
bālajanena santaḥ|
pituḥ sakāśātu
apakrameta
anyaṁ ca deśaṁ
vraji so sudūram||3||
pitā ca taṁ
śocati tasmi kāle
palāyitaṁ
jñātva svakaṁ hi putram|
śocantu so
digvidiśāsu añce
varṣāṇi
pañcāśadanūnakāni||4||
tathā ca so
putra gaveṣamāṇo
anyaṁ mahantaṁ
nagaraṁ hi gatvā|
niveśanaṁ
māpiya tatra tiṣṭhet
samarpito
kāmugaṇehi pañcabhiḥ||5||
bahuṁ hiraṇyaṁ
ca suvarṇarūpyaṁ
dhānyaṁ dhanaṁ
śaṅkhaśilāpravālam|
hastī ca
aśvāśca padātayaśca
gāvaḥ
paśūścaiva tathaiḍakāśca||6||
prayoga āyoga
tathaiva kṣetrā
dāsī ca dāsā
bahu preṣyavargaḥ|
susatkṛtaḥ
prāṇisahasrakoṭibhī
rājñaśca so
vallabhu nityakālam||7||
kṛtāñjalī
tasya bhavanti nāgarā
grāmeṣu ye
cāpi vasanti grāmiṇaḥ|
bahuvāṇijāstasya vrajanti antike
bahūhi kāryehi
kṛtādhikārāḥ||8||
etādṛśo
ṛddhimato naraḥ syā-
jjīrṇaśca
vṛddhaśca mahallakaśca|
sa putraśokaṁ
anucintayantaḥ
kṣapeya
rātriṁdiva nityakālam||9||
sa tādṛśo
durmati mahya putraḥ
pañcāśa
varṣāṇi tadā palānakaḥ|
ayaṁ ca kośo
vipulo mamāsti
kālakriyā co
mama pratyupasthitā||10||
so cāpi bālo
tada tasya putro
daridrakaḥ
kṛpaṇaku nityakālam|
grāmeṇa grāmaṁ
anucaṁkramantaḥ
paryeṣate
bhakta athāpi colam||11||
paryeṣamāṇo'pi
kadāci kiṁci-
llabheta
kiṁcit puna naiva kiṁcit|
sa śuṣyate
paraśaraṇeṣu bālo
dadrūya
kaṇḍūya ca digdhagātraḥ||12||
so ca
vrajettaṁ nagaraṁ yahiṁ pitā
anupūrvaśo
tatra gato bhaveta|
bhaktaṁ ca
colaṁ ca gaveṣamāṇo
niveśanaṁ
yatra pituḥ svakasya||13||
so cāpi āḍhyaḥ
puruṣo mahādhano
dvārasmi
siṁhāsani saṁniṣaṇṇaḥ|
parivāritaḥ
prāṇiśatairanekai-
rvitāna tasyā
vitato'ntarīkṣe||14||
āpto
janaścāsya samantataḥ sthito
dhanaṁ
hiraṇyaṁ ca gaṇenti kecit|
kecittu
lekhānapi lekhayanti
kecit prayogaṁ
ca prayojayanti||15||
so cā daridro
tahi etu dṛṣṭvā
vibhūṣitaṁ
gṛhapatino niveśanam|
kahiṁ nu adya
ahamatra āgato
rājā ayaṁ
bheṣyati rājamātraḥ||16||
mā dāni doṣaṁ
pi labheyamatra
gṛhṇitva
veṣṭiṁ pi ca kārayeyam|
anucintayantaḥ
sa palāyate naro
daridravīthīṁ
paripṛcchamānaḥ||17||
so cā dhanī
taṁ svaku putra dṛṣṭvā
siṁhāsanasthaśca bhavet prahṛṣṭaḥ|
sa dūtakān
preṣayi tasya antike
ānetha etaṁ
puruṣaṁ daridram||18||
samanantaraṁ
tehi gṛhītu so naro
gṛhītamātro'tha ca mūrccha gacchet|
dhrūvaṁ khu
mahyaṁ vadhakā upasthitāḥ
kiṁ mahya
colenatha bhojanena vā||19||
dṛṣṭvā ca so
paṇḍitu taṁ mahādhanī
hīnādhimukto
ayu bāla durmatiḥ|
na śraddadhī
mahyamimāṁ vibhūṣitāṁ
pitā mamāyaṁ
ti na cāpi śraddadhīt||20||
puruṣāṁśca so
tatra prayojayeta
vaṅkāśca ye
kāṇaka kuṇṭhakāśca|
kucelakāḥ
kṛṣṇaka hīnasattvāḥ
paryeṣathā taṁ
naru karmakārakam||21||
saṁkāradhānaṁ
imu mahya pūtika-
muccāraprasrāvavināśitaṁ ca|
taṁ
śodhanārthāya karohi karma
dviguṇaṁ ca te
vetanakaṁ pradāsye||22||
etādṛśaṁ ghoṣa
śruṇitva so naro
āgatya
saṁśodhayi taṁ pradeśam|
tatraiva so
āvasathaṁ ca kuryā-
nniveśanasyopalikuñcike'smin||23||
so cā dhanī
taṁ puruṣaṁ nirīkṣed
gavākṣaolokanake'pi nityam|
hīnādhimukto
ayu mahya putraḥ
saṁkāradhānaṁ
śucikaṁ karoti||24||
sa otaritvā
piṭakaṁ gṛhītvā
malināni
vastrāṇi ca prāvaritvā|
upasaṁkramettasya narasya antike
avabhartsayanto na karotha karma||25||
dviguṇaṁ ca te
vetanakaṁ dadāmi
dviguṇāṁ ca
bhūyastatha pādamrakṣaṇam|
saloṇabhaktaṁ
ca dadāmi tubhya
śākaṁ ca śāṭiṁ
ca punardadāmi||26||
evaṁ ca taṁ
bhartsiya tasmi kāle
saṁśleṣayettaṁ
punareva paṇḍitaḥ|
suṣṭhuṁ khalū
karma karoṣi atra
putro'si
vyaktaṁ mama nātra saṁśayaḥ||27||
sa stokastokaṁ
ca gṛhaṁ praveśayet
karmaṁ ca
kārāpayi taṁ manuṣyam|
viṁśacca
varṣāṇi supūritāni
krameṇa
viśrambhayi taṁ naraṁ saḥ||28||
hiraṇyu so
mauktiku sphāṭikaṁ ca
pratisāmayettatra niveśanasmin|
sarvaṁ ca so
saṁgaṇanāṁ karoti
arthaṁ ca
sarvaṁ anucintayeta||29||
bahirdhā so
tasya niveśanasya
kuṭikāya eko
vasamānu bālaḥ|
daridracintāmanucintayeta
na me'sti
etādṛśa bhoga kecit||30||
jñātvā ca so
tasya imevarūpa-
mudārasaṁjñābhigato mi putraḥ|
sa ānayitvā
suhṛjñātisaṁghaṁ
niryātayiṣyāmyahu sarvamartham||31||
rājāna so
naigamanāgarāṁśca
samānayitvā
bahuvāṇijāṁśca|
uvāca evaṁ
pariṣāya madhye
putro mamāyaṁ
cira vipranaṣṭakaḥ||32||
pañcāśa
varṣāṇi supūrṇakāni
anye ca'to
viṁśatiye mi dṛṣṭaḥ|
amukātu
nagarātu mamaiṣa naṣṭo
ahaṁ ca
mārganta ihaivamāgataḥ||33||
sarvasya
dravyasya ayaṁ prabhurme
etasya
niryātayi sarvaśeṣataḥ|
karotu kāryaṁ
ca piturdhanena
sarvaṁ
kuṭumbaṁ ca dadāmi etat||34||
āścaryaprāptaśca bhavennaro'sau
daridrabhāvaṁ
purimaṁ smaritvā|
hīnādhimuktiṁ
ca pituśca tān guṇā-
llabdhvā
kuṭumbaṁ sukhito'smi adya||35||
tathaiva
cāsmāka vināyakena
hīnādhimuktitva vijāniyāna|
na śrāvitaṁ
buddha bhaviṣyatheti
yūyaṁ kila
śrāvaka mahya putrāḥ||36||
asmāṁśca
adhyeṣati lokanātho
ye prasthitā
uttamamagrabodhim|
teṣāṁ vade
kāśyapa mārga nuttaraṁ
yaṁ mārga
bhāvitva bhaveyu buddhāḥ||37||
vayaṁ ca teṣāṁ
sugatena preṣitā
bahubodhisattvāna mahābalānām|
anuttaraṁ
mārga pradarśayāma
dṛṣṭāntahetūnayutāna koṭibhiḥ||38||
śrutvā ca
asmāku jinasya putrā
bodhāya
bhāventi sumārgamagryam|
te vyākriyante
ca kṣaṇasmi tasmin
bhaviṣyathā
buddha imasmi loke||39||
etādṛśaṁ karma
karoma tāyinaḥ
saṁrakṣamāṇā
ima dharmakośam|
prakāśayantaśca jinātmajānāṁ
vaiśvāsikastasya yathā naraḥ saḥ||40||
daridracintāśca vicintayāma
viśrāṇayanto
imu buddhakośam|
na caiva
prārthema jinasya jñānaṁ
jinasya jñānaṁ
ca prakāśayāmaḥ||41||
pratyātmikīṁ
nirvṛti kalpayāma
etāvatā
jñānamidaṁ na bhūyaḥ|
nāsmāka
harṣo'pi kadācia bhoti
kṣetreṣu
buddhāna śruṇitva vyūhān||42||
śāntāḥ kilā
sarvimi dharmanāsravā
nirodhautpādavivarjitāśca|
na cātra
kaścidbhavatīha dharmo
evaṁ tu
cintetva na bhoti śraddhā||43||
suniḥspṛhā smā
vaya dīrgharātraṁ
bauddhasya
jñānasya anuttarasya|
praṇidhānamasmāka na jātu tatra
iyaṁ parā
niṣṭha jinena uktā||44||
nirvāṇaparyanti samucchraye'smin
paribhāvitā
śūnyata dīrgharātram|
parimukta
traidhātukaduḥkhapīḍitāḥ
kṛtaṁ ca
asmābhi jinasya śāsanam||45||
yaṁ hi
prakāśema jinātmajānāṁ
ye prasthitā
bhonti ihāgrabodhau|
teṣāṁ ca
yatkiṁci vadāma dharmaṁ
spṛha tatra
asmāka na jātu bhoti||46||
taṁ cāsma
lokācariyaḥ svayaṁbhū-
rupekṣate
kālamavekṣamāṇaḥ|
na bhāṣate
bhūtapadārthasaṁdhiṁ
adhimuktimasmāku gaveṣamāṇaḥ||47||
upāyakauśalya
yathaiva tasya
mahādhanasya
puruṣasya kāle|
hīnādhimuktaṁ
satataṁ dameti
damiyāna
cāsmai pradadāti vittam||48||
suduṣkaraṁ
kurvati lokanātho
upāyakauśalya
prakāśayantaḥ|
hīnādhimuktān
damayantu putrān
dametva ca
jñānamidaṁ dadāti||49||
āścaryaprāptāḥ
sahasā sma adya
yathā daridro
labhiyāna vittam|
phalaṁ ca
prāptaṁ iha buddhāśāsane
prathamaṁ
viśiṣṭaṁ ca anāsravaṁ ca||50||
yacchīlamasmābhi ca dīrgharātraṁ
saṁrakṣitaṁ
lokavidusya śāsane|
asmābhi
labdhaṁ phalamadya tasya
śīlasya pūrvaṁ
caritasya nātha||51||
yad
brahmacaryaṁ paramaṁ viśuddhaṁ
niṣevitaṁ
śāsani nāyakasya|
tasyo viśiṣṭaṁ
phalamadya labdhaṁ
śāntaṁ udāraṁ
ca anāsravaṁ ca||52||
adyo vayaṁ
śrāvakabhūta nātha
saṁśrāvayiṣyāmatha cāgrabodhim|
bodhīya śabdaṁ
ca prakāśayāma-
steno vayaṁ
śrāvaka bhīṣmakalpāḥ||53||
arhantabhūtā
vayamadya nātha
arhāmahe pūja
sadevakātaḥ|
lokātsamārātu
sabrahmakātaḥ
sarveṣa
sattvāna ca antikātaḥ||54||
ko nāma śaktaḥ
pratikartu tubhya-
mudyuktarūpo
bahukalpakoṭyaḥ|
suduṣkarāṇīdṛśakā karoṣi
suduṣkarān
yāniha martyaloke||55||
hastehi pādehi
śireṇa cāpi
pratipriyaṁ
duṣkarakaṁ hi kartum|
śireṇa aṁsena
ca yo dhareta
paripūrṇakalpān yatha gaṅgavālikāḥ||56||
khādyaṁ
dadedbhojanavastrapānaṁ
śayanāsanaṁ co
vimalottaracchadam|
vihāra
kārāpayi candanāmayān
saṁstīrya co
dūṣyayugehi dadyāt||57||
gilānabhaiṣajya bahuprakāraṁ
pūjārtha
dadyāt sugatasya nityam|
dadeya kalpān
yatha gaṅgavālikā
naivaṁ kadācit
pratikartu śakyam||58||
mahātmadharmā
atulānubhāvā
maharddhikāḥ
kṣāntibale pratiṣṭhitāḥ|
buddhā
mahārāja anāsravā jinā
sahanti bālāna
imīdṛśāni||59||
anuvartamānastatha nityakālaṁ
nimittacārīṇa
bravīti dharmam|
dharmeśvaro
īśvaru sarvaloke
maheśvaro
lokavināyakendraḥ||60||
pratipatti
darśeti bahuprakāraṁ
sattvāna
sthānāni prajānamānaḥ|
nānādhimuktiṁ
ca viditva teṣāṁ
hetūsahasrehi
bravīti dharmam||61||
tathāgataścarya prajānamānaḥ
sarveṣa
sattvānatha pudgalānām|
bahuprakāraṁ
hi bravīti dharmaṁ
nidarśayanto
imamagrabodhim||62||
ityāryasaddharmapuṇḍarīke dharmaparyāye adhimuktiparivarto nāma
caturthaḥ||